="justify">Lahey'in S?rbistan ve Darfur kararlar?, uluslararas? hukukun bir devleti soyk?r?mdan sorumlu tutmas?n? neredeyse imkâns?z hale getirdi. Bu haks?zl?k, devletlerin soyk?r?m suçuna verece?i yan?tlarla giderilebilir.

 anlamda güçlü bir silah olan soyk?r?m?n mahkemede kan?tlanmas? neredeyse imkâns?z m?? Bu önemli sorular, bu hafta ald??? iki hukuki karar nedeniyle Lahey'in ba??na bela oldu. Uluslararas? Adalet Divan?, bir karar?nda S?rbistan'? Bosna-Hersek'te 1990'lar?n ba??nda ya?anan olaylarda soyk?r?mdan sorumlu tutmaya yetecek kan?t bulamad?. Di?erindeyse, Sudan'?n Darfur bölgesindeki mezalimi soyk?r?m diye nitelemekten kaç?nd?.

Holokost s?ras?nda ortaya at?lan 'soyk?r?m' terimi, 1948 Soyk?r?m Sözle?mesi'yle hukuki anlamda tan?mland?. Sözle?me, belirli bir grubu 'kas?tl?' olarak yok etmek amac?yla öldürmek veya bedensel veya psikolojik hasar vermek gibi eylemleri soyk?r?m olarak niteliyor.

Bosna, Yugoslavya'n?n kanl? da??lmas? s?ras?nda S?rbistan'?n Müslümanlara kar?? soyk?r?m yapt???n? savunuyor. Fakat Lahey, bu iddialar?n ço?unu reddetti. Srebrenitsa'da 7 binden fazla Müslüman erke?in ölümüne yol açan katliamlar haricinde, mahkemeye göre Müslümanlar? ortadan kald?rma niyetine dair yeterli kan?t yoktu.

Lahey bu karar?yla, herhangi bir devleti soyk?r?mdan sorumlu bulmay? neredeyse imkâns?zla?t?rd?. Mahkeme S?rbistan'?n niyetini daha geni? bir çerçeveden inceleyebilirdi, fakat bunun yerine bir bireyin suçunu veya suçsuzlu?unu kan?tlamak için kullan?lan yüksek standartlar?n bir benzerine ba?vurdu. Fakat Lahey ayn? zamanda, sadece bireylerin de?il, devletlerin de soyk?r?mdan sorumlu tutulabilece?ini teyit etti: S?rbistan'?n, Srebrenitsa katliamlar?n? önlemeyerek uluslararas? hukuk alt?ndaki soyk?r?m? engelleme yükümlülü?ünü yerine getirmedi?ine hükmetti. Fakat yine buradan ?u sonucun ç?kmas? kaç?n?lmaz: Soyk?r?m sorumlulu?unu kan?tlamak art?k imkâns?z bir görev.

Devletlerin iddialar?n? 'çözmek' yerine bireyleri yarg?layan Uluslararas? Ceza Mahkemesi'nin ba?savc?s? Luis Moreno-Ocampo da bu mesaj? alm??. Ba?savc? Sudanl?lar?n i?ledi?i suçlara dair de?erlendirmesini aç?klad? ve de?erlendirme hiçbir soyk?r?m suçlamas? içermiyordu. Ba?savc? bunun yerine Sudanl? bir hükümet yetkilisi ve bir Cancavid komutan?n?n, Darfur'daki sivillere kar?? sald?r?lar da dahil sava? suçlar? ve insanl??a kar?? suç i?ledi?ini iddia etti. Ba?savc? ak?ll?ca bir seçim yapt?; soyk?r?m hakk?nda sembolik bir ifade kullan?p davay? kaybetme riskini göze almak yerine, bu ki?ileri kan?tlanabilir ?eylerle suçlad?.

Ad?n? ne koydu?umuzun önemi var m??

?nsan soyk?r?m?n herhangi bir mahkemede kan?tlan?p kan?tlanamayaca??n? merak ediyor. Çok az soyk?r?m davas? aç?ld? ve bunlar?n çok az? suçlamayla kapand?. Baz?lar? terimin tümden ortadan kald?r?lmas?n? bile isteyebilecek durumda. Fakat bu basiretsiz bir karar olur. S?rbistan karar? ve Darfur iddialar? olduklar? gibi görülmeli; yani, sivillere kar?? i?lenen suçlara son vermeyi amaçlayan geni? çapl? çabalar?n parças? gibi. Soyk?r?m Sözle?mesi sadece uluslararas? mahkemeler için bir araç de?il. Di?er uluslar? da soyk?r?m? önlemek için harekete geçirebilmeli. Daha önemlisi, hükümetler 'dil'in ötesine geçmeli. Ad?n? ne koyarsak koyal?m, gaddar eylemleri gördü?ümüz yerde tan?r?z. Bu suçlara, siyasi, insani ve gerekirse güce dayal? yan?tlar verilmeli. Bosna ve Darfur halk? di?er uluslar?n deste?ini aramal?; sadece mahkemelere güvenemeyecekleri aç?k. (Hukuk profesörü, ABD'nin Lahey elçili?inin eski hukuk dan??man?, 1 Mart 2007)