="justify">Lahey'in S?rbistan'? soyk?r?m suçlamas?ndan aklayan karar? kafa kar??t?r?c?. Bir devlet, kendi askerlerinin dünyan?n gözü önünde yapt??? katliamlar? 'elinde olmas?na ra?men durdurmayarak' uluslararas? hukuku ihlal etmekten suçlu bulunurken, nas?l olur da suç orta?? say?lmaz? Uluslararas? Adalet Divan?'n?n 1995'te Srebrenitsa'daki Bosnal? Müslümanlar?n katledilmesindeki S?rbistan rolüne dair verdi?i karar hat?r? say?l?r ölçüde karma??k duygulara vesile oldu.

›ffuz etmesi olgusu var, ki bunun olumlu bir geli?me oldu?unu reddetmek mümkün de?il. Ancak di?er yanda, Adalet Divan?'n?n ald??? karar, birilerine bir ?ey verip geri kalan her ?eyi oldu?u gibi b?rakmaya çal??an hukuki ifadelerden biri niteli?inde.

Mahkemenin belli bireylere cezai sorumluluk isnat etmesi beklenmiyordu; bu zaten, eski Yugoslavya için kurulan Uluslararas? Sava? Suçlar? Mahkemesi'nin (USSM) görevi. Daha ziyade devletler aras? ihtilaflara bakan Adalet Divan?, Bosna'n?n Srebrenitsa katliam?ndan S?rbistan'?n sorumlu oldu?u iddias?yla yüz yüzeydi. Mahkeme soyk?r?m?n gerçekle?ti?i karar?na varsa da, uluslararas? hukuka göre bundan S?rbistan'?n sorumlu olmad???na hükmetti.

'Soyk?r?m emri' nas?l kan?tlan?r?

Mahkemeye göre bu soyk?r?mdan suçlu olan Bosnal? S?rp generaller (yani Ratko Mladiç ve Radislav Kristiç gibileri) S?rbistan'?n arac?lar? kimli?iyle hareket etmemi?, Belgrad'dan kesin ve aç?k talimatlar almam??t?. Soyk?r?m bu yüzden S?rbistan'a isnat edilemezdi, Mladiç ve silah arkada?lar?n?n maa?lar? S?rp hükümeti taraf?ndan ödense, S?rp hükümeti onlara mali ve askeri destek sa?lasa bile. S?rbistan'?n suç ortakl??? da söz konusu de?ildi, zira Mladiç ve emrindekiler üzerinde ciddi bir etkisi bulunsa da, soyk?r?m?n ya?and??? s?rada S?rp hükümetinin böyle bir suçun i?lendi?inden haberi yoktu.

Böylece S?rbistan'? ana suçtan 'ay?ran' Adalet Divan?, Bosna'ya bir tür 'teskin ödülü' sunmay? da ihmal etmedi ve Srebrenitsa'daki cinayetlerin soyk?r?m niteli?i ta??d???n? teyit etti; bu, zaten USSM'nin de vard??? bir sonuçtu. Dahas? Adalet Divan?'na göre S?rbistan soyk?r?m? engelleyemeyerek uluslararas? hukuku ihlal etmi?ti, zira elinde olmas?na ra?men katliamlar? durdurmam?? ve sonras?nda da, söylentiye göre hâlâ S?rbistan'da saklanan Mladiç'in yakalanmas? konusunda USSM'ye yard?m etmemi?ti.

Velhas?l mahkemenin karar? ne ?i? yans?n ne kebap çabas?n?n bir tezahürü. Mladiç'in, Srebrenitsa katliam?n? planlay?p talimat?n? verdi?i s?rada S?rbistan'?n hesab?na hareket edip etmedi?ine karar vermek için mahkeme, S?rp yetkililerin bu soyk?r?m?n i?lenmesi yönünde aç?k 'emirler' verdi?inin kan?t?n? talep etti. Bu tür emirlerin asla bulunamayaca??ysa ortada. Bosnal? S?rp askeri liderli?inin S?rbistan taraf?ndan finanse edildi?i, S?rbistan'?n siyasi ve askeri liderli?iyle çok s?k? ba?lar? bulundu?una dair kan?tlar niye yeterli say?lmad??

Daha da önemlisi, mahkemenin, S?rbistan'?n, suç orta?? say?lmad??? bir soyk?r?m? önlememekten sorumlu oldu?u karar? da biraz saçma kaç?yor. Adalet Divan?'na bak?l?rsa S?rbistan soyk?r?m riskinin çok yüksek oldu?unun fark?ndayd? ve bunu önlemek için hiçbir ?ey yapmad?. Fakat S?rbistan yine de suç orta?? de?ildi, zira Srebrenitsa'da soyk?r?m yap?ld??? s?rada 'Belgrad'?n bundan haberi oldu?u kan?tlanamam??t?.'

Bu en iyi ihtimalle kafa kar??t?r?c? bir ifade. Katliam en ince ayr?nt?s?na kadar planland? ve 13-19 Temmuz aras?nda alt? gün boyunca devam etti. Katliamlar sürerken ve dünyan?n bütün medya organlar?nda haberleri ç?karken S?rp yetkililerin bundan bihaber olmas? ak?l kâr? m?? Bu noktada, S?rp liderlerin neler ya?and??? konusunda bilgilendirildi?ine ve buna ra?men Mladiç'e verilen askeri, mali ve siyasi deste?in hiç kesilmedi?ine inanmak çok daha mant?kl? görünüyor.

Milo?eviç de aklanacakt?

Karardaki esas sorun, S?rbistan'?n soyk?r?mda hukuken suç ortakl??? yapt???na yönelik gerçekçi olamayacak kadar yüksek bir kan?t standard? aramas?yd?. Neticede birisi, görevi ve gücü dahiline olmas?na ra?men bir suçu önlemedi?i için de suç ortakl??? yapm?? say?labilir ve harekete geçmemek de, suçun i?lenmesine imkân tan?yan ?artlar?n yarat?lmas?na bilinçli katk? sa?layabilir.

Bosna'n?n adlar?na tazminat talep etti?i Srebrenitsa ma?durlar? S?rbistan'dan hiçbir ?ey almayacak. Ve e?er eski S?rbistan Devlet Ba?kan? Slobodan Milo?eviç ya??yor olsayd?, soyk?r?m suçlamas?ndan aklanacakt?. (USSM'nin ilk ba?kan? ve BM'nin Darfur konusunda kurdu?u ara?t?rma komisyonunun kürsü ba?kan?, Floransa Üniversitesi'nde hukuk dersleri veriyor, 27 ?ubat 2007)