="justify">Lahey Uluslararas? Adalet Divan?'ndan Srebrenitsa soyk?r?m?na ili?kin ç?kan karar?n bizi çok da me?gul etmedi?ini söylersem yanl?? m? yapar?m?Karar?n aç?kland??? gün i?in haber fasl?, ikinci gün karara ili?kin itirazlar, üçüncü gün ise karardan ç?kar?lan (bu konuya birazdan gelece?iz) baz? sonuçlar... Hepsi hepsi üç gün...

Ulllâki bir kar??la?t?rma yapmak gerekirse- karara ili?kin tart??malar Bat?'da hâlâ ilk günkü –hatta daha etrafl?ca- h?z?yla sürüyor.

Bu ilgisizli?in nedeni nedir acaba, ne dersiniz?

Benim cevab?m ?öyle: ?çinde “soyk?r?m” geçen bir karar? etrafl?ca tart???p anlamaya çal??may? sinirlerimiz kald?rm?yor herhalde...

Oysa -hemen söyleyebiliriz ki- iyi ve yararl? bir yöntem de?il bu. Her konuyu (ho?umuza gitsin gitmesin) etrafl?ca tart??abilmek ve anlayabilmekten makbul bir yöntem var m??

Karar'a ili?kin Bat?'da yay?mlanan yeni yaz?lara göz att?m dün. Mahkemenin Srebrenitsa'daki katilam?n niçin bir “soyk?r?m” olarak anla??lmas? gerekti?ine ili?kin ak?l yürütmesi dikkatimi çekenler aras?ndaki birinci meseleydi. Mahkeme ,“Hay?r bu bir soyk?r?m de?ildir; madem ki ?ehirdeki kad?n ve çocuklara dokunulmam??t?r o halde bir soyk?r?mdan söz edilemez. Yap?lan i? asker olma ya?? gelmi? erkekleri ortadan kald?rmakt?” ?eklindeki bir itiraza kulak asmam??t?. Çünkü katliam oradaki nüfusun varl???n? sürdürebilmesini imkans?z k?ld??? için bir soyk?r?md?.

Tabii ki yerinde ve do?ru bir ak?l yürütme ve karar. “Kad?nlara ve çocuklara dokunulmad?” diyerek soyk?r?m suçundan kurtulabilmek mümkün mü?

Zaten hat?rlay?n, Uluslararas? Ceza Mahkemesi de -2001'de yine Srebrenitsa katliam?yla ilgili olarak Radislav Krstic'i 35 y?l hapis cezas?na mahkûm ederken- cemaatin varl???n? sürdürebilmesinin imkans?z k?l?nmas?n? i?lenen suçun “soyk?r?m” oldu?unun gerekçesi olarak göstermi?ti.

Birkaç kere hat?rlatm??t?m: Bizim yeni Türk Ceza Kanunu'nun “Soyk?r?m”a ili?kin maddesi de (M. 76) bu fikirdedir zaten. 76. madde, “soyk?r?m” olarak nitelenmesi gereken suçlardan söz ederken Lahey karar?n? hat?rlat?r biçimde ?unu da saymaktad?r: “Grup içinde do?umlara engel olmaya yönelik tedbirlerin al?nmas?.” Söz konusu maddenin “Bir plân?n icras? suretiyle, milli, etnik, ?rkî veya dinî bir grubun tamamen veya k?smen yokedilmesi maksad?yla”, “Ki?ilerin bedensel veya ruhsal bütünlüklerine zarar verme”yi “soyk?r?m suçu” sayd???n? da unutmay?n...

?imdi de gelelim ülkemizde Lahey karar?ndan ç?kar?lan baz? sonuçlara:

Bu çerçevede kar??la?t???m bir yaz? Lahey karar?n? “Soyk?r?m için içtihat” olarak de?erlendiriyordu. Karar bir içtihat niteli?indeydi, çünkü mahkeme “devletlerin hangi ?artlarda soyk?r?mdan sorumlu” tutulabilece?ine aç?kl?k getirmi?ti. Yaz?da içtihat meselesine aç?kl?k getirmesi için bir Avrupa üniversitesinde çal??an bir hukukçuya da dan???l?yordu. Hukukçunun karara ili?kin aç?klamas? da ?öyleydi: “Divan, soyk?r?m? çok istisnai ve çok vahim bir suç olarak niteliyor, devleti sorumlu tutmak için devlet organlar?n?n ve persoleninin soyk?r?m kast?yla bunu yapt???na dair güçlü kan?tlar ar?yor...”

Yani, Lahey karar?nda görüldü?ü gibi, bir katliam?n “soyk?r?m” olarak nitelenmesi kolaysa da, devletlerin bu i?ten sorumlu tutulabilmesi neredeyse imkans?zd?. Görü?üne ba?vurulan hukukçu karar? “Ermeni soyk?r?m iddialar?” ile ?öyle ili?kilendiriyordu: “Türkiye'yi soyk?r?m iddias?yla sorumlu tutmak hukuken zaten geçerli olamazd?. Bu kararla büsbütün imkâns?zla?t?.”

Kar??la?t???m ikinci yaz?, “Adalet Divan?'n?n karar? Bosna aç?s?ndan üzücü ama, Türkiye aç?s?ndan 'Hayal edilemeyecek de?erde” tespitiyle ba?l?yordu. Ehh yani; Bosnal? karde?lerimizin hakk? yendi?i için üzülmü?tük ama Türkiye bu i?ten kârl? ç?km??t?...

Yaz?da (art?k do?ru-yanl?? bilemem) baz? diplomatlar?m?z?n karara ili?kin ?u yorumuna da yer verilmi?ti: “Bu karara göre Ermenilerin soyk?r?m iddias? tamamen bo?a ç?kt?. Osmanl? devletinin soyk?r?m yönünde bir karar? ve emri olmad???na göre Türkiye'yi böyle bir suçlamayla mahkum etmek art?k imkans?zla?t?.”

Hayat ne sürprizlerle dolu de?il mi? Lahey'de görülen davada S?rbistan soyk?r?mdan suçlu bulunsa Bo?naklar sevinirken Türkiye üzülecekti; oysa ?imdi Belgrat'a Avrupa Birli?i yolunu açan karar Bo?naklar? kahredip Türkiye'yi sevindirmektedir...

?yi ama madem durum bu merkezde, Lahey'den ç?kan kararla “soyk?r?m” tan?nd? ama “soyk?r?mc?” kay?r?ld?, diyerek feryad etmek ne derece samimi bir davran??? Aralar?nda 13 ya??ndaki erkek çocuklar?n bile bulundu?u binlerce ki?iyi gözünü k?rpmadan öldüren S?rp milisler ile Belgrat aras?nda do?rudan bir ili?kisi kurulamad? diyerek sevinmemiz mi gerekiyor ?imdi?

Sizi bilmem ama ben bu i?te yokum....