="justify">Divan, Bosna-S?rbistan karar?nda Sözle?me'nin 9. maddesindeki soyk?r?mda 'devlet sorumlulu?u' kavram?n? geni?letti. Bu, bir yenilik oldu. Karara kadar soyk?r?m fiillerini sadece ki?iler i?liyor (madde 4); devlet ise soyk?r?m? önlemek ve sorumlular? cezaland?rmakla sorumlu tutuluyordu (1. madde).

Ãml; var, o zaman kendisi de soyk?r?m i?leyemez' mant???n? benimsedi. Böylece devletlerin de soyk?r?m yapabilece?ini kabul etti. Baz? 'ki?i, organ ve gruplar?n' (yani yüksek devlet sorumlular?, ordu, istihbarat ve çete türü gruplar?n) i?ledikleri soyk?r?m fiillerinin devlete atfedilebilece?ini belirtti. Soyk?r?m yapan devletin de, genel hukuk kurallar?na göre, soyk?r?m kurbanlar?na tazminat verme zorunlulu?u oldu?una i?aret etti.

Bu ba?lamda Bosna, ICTY'nin Srebrenitsa katliam?n?n soyk?r?m oldu?una karar vermesinden hareketle, Divan'?n benzer di?er katliamlar? da soyk?r?m saymas?n? ve S?rbistan'? da bu olaylara i?tiraki dolay?s?yla sorumlu tutmas?n? bekledi. Hata etti.

2006 ?ubat ay?nda Divan'da yarg?lama ba?larken inceledi?imiz dava dosyas?nda gördü?ümüz bu yakla??m?n Bosna'ya davay? kaybettirece?ini anlad?k. Bosnal? yetkililere, a?a??da k?saca aç?klayaca??m?z bu görü?ümüzü ilettik, ama tutumlar?n? de?i?tiremedik.

Geçen yaz?mda Bosna'da vuku bulan facian?n, ba?lang?çta hukuken soyk?r?m olmad???n? bilmemize ra?men, S?rbistan üzerinde bask? olsun diye,

soyk?r?m konusunu ortaya att???m?z? söylemi?tim. Bosna'da S?rplar?n etnik temizlik çerçevesinde i?ledikleri vahim suçlar?n amac?, s?rf kendilerinden olu?an homojen bölgeler yaratmakt?. Yani suç eylemlerinin saiki siyasiydi. Siyasi saikle bir grup mensuplar?n? katletmek, yaralamak ve mezalim yapmak soyk?r?m tan?m?na girmeyebiliyordu.

Ancak S?rplar?, Bo?naklar?n katledilmesine sevk eden saik zamanla giderek siyasi nitelikten ç?kt?. S?rplar, Bo?naklar?, Türk olduklar?, Türk tohumu ta??d?klar? itham?yla öldürmeye ba?lad?lar. Özellikle ?rz?na geçtikleri 50 bin civar?nda kad?na, çocuklar?n?n art?k Türk de?il, S?rp kan? ta??yaca??n? söylüyorlard?.

S?rplar sadece etnik temizlikle yetinseler, Bo?naklar? kendi 'bölgeleri'nden bir kere att?ktan sonra, arkalar?ndan gidip öldürmekle ilgilenmezlerdi. Oysa bu süreçte Bo?naklar?n, Türklerden farkl?, ama kendileriyle ayn? ?rktan oldu?unu bile unuttular. Osmanl? hâkimiyetine kar?? Türklere duyduklar? nefreti canland?rd?lar ve Müslüman olduklar? için Türk ?rk?ndan sayd?klar? Bo?naklara yönelttiler. Böylece tamamen irrasyonel bir ?rkç? saik ortaya ç?kt?.

Yahudi soyk?r?m?ndan sonra, bir kez daha anla??ld? ki, bir grubu, ba?ka hiçbir saik olmadan, sadece o gruba mensup olmalar?ndan dolay?, k?smen veya tümüyle yok etme özel kast? (yani soyk?r?m suçu), sadece ?rkç? saik olmas? halinde ortaya ç?k?yor.

Bosna'n?n Hollandal? avukatlar?, muhtemelen ülkelerindeki ?rkç?l???n etkisiyle, konunun otoritesi William Shabas'?n da i?aret etti?i gibi, yok etme özel kast? için gerekli olan ?rkç? saiki ihmal ettiler ve davay? kaybettiler.

Srebrenitsa katliam?n? ICTY karar? dolay?s?yla kerhen soyk?r?m sayan Divan, S?rplar?n di?er benzer katliamlar?n? soyk?r?m?n d???na ç?kard?. Bosna S?rp ordusunun personel sicilleri Belgrat'ta tutulurken ve silahlar? da oradan gelirken, S?rbistan'?n soyk?r?ma i?tirak etmedi?ini karara ba?lad?. Yarg? sürecinde soyk?r?m? ispat mükellefiyetini tümüyle Bosna'ya yükledi ve S?rbistan'? askeri ar?ivlerini açmaya zorlamad?.

1915-16 tehciri, etnik temizlikten farkl? olarak, teamüli hukuka uygun bir uygulama. ?ddialar?n aksine, bir devlet organ? olan Te?kilat? Mahsusa'n?n tehcire kat?lmad??? kan?tland?. Osmanl?'da Ermenilere kar?? ?rkç? nefretle yok etme kast? hiçbir zaman olmad?. Tersine Ermeni terör örgütlerinde Türklere kar?? ?rkç? nefret vard?. Fazladan Türkiye tüm ar?ivlerini açt??? halde, Ermeni ar?ivleri henüz kapal?.

Divan'?n belgelere dayal? bir yarg?lama sonucu ald??? bu karar, Ermeni soyk?r?m iddialar?n?n tahkimle çözülebilece?ini gösteriyor.