="justify">Gündüz Aktan, “Divan ve Soyk?r?m Hukuku” ba?l???yla (Radikal, 4 ve 6 Mart) yay?mlad??? iki yaz?da Lahey Uluslararas? Adalet Divan?'n?n taze karar?n? de?erlendiriyor.

A? iki yaz?. En ba?ta da ?u bilgi tabii ki: Türkiye, Bosna'n?n S?rbistan'a açt??? davay? kaybedece?ini i?in ba??ndan itibaren biliyordu. Biliyordu, çünkü bu karar?n alt?ndaki “hukuki nedenler”in bilgisine -kendi davas? (“Sözde Ermeni Soyk?r?m?”) dolay?s?yla dersini çal??t??? için- fazlas?yla vak?ft?...

Geçen gün yazm??t?m (“Lahey karar? ancak iki günümüzü ald?”, 3 Mart): Bo?naklar? kahreden Lahey karar?n? “soyk?r?ma ili?kin içtihat” diye niteleyerek karar? Türkiye aç?s?ndan baya?? sevindirici bulmak, adaleti faydac? aç?dan anlamak ve gözetmek demek olmuyor muydu?

Aktan, 1992'den sonraki geli?meleri aktar?rken ?öyle diyor: “...Buna ilaveten, Bosna'n?n Soyk?r?m Sözle?mesi 9. madde çerçevesinde o zamanki Yugoslavya Federasyonu aleyhine do?rudan dava açmas?n? da telkin ettik. Bugün sonuçlanan dava budur.”

Bu al?nt?da söz konusu olan “özne”nin Türkiye oldu?unu hat?rlatmaya gerek yok herhalde.

Aktan devam ediyor: “Ermeni soyk?r?m iddialar? nedeniyle, Türkiye'nin soyk?r?m konusunda aktif rol oynamas?n?n sak?ncal? olaca??n? savunanlar oldu. Ald?rmad?k. Bosna'daki facia, ne kadar vahim olursa olsun, sözle?medeki soyk?r?m tan?m?n?n d???nda kal?yordu. Yani uluslararas? yarg? hukuka sayg?l? olmas? halinde, sözle?medeki soyk?r?m tan?m?n?, soyk?r?mla ili?kisi olmayan Ermeni tehcirini kapsayacak ?ekilde geni?letemezdi. Divan'?n bu karar? tutumumuzun do?ru oldu?unu ortaya koydu.”

Enteresan an?lar do?rusu...

Demek ki, Bosna'n?n Soyk?r?m Sözle?mesi çerçevesinde Yugoslavya Federasyonu aleyhine dava açmas?n? telkin eden Türkiye daha i?in ba??ndan itibaren bu davan?n Bosna aleyhine sonuçlanaca??n? biliyordu. O zaman bu “telkin”in amac? ne idi?

Bu sonucu ben ç?karm?yorum sadece. Aktan, ikinci yaz?s?nda durumu kendisi de özetliyor: “Geçen yaz?mda Bosna'da vuku bulan facian?n, ba?lang?çta hukuken soyk?r?m olmad???n? bilmemize ra?men, S?rbistan üzerinde bask? olsun diye, soyk?r?m konusunu ortaya att???m?z? söylemi?tim.”

Peki biz neyi biliyorduk ki, bu bilgiden hareketle Lahey karar?n?n Bo?naklar aç?s?ndan hüsranla bitece?inden emin idik?

Aktan: “Bosna'da S?rplar?n etnik temizlik çerçevesinde i?ledikleri vahim suçlar?n amac?, s?rf kendilerinden olu?an homojen bölgeler yaratmakt?. Yani suç eylemlerinin saiki siyasiydi. Siyasi saikle bir grup mensuplar?n? katletmek, yaralamak ve mezalim yapmak soyk?r?m tan?m?na girmeyebilirdi.”

Tamam yazar S?rplar?, Bo?naklar?n katledilmesine sevk eden saikin zamanla “siyasi nitelikten” ç?k?p ?rkç? nitelik kazand???n? hat?rlatmay? unutmuyor. Ancak buradan hareketle getirdi?i aç?klama da -do?rusu- epeyce soruya aç?kt?r: Bu geli?melerin Lahey taraf?ndan dikkate al?nmamas?n?n nedeni, Bosna'n?n Hollandal? avukatlar?n?n ?rkç? saiki (“muhtemelen ülkelerindeki ?rkç?l???n etkisiyle”?) ihmal etmeleridir.

Oldu olacak, Aktan'?n Lahey karar?ndan ç?kard??? genel sonucu da aktar?p, sonra konu?al?m: “Divan'?n karar?, Ermeni iddialar? kar??s?nda bizi güçlendiren ola?anüstü bir geli?meden çok, hukuki yakla??m?m?z?n do?rulu?unu teyit eden bir belge. Ermenilerin hukuk tezi zaten hiç olmam??t?. Karar neden olmad???n? ortaya koydu. (...) Art?k tek yol hukuk.”

Geçen gün yazd???m? tekrar ediyorum: Lahey karar?n?n bu ?ekilde “hikmet-i hükümet” merkezli yorumlanmas? beni gerçekten rahats?z ediyor. Bosna'ya önce davay? kaybedece?ini bile bile “soyk?r?m” çerçevesinde davac? olmas? için “telkin”de bulunuyor, sonra da karara ili?kin genel de?erlendirmede sözü do?rudan “Ermeni soyk?r?m?”na getirip “Art?k tek yol hukuk” sonucunu ç?kar?yorsunuz... Ne dersiniz “ay?p” olmuyor mu biraz? Lahey'de görülen dava soyk?r?ma u?ram?? Bosna'n?n m?, yoksa dolayl? yoldan da olsa kazançl? ç?kan Türkiye'nin bir davas? m?yd??

Sözü 1915-16 Tehciri'ne getiren Aktan'?n bu kez karar dolay?s?yla vard??? ?u sonuç da “tek yol hukuk” slogan?na güzel yak???yor do?rusu: “?ddialar?n aksine, bir devlet organ? olan Te?kilat? Mahsusa'n?n tehcire kat?lmad??? kan?tland?.”

Bu kadar?na pes do?rusu... Bu kan?tlanma i?lemi ne zaman gerçekle?ti acaba?

Bitirmeden Lahey karar? üzerine okudu?um okkal? bir de?erlendirmeyi hat?rlatmak isterim. Uluslararas? Sava? Suçlar? Mahkemesi'nin ilk ba?kan? Antonio Casse'nin Türkçesi 4 ?ubat tarihli Radikal'de yay?mlanan “Lahey'den hukuki bir katliam” ba?l?kl? yaz?s?, bana göre de, i?in asl?n? gözler önüne sermektedir.