="justify">Birle?mi? Milletler'in yarg? organ? Uluslararas? Adalet Divan?'n?n Bosna-S?rbistan davas?ndaki karar?n? Türkiye'de nas?l tart??mal?y?z? Ku?kusuz, bir mahkeme karar?n?n de?erlendirilmesiyle ilgili farkl? görü?lerin ortaya konulmas?ndan do?al bir ?ey yok.

Ûtiminin güdümünde, Bosnal? S?rp milislerce Bo?naklara kar?? soyk?r?m suçunun i?lenip i?lenmedi?i sorusuyla ilgiliydi. Soyk?r?m suçu gibi, çok a??r ve uluslararas? nitelikte bir suç olarak tan?mlanan bu konunun tart???lmas?nda hangi öncelikler esas al?nmal?d?r?

Yeni ?afak gazetesi yazar? Kür?at Bumin, bu haftaki iki yaz?s?n? bu konuya ay?rm??t? ve hakl? olarak, devletler aras?ndaki reel-politik oyunlara ba?l? bir de?erlendirme ve tart??ma üslûbunu ele?tiriyordu. Bu ele?tirinin temel nedeni, Divan'?n söz konusu karar?nda, S?rbistan yönetiminin soyk?r?m suçunun i?lenmesi konusunda özel kast?n varl???n? kan?tlayacak yeterli delillerin bulunmad??? tezinin esas al?nmas?n?n Türkiye'deki tart??malar bak?m?ndan neden olabilece?i siyasi sonuçlar?yd?. Zira bu sonuç, Bo?naklar aç?s?ndan hiç memnuniyet verici bulunmamas?na ra?men, Türkiye'nin süregelen Ermeni meselesi ve soyk?r?m iddialar? kar??s?nda, tarihi olarak da dikkate al?nabilecek bir teknik hukuki esas olarak etkili olmu? görünüyor.

Hatta Dünya Odalar Federasyonu ve D?? Ekonomik ?li?kiler Konseyi yetkililerince yap?lan aç?klamalarda bile, bu yönde 'hukuki' yorumlar yap?ld???n? görüyoruz.

O halde, Türkiye, Uluslararas? Adalet Divan?'n?n bu karar?n? sevinçle mi kar??lamal?? Bu soruya cevap vermek, genel olarak nas?l bir adalet anlay???n? benimsedi?iniz konusuyla da aç?klanabilecek bir durumdur. Türkiye'nin bu mesele konusundaki genel yakla??m ve de?erlendirme tarz?, y?llard?r 'denkle?tirici adalet' kuram? içinde anlam verilmeye çal???lan bir yakla??mla de?erlendiriliyor. Buna göre, bir meselede ma?dur oldu?u iddia edilenlerin bu ma?duriyetinin giderildi?inin varsay?lmas? için, fail ya da sorumlu oldu?u ileri sürülen taraf?n hukuka göre ve ulusal ya da uluslararas? kamusal bir makam önünde bu sorumlulu?unun teslimi gerekir. Bu nedenle Türkiye'nin, böyle bir siyasi ve hukuki külfet alt?nda kalmamak için uygulad??? strateji, tipik bir 'denkle?tirici adalet' örne?i olu?turur.

Ancak, Türkiye'ye kar?? sürdürülen kampanyan?n özündeki adalet anlay??? da, asl?nda Türkiye'nin sürdürdü?ünden hiç farkl? de?ildir. Zira o da, tipik bir denkle?tirici adalet uygulamas? tarz?yla, ama bu kez Türkiye'nin savundu?unun aksini iddia ederek, tezini kabul ettirmeye çal???yor.

Denkle?tirici adalet yakla??m?, fail ve kamusal otorite aras?nda hukuki yapt?r?m ve giderim ili?kisi merkezinde, eylem odakl? bir çabay? ifade eder.

Bu anlamda hukuki pozitivist bir karaktere sahiptir.

Oysa, son çeyrek yüzy?ld?r bu tarz bir adalet anlay???na kar?? geli?tirilen 'onar?c? adalet' yakla??m?, gerçekten ma?duru önemseyen bir öncelikle, eylem odakl? olma saplant?s?n? a?arak, hukukun insan? ve onun ac?lar?n? dikkate alma gere?ine vurgu yapar. Bu nedenle, genellikle her hukuki de?erlendirmede yap?ld??? gibi, ?imdiki zamandan geçmi?e bakmak ve geçmi?i tan?mlamaya çal??mak yerine, bugünü anlamaya ve bunun yol göstericili?inde gelece?i in?a etmenin yollar?n? bulmaya çal???r.

Yarg?sal i?leyi? ve mahkeme faaliyeti, tüm dünyada, genellikle ve geleneksel olarak, denkle?tirici bir adalet anlay???n? ön planda tutan bir yap?lanmaya sahiptir.

Ancak yukar?da belirtti?im gibi, bir süredir, hukuk d???ndaki disiplinlerin de katk?s?yla 'fail' ve 'ma?dur' tan?mlar? ve bu toplumsal konumlara ba?l? geleneksel ili?ki biçimlerinin yol açt??? adalet t?kan?kl???, eylemin hukuki kal?plara uygunlu?u temelinde de?il, fakat her iki taraf için geçerli insan odakl? bir ileti?im temelinde a??lmaya çal???l?yor.

Bu geli?me, e?er gayret gösterilebilirse, Türkiye'nin kendi geçmi?ini, bugün nas?l çok farkl? bir tarzda ele alabilece?ini görmesi kadar, Türkiye'ye yönelik bak???n merce?ini de dikkate almay? kolayla?t?rabilecek bir aç?l?m sa?layabilir.