le="text-align: juŽÿN-HAKSIZLIKLARA KAR?I M?LLETLERARASI MAHKEMELER.Ç"ana;">At?lan iftiralar ve uygulanan hukuksuzluklara kar?? milletleraras? mahkeme zeminlerinde mücadele etmek, diplomasi, propaganda, kulis gibi di?er metotlarla birlikte ihmal edilmemesi gereken bir yöntemdir. Muhterem sütun kom?umuz M. Kemal Sall? a?abey bir süre önce bu "Bu F?rsat? Kaç?rmayal?m" ba?l?kl? yaz?s? ile konuyu gündeme ta??d?. Ben de bu davete uyarak neler yap?labilece?ini, Milletleraras? Hukuk sistemi içerisinde k?saca ele al?yorum.
Milletleraras? yarg? kurumlar?n?n, zaman zaman içimize sindiremedi?imiz kararlar? olsa da asgari bir hukuk ilkeleri çerçevesinde çal??t???n? kabul etmemiz gerekmektedir. Ancak her mahkeme gibi bunlar da taraflar?n iddialar?yla, delilleriyle ba?l?d?r. Hatta taraflar konuyu yarg?ya götürürken hangi kaynaklara dayanarak karar verilmesini istediklerini ortak bir ?ekilde beyan edebilirler. Bununla beraber herkes kendi talebini hakl? k?lan ba?ka hukuki deliller, emsal kararlar, belgeler ortaya koyabilir.
Öncelikle, milletleraras? yarg?dan, LaHaye'de bulunan Milletleraras? Adalet Divan?'n? (MAD) kastetti?imi belirteyim. Bu mahkeme 2. Dünya Sava??'ndan sonra BM bünyesinde kurulmu? olup halen görev yapmaktad?r. 1921 y?l?nda yine LaHaye'de kurulmu? olan Milletleraras? Daimi Adalet Divan? ise 1946'da la?vedilmi?tir. Öte yandan 1899 y?l?nda kurulan Milletleraras? Daimi Hakem Mahkemesi ise halen yürürlüktedir. Bu mahkemenin de LaHaye'de bir sekreteryas? olup, bürosunda sadece hakem listesi bulunmaktad?r. Mesela bir süre önce vefat eden Prof.Dr. Orhan Ald?kaçt? bu listede bulunmakta idi. Devletler uyu?mazl?klar? ile ilgili konularda bu listeden ortakla?a be?endikleri hakemlerden konunun çözülmesini talep edebilirler.
Milletleraras? Hukuk'un r?zaî karakteri bu mahkemelerin i?leyi?inde kendisini gösterir. Yani bir devlet do?rudan ba?ka bir devlet aleyhine MAD'?nda dava açamaz. Ancak iki devlet uzla?arak aralar?ndaki sorunun çözümünü bu mahkemeden isteyebilirler. Hâlbuki iç hukukta haks?zl??a u?rad???na inanan ki?i do?rudan gidip bir mahkemeye dava dilekçesi verir. Daval? istese de istemese de mahkemenin taraf? haline gelmi? olabilir.
Avrupa ?nsan Haklar? Mahkemesi'nin (A?HM) MAD ile bir ili?kisi olmad??? gibi A?HM AB organ? da de?ildir. Bu mahkeme Strazburg'ta, Avrupa Konseyi bünyesinde yer almaktad?r. K?br?sl? Rum Louzidu davas?nda Türkiye böyle bir davay? kabul etmedi?i halde A?HM Türkiye'nin savunmas?n? reddetmi? ve aleyhine karar vermi?tir. Bu durum da sözkonusu r?zaî karaktere halel getirmemektedir. Çünkü bu mahkemenin yetkisini kabul edip etmemek devletlerin kendi iste?ine b?rak?lm??t?r. SSCB'nin da??lmas?ndan sonra mesela Özbekistan da Avrupa Konseyi üyesi oldu?u halde A?HM'nin yetkisini kabul etmemektedir. Dolay?s?yla bu ülke aleyhine dava aç?lamaz. Ancak Türkiye kendi iste?i ile bu mahkemenin yetkisini kabul etti?inden aleyhte kararlar?n? uygulamas? da egemenli?ine halel getirmez. Bunlar?n d???nda baz? özel veya bölgesel uluslararas? yarg? kurumlar? olup, çal??ma tarzlar?nda az çok farkl? özellikler bulunmaktad?r.
Yunanistan, y?llardan beri Ege'deki K?ta Sahanl??? konusunu MAD'na ta??mak istemektedir. Türkiye, özelli?inden dolay? adalar?n k?ta sahanl??? olamayaca??n? belirtirken Yunanistan mevcut sözle?meler ve teamülleri ileri sürerek aksini iddia etmektedir. Türkiye ise sadece K?ta Sahanl??? konusunu de?il Ege ile ilgili bütün uyu?mazl?k konular?n?, 12 Ada ile ilgili özel anla?malar? da dikkate alarak MAD'na götürmek istedi?i halde Yunanistan buna yana?mamaktad?r.
1975 y?l?nda Türkiye ve Yunanistan ba?bakanlar?, sorunlar?n bar??ç?l çözümü ile k?ta sahanl??? konusunun MAD'na götürülmesi konusunda mü?terek bildiri yay?nlad?lar. Yunanistan bu bildiri metnini alarak konuyu MAD'na götürdü. Türkiye ise, böyle bir bildirinin ortak dava dilekçesi olamayaca??n? söyledi. Divan, Milletleraras? Hukuk'un r?zaî özelli?ini dikkate alarak, bir niyet beyan? niteli?indeki bildirinin MAD'?na ba?vuru için yeterli olamayaca??n? belirterek Yunanistan'?n talebini reddetti.
Gerek K?br?s ve Ege gerekse Ermeni iddialar? gibi konularda Türkiye kar??t? devletler MAD'?na gitmekten kaç?nmaktad?rlar. Ancak, MAD, devletler hakk?nda uyu?mazl?klar?n çözümü için kesin karar veren bir organ oldu?u halde, uluslararas? örgütler için isti?arî karar verebilir. Bat?l? dostlar?m?z, özellikle eski Osmanl? co?rafyas?n?n ülkeleri ve halklar? sözkonusu olunca Türkiye aleyhine tav?r koymay? bir anayasa hükmü gibi uygulad?klar? halde, hukuk zemininde daha tutarl? kararlar?n al?nd??? görülmektedir. Son olarak bahsi geçen yaz?da belirtildi?i gibi, Avrupa Komisyonu'nun, K?br?s konusunda görü?lerini istedi?i hukukçular, "AB, Rumlar? tam üye yapmakla uluslararas? hukuku çi?nemi?tir" demi?lerdir. Avrupa Komisyonu, görü? bildirmeleri için, hukukçulara ?u soruyu sormu?: "1959-1960 Londra ve Zürih anla?malar? çerçevesinde, K?br?s, Türkiye ile Yunanistan'?n üye olmad??? uluslararas? bir kurulu?a üye olabilir mi?" De?i?ik hukuk bürolar? özde ortak görü? bildirmi?ler: "K?br?s Cumhuriyeti 1959-60 anla?malar? çerçevesinde kurulmu?tur. 1960 cumhuriyetinin me?ruiyeti K?br?sl? Türk ve Rum toplumlar?n?n, devletin her organ?na birlikte ve etkin kat?l?m?n? öngörmektedir.
Görü? istenen merciin, MAD de?il fakat ba??ms?z hukuk bürolar? oldu?unu öncelikle belirtelim. AB, MAD'?ndan da konumu gere?i görü? isteyebilecek durumda olup, al?nacak cevap pek farkl? olmayacakt?r. Ancak MAD'n?n karar? çok daha etkili olacakt?r. K?br?s konusunda oldu?u gibi Ege ve soyk?r?m iddialar? konusunda, AB organlar?n?n bu yolu kullanmalar?n? her f?rsatta dile getirmeliyiz. Özel hukuk bürolar?ndan al?nan bu görü?lerin bütün AB zeminlerinde ve ilgili diplomatik ve resmi görü?melerde kullan?lmas?n? sa?lamam?z gerekmektedir. Öte yandan geçmi? y?llarda gündeme geldi?i gibi BM bünyesinde kurulacak bir hukuk komisyonunun da mesela soyk?r?m konusunda karar vermesi istenebilir.
Uluslararas? ili?kiler alan?nda bir akademisyen olarak AB'nin görü? istemesi ve hukukçular?n Türkiye lehine görü? bildirmelerinden ancak M. Kemal a?abeyin yaz?s? ile haberdar oldu?umu itiraf edeyim. Hâlbuki bu geli?me Nobel Ödülü'nden çok daha fazla Türkiye'yi ilgilendiren, man?etlere ta??nmas? gereken bir hadisedir. Man?etlere ta??nmas? yetmez, diplomatik aç?dan bu gibi cevherlerin her f?rsatta de?erlendirilmesi yöneticilerin görevidir.