ellspacing="0" ceŽÿd&ULUSLARARASI ADALET D?VANI VE SOYKIRIM×

BOSNA Hersek’in S?rbistan aleyhine açt??? dava sonucunda Uluslararas? Adalet Divan?’n?n (UAD) 26 ?ubat’ta ald??? karar yo?un tart??malara yol açt?. Divan karar?, Türkiye’de, Ermenilerin "soyk?r?m" iddialar? ba?lam?nda da de?erlendirildi. Karar?n bu iddialar? hukuken geçersiz hale getirebilecek önemli bir emsal yaratt??? izlenimi kuvvetli.

‚lar? hukuken geçersiz hale getirebilecek önemli bir emsal yaratt??? izlenimi kuvvetli. Özellikle bu aç?dan bir irdeleme yapmaya çal??aca??m.

* * *

?lkönce ?unu belirtmek gerekir, UAD’den önce, BM Güvenlik Konseyi’nin kurdu?u bir özel mahkeme, 1995 Temmuz’unda Srebrenica’da yap?lan katliam?n bir soyk?r?m te?kil etti?ine karar vermi? ve iki Bosnal? S?rp subay? suçlam??t?.

Ayn? suçtan yarg?lanan eski Yugoslavya’n?n Ba?kan? Miloseviç ise yarg?lanmas? sona ermek üzere iken, 2006 Mart ay?nda ölmü?tü. 26 ?ubat karar? ile sonuçlanan, 1993’te Bosna’n?n S?rbistan’a kar?? UAD’de açt??? dava, de?i?ik nitelikte. Do?rudan Soyk?r?m Sözle?mesi’nin 9. maddesine dayan?yor ve bu aç?dan bir ilk olu?turuyor.

9. madde soyk?r?m suçunda bireylerin yan? s?ra devletlerin sorumlulu?unu da kaps?yor. Devletler fertler gibi cezaland?r?lamayaca??na göre, onlar ancak tazminat ödemeye mahkûm edilebilirler. UAD, karar?nda, Srebrenica d???ndaki eylemlerin "bir grubu yok etmek" niyetiyle i?lendi?ini, dolay?s?yla soyk?r?m olu?turdu?unu kabul etmedi.

Buna kar??l?k, BM mahkemesi gibi, Srebrenica’da, Bosnal? S?rplar?n kurdu?u "Srpska Cumhuriyeti" ordusunun soyk?r?m suçu i?ledi?ine hükmetti. Bu cumhuriyete destek veren S?rbistan’?n ise soyk?r?m?n? önlemek için tedbir almad???n?, ancak do?rudan soyk?r?ma giri?medi?ini ve bu yüzden tazminata mahkûm edilemeyece?ini kararla?t?rd?. Srpska Cumhuriyeti’nin S?rbistan’?n bir parças? olmad??? sav?n? özellikle kulland?.

* * *

UAD’nin karar?, Ermeni iddialar?n? bertaraf etmek için hukuk yoluna ba?vurdu?umuz takdirde ba?ar?l? olaca??m?z anlam?na gelir mi? Ben, bu karar?n bize hukuk alan?nda mutlak bir avantaj sa?lad???n? dü?ünenlerden de?ilim.

Bir kere, hele uluslararas? ba?lamda, salt hukuk kurallar?ndan pek bahsedilemeyece?i kanaatindeyim. Avrupa ?nsan Haklar? Mahkemesi dahil, bütün uluslararas? hukuk mercilerinin kararlar?nda siyasi unsurlar?n hukukla ba?da?t?r?lmas? için bir büyük bir çaba sarf edildi?ini, hukuk biliminin zengin imkán ve inceliklerinin ustal?kla kullan?ld???n? görüyoruz. UAD karar? da bunu kan?tl?yor.

Tavsiye edildi?i gibi tahkime gitti?imiz takdirde Osmanl? Devleti’nin "soyk?r?m" ile suçlanamayaca??na, bu nedenle Türkiye’den tazminat istenemeyece?ine hükmedilse bile, kararda bizi çok rahats?z edecek ba?ka unsurlar bulunmayaca??ndan nas?l emin olabiliriz?

Soyk?r?m Sözle?mesi’nin geriye dönük olmamas?n?n bize sa?lad??? hukuki z?rhtan vazgeçerek, bu sözle?meyi 1915 olaylar?na uygulamay? kabul etmemizin riskleri küçümsenebilir mi? Tahkimi biz ve Ermenistan kabul edersek, sürecin 10-15 y?l kadar uzun olaca??n? ve bugün kar??la?t???m?z siyasi bask?lar?n devam edece?ini de hesaba katmak gerekir.

Ermenistan tahkimi reddederse bunun bize bir koz kazand?raca?? da kesin say?lamaz. Tarihçilerin bir araya gelmesi önerimizin Ermenistan taraf?ndan reddedilmesinin aleyhimizdeki çabalar? engellemedi?ini hat?rlayal?m.

* * *

Yan?labilirim, fakat soyk?r?m iddialar?na kar?? kestirme bir çözüm bulabilece?imize inanmakta güçlük çekiyorum. Bu iddialar?n as?ls?zl???n? kan?tlamak amac?yla giri?ti?imiz faaliyetleri bir yandan daha etkin bir ?ekilde devam ettirirken, di?er yandan meseleyi a?maya elveri?li bir ortam yaratacak siyasi inisiyatifler üzerinde durmak galiba daha ihtiyatl? ve basiretli olur.