.n�`Cğ="justify">Tarih: 16 May?s 1921. Gazeteci Ru?en E?ref (Ünayd?n), Mustafa Kemal’i Çankaya s?rtlar?na at gezintisine davet etti.

Gezintisi s?ras?nda, Mustafa Kemal, birbuçuk dönüm içerisindeki iki katl? bir ba?evini çok be?endi. "Kasapyan Ba?evi" olarak bilinen bu mekán, zamanla Türkiye Cumhuriyeti’nin simgesi Çankaya Kö?kü’ne dönü?ecekti. ??te Çankaya Kö?kü’nün mimari tarihi...

TAR?H 13 May?s 1921. Mustafa Kemal gün do?arken uyand?. Halbuki yatal? bir iki saat ancak olmu?tu; d??ar?daki gürültüye uyanm??t?.

Pencereyi açt?; gürültü ç?karanlar? seyretmeye ba?lad?. Ankara Gar? biti?i?indeki iki katl? istasyon ?efi lojman?n? hem ev hem de çal??ma ofisi olarak kullan?yordu.

Tren istasyonu, son dönemlerde oldu?u gibi, o gün de asker ve cephane nakillerinden birine tan?kl?k ediyordu.

Kuzeni Fikriye, ayak sesinden Mustafa Kemal’in uyand???n? anlay?p, her sabah kendi eliyle pi?irdi?i orta ?ekerli kahveyi odas?na götürdü. Sivas’tan beri Mustafa Kemal’in hizmetinde olan Ali Çavu? da gazetesini getirdi.

Bugün, Hakimiyet-i Milliye Gazetesi’nden konuklar? gelecekti. ?nönü zaferi ve Türk Ordusu’nun son durumu hakk?nda röportaj yapacaklard?.

Birkaç saat sonra, ba?ta Ru?en E?ref (Ünayd?n) olmak üzere gazeteciler geldi. Kahveler içildi; röportaj yap?ld?.

Ancak Ru?en E?ref’in dikkatini Mustafa Kemal’in yorgunlu?u çekti.

Mesele anla??ld?; Mustafa Kemal sabaha kadar çal???yor; uykuya dald??? s?rada tren gar?n?n gürültüsüyle uyanmak zorunda kal?yordu.

Ru?en E?ref’e göre, ulusal kurtulu? sava??n? organize eden "beyin"in dinlenmesi gerekiyordu.

Ama o günlerin Ankara’s?nda ev bulmak kolay de?ildi.

Mustafa Kemal, 27 Aral?k 1919’da Ankara’ya geldi?inde, sava? karargáh?na dönü?türülen Ziraat Mektebi’nin küçücük bir odas?nda kalm??t?.

Ulusal mücadeleye destek için, ba?ta ?stanbul olmak üzere birçok ?ehirden Ankara’ya gelenlerin en büyük sorunu, bar?nacaklar? ev bulmakt?.

20 bin ki?ilik Ankara ihtiyaca cevap veremiyordu...

Röportajdan üç gün sonra...

Ru?en E?ref, Mustafa Kemal’i Ankara’n?n yazl?k ba?evlerinin bulundu?u Çankaya s?rtlar?nda atla dola?maya ikna etti.

??te bu at gezintisi, Çankaya Kö?kü’nün do?mas?na neden olacakt?...

KASAPYAN BA?EV?

Kente hákim ye?il bir tepe üzerindeki Çankaya’da, büyük ba?lar ve meyve bahçeleri vard?.

Ba? ve bahçelerin içine tek katl? gösteri?siz evler yap?lm??t?.

Ru?en E?ref, en az?ndan yaz ay?n? bu evlerden birinde geçirebilece?ini teklif etti.

Mustafa Kemal kabul etti. Be?endi?i ba?evini gösterdi: ?ki katl?, moloz ta?l?, dö?emeleri ve çat?s? ah?ap binan?n üzeri kiremitle örtülü bir evdi buras?.

Zemin kat?ndaki ta?l???n her iki yan?nda, birisi daha küçük iki oda vard?.

Küçük odan?n arkas?ndaki merdivenden üst kata ç?k?l?yordu. Üst kat, zemin kat plan?n?n ayn?s?yd?. Ayr?ca ç?kma iki balkonu vard?.

Evin tuvaleti d??ar?dayd?.

Ankara’ya hákim bir tepede ye?illikler içinde bulunan bu ba?evinin be?enilmesinin en önemli nedeni, arazi içinde üç evin olmas?yd?. Dolay?s?yla bunlar da korumalar, yaverler ve yard?mc?lar için kullan?labilecekti.

Be?enilen ev, bölgede "Kasapyan Ba?evi" olarak biliniyordu; Ankaral? bir Ermeni tüccar taraf?ndan yapt?r?lm??t?.

Zengin kuyumcu ev sahibi, sava? s?ras?nda kenti terk ederken, ba?evini de e?yalar?yla birlikte Ankara’n?n tan?nm?? ailelerinden Bulgurluzadeler’e satm??t?.

Mustafa Kemal’in ba?evini be?endi?ini ö?renen Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Ba?kan?, Ankara Müftüsü R?fat (Börekçi) Efendi, hem?erilerinden toplad??? paralarla evi, Bulgurluzade Tevfik Efendi’den 4 bin 500 liraya sat?n ald? ve Mustafa Kemal’e hediye etti.

O da evi tek ?artla kabul etti; ba?evini Türk Silahl? Kuvvetleri’ne ba???layacakt?. Ayn? y?l tescil i?lemi Milli Savunma Bakanl??? ad?na yap?ld?.

Kasapyan Ba?evi’nin sahibi Mehmetçik’ti. Ad? "Ordu Evi" oldu, kirac?s? ise Mustafa Kemal’di...

Küçük bir onar?mdan sonra, Mustafa Kemal haziran ay?nda, Fikriye ve di?er yard?mc?lar?yla bu ba?evine ta??nd?...

Kö?k, Fikriye Han?m’?n zevklerine göre dö?enmi?ti.

Çankaya Kö?kü’nün ilk "first lady"si Fikriye Han?m’d?...

E?YALAR PSALD?’DEN

26 A?ustos 1922.

Büyük taarruz ba?lad?.

Türk Ordusu, 9 Eylül’de ?zmir’e girdi.

Be? gün sonra, Mustafa Kemal ?zmir’de s?rad??? bir kad?nla tan??t?: Latife.

29 Ocak 1923’te evlendiler.

Latife Han?m, 20 ?ubat’ta Ankara’ya geldi.

?zmir’in tan?nm?? zengin ailesinin konaklarda büyümü?, Avrupa’da okumu? k?z?; yollar?n?n çamur deryas? oldu?u, kuyu suyunun kullan?ld???, so?uk, harap ve her türlü konfordan yoksun bu ba?evine çok ?a??rd?.

Ulusal kurtulu? stratejisinin, kül ve toz y???nlar? içindeki bu evde planland???na inanamad?.

Latife Han?m, ba?evini yeni ya?am?na uygun hale getirmek için kollar? s?vad?. Öncelikle ev, mekán olarak büyütülecekti.

Görev, Mimar Vedad (Tek) Bey’e verildi.

Mustafa Kemal ve Latife Han?m, geçici olarak yine Çankaya’da üç odal? bir eve ta??nd?lar. Bu evin dam? ak?yordu; bunun üzerine ba?evinin in?aat? bitene kadar ?zmir’de kalmaya karar verdiler.

Mimar Vedad Bey, eski binan?n güney yönüne 6.5 metre eninde tüm bina boyunca uzanan iki katl? yeni bir yap? ekledi.

Eklenen bölümün alt kat?nda büyük bir yemek odas? ve küçük servis ofisi vard?. Eski yemek odas?n? çal??ma odas?na dönü?türmü?tü.

Yatak odalar?, salonlar, banyolar, kütüphane yeniden tasarland?.

Binaya bir kule eklendi ve bunun alt kat?n?n bir bölümü radyo, bir bölümü de sigara odas? olarak ikiye bölündü. Üst kat çal??ma odas? yap?ld?.

Ceviz rengi ah?ap lambri paneller, sivri kemerli renkli vitray pencereler gibi de?i?ikliklerle ba?evi yepyeni hale getirildi.

Evin dekorasyonu da yenilendi; ?stanbul Psaldi’den oval aynalar, neo barok büfeler, yeni mobilyalar al?nd?.

?n?aat? ve iç tasar?m? bittikten sonra Latife Han?m, heyecanla evi Mustafa Kemal’e gösterdi.

Latife Han?m’?n beklemedi?i oldu; Mustafa Kemal evi be?enmedi.

Be?enmemesinin nedeni, Latife’nin özellikle Fikriye Han?m’?n yapt?klar?n? çöpe atmas?yd?!

Bir de a?açlar?n kesilmesine k?zm??t?...

KÖ?KTE TAD?LAT

Mustafa Kemal asl?nda yeni evden ho?nuttu; hemen her gece arkada?lar?n? yeme?e davet ediyordu.

Kö?k’ün geleni gideni çoktu. Latife Han?m tüm bunlar? düzene sokmak istedi ve Çankaya Kö?kü’nün ilk protokol kurallar?n? devreye soktu.

Mustafa Kemal bu uygulamalardan rahats?z oldu.

Ard?ndan, Almanya’da Sanatoryum’da tedavi gören Fikriye’nin Kö?k’e gelip bir-iki gün kalmas?na Latife Han?m’?n sert tepki göstermesi; Fikriye’nin intihar etmesi ve benzeri olaylar üzerine; 5 A?ustos 1925’te Mustafa Kemal ile Latife Han?m bo?and?lar.

Kö?k kad?ns?zd? art?k...

Latife Han?m’?n Çankaya Kö?kü’nden ayr?ld?ktan sonra Mustafa Kemal’in ö?renimlerine yard?m etti?i dört manevi k?z? ve ö?retmenleri ?sviçreli Madam Baver Kö?k’te ya?amaya ba?lad?.

Bu arada Kö?k’te mimari aç?dan yap?sal sorunlar ç?k?yordu.

?stanbul Haydarpa?a Gar? gibi birçok yap?y? gerçekle?tiren Alman Holzmann firmas?n?n uzmanlar?, Kö?k’teki müteahhitlik sorunlar? için Ankara’ya davet edildi.

Alman uzmanlar?n yapt??? incelemeler sonucu, Vedad Bey’in üst kattaki ?ark Salonu’nu olu?tururken yapt??? bölme duvar?n, ah?ap dö?emede önemli bir sarkma meydana getirdi?i görüldü.

Ayr?ca, zemin katta yap?lan duvarlar, üstten gelen yüklerle kamburla?m??t?.

Almanlar?n raporu üzerine mimar Arif Hikmet (Koyuno?lu) ve in?aatç? Erzurumlu Nafiz Bey, Kö?k’ün tadilat?yla görevlendirildiler.

Onar?m s?ras?nda, k???n bir türlü ?s?nmayan Kö?k’e, merkezi ?s? donan?m? da yap?ld?; yani kalorifer dö?endi.

?n?aat?n maliyeti 8 bin liray? bulmu?tu.

Ama sorunlar ileriki y?llarda da ortaya ç?kmay? sürdürdü.

Mustafa Kemal art?k b?km??t? bu sonu gelmeyen onar?mlardan. Ayn? arazi içine yeni bir bina yap?lmas?n? istedi.

Bu binan?n mimar? yabanc? olacakt?: Prof. Dr. Clemens Holzmeister...

Ve y?l 1930’du...

ÇANKAYA KÖ?KÜ'NÜ NAZ?LERDEN KAÇAN B?R M?MAR YAPTI

Clemens Holzmeister

ÇANKAYA’daki ba?evine eklemeler yap?ld?; onar?mlarda bulunuldu; tadilatlar yap?ld? ama ihtiyaca yeterli hale getirilemedi.

Ba?evi arazisi büyütülerek buraya yeni bir bina yap?lmas? için, May?s 1930’da Prof. Dr. Clemens Holzmeister görevlendirildi.

Prof. Holzmeister, dünyaca ünlü bir mimard?.

Uzmanl???, Roma döneminden 20. yüzy?la kilise mimarisiydi.

Ayn? zamanda Krim Kilisesi, Dornback Kilisesi, Vogelweidplatz Kilisesi ve Brezilya’da Belo Horizonte Katedrali’ni in?a etmi?ti.

Gerici çevrelerin, Atatürk’ün oturdu?u Çankaya Kö?kü’nü kilise çanlar?yla özde?le?tirip "Çan-Kaya" ad?n? vermelerinin nedeni, kö?kün mimar? Prof. Clemens Holzmeister’?n kilise ve katedral yapmas? m?yd? acaba?

Sanmam. Onlar, Bat?l?la?maya kar?? olduklar? için kelime oyunu yap?yorlard?.

Clemens Holzmeister sadece mimariyle ilgilenmiyordu; resim ve heykel yapan çok yönlü bir sanatç?yd?. Öyle ki, 1929’da yapt??? Sehlageter An?t?, Adolf Hitler taraf?ndan y?kt?r?lacakt?.

Türkiye, Naziler’den kaçan birçok bilim adam?na oldu?u gibi, Prof. Clemens Holzmeister’e de kap?s?n? açt?.

K?z? dünyaca ünlü artist Judith Holzmeister, Nazi kamp?ndan canl? ç?kmay? ba?aran nadir isimlerden biriydi...

Prof. Holzmeister "Sürgün Y?llar?" adl? kitab?nda, Hitler yüzünden ülkesinden uzakta geçirdi?i y?llar? yazd?...

?N?AAT 1.5 YILDA B?TT?

Avusturyal? mimar Holzmeister, Çankaya Kö?kü’nün tasar?m?n? be? günde haz?rlad?.

27 Temmuz’da, Atatürk Yalova’da kapl?cada dinlenirken projenin kesin plan?n? ve maketini takdim etti.

Projeye göre, yeni bina bodrum kat? üzerine iki kat ç?k?larak in?a edilecekti. Giri? kat? çal??ma ve kabul salonu; üst kat ise ikametgáh olacakt?.

Proje asl?nda biraz eklektikti; geleneksel Türk ev stili ile Bat? ya?am tarz?n?n rahatl??? birle?tirilmi?ti.

Kö?k’ün iç mekánlar?n? Viyana Güzel Sanatlar Akademisi tasarlam??t?.

Atatürk projeyi çok be?endi. Yap?mla ilgili kararlar? Prof. Holzmeister’a b?rakt?. Ama tek iste?i vard?; a?açlar korunacakt?. Kas?m ba??nda yer belirlendi; yeni bina eski ba?evinin hemen yan?na yap?lacakt?. Yap? ve malzemelerin tümü Avusturya’dan getirildi.

1931 y?l? ba??nda in?aat ba?lad?.

1932 y?l? haziran ay?nda Çankaya Kö?kü in?aat? bitti. Binan?n d?? cephesi, Atatürk’ün sevdi?i pembe renge boyanm??t?. Bu nedenle bina "Pembe Kö?k" olarak adland?r?lacakt?.

Bugün hálá Çankaya kompleksinin rengi "pembe"dir... Yeni Kö?k’ün tüm mobilyalar? Viyana’dan getirildi. Ne yaz?k ki Ankara’n?n iklimi bu mobilyalara iyi gelmedi, çabuk çürüyüp kullan?lmaz hale geldiler.

Atatürk 1921 y?l?ndan beri oturdu?u ba?evinden ayr?l?p -bugün sadece ikametgáh olarak kullan?lan- Çankaya Kö?kü’ne ta??nd?.

Eski bina, bugün "Müze Kö?k" ad?yla kullan?lmaktad?r.

KIZ KARDE??’NE CAMLI KÖ?K

Çankaya Kö?kü zamanla çok büyüdü; 438 dönüme ula?t?.

Eski binalara eklemeler yap?ld?; yeni binalar olu?turuldu.

Örne?in, Atatürk’ün 1921’de ba?evinde yaverlerin kullan?m?na verdi?i "Yaveran Odas?", eklemelerle "Ba?yaverlik Binas?" haline getirildi.

Ba?evinde hizmetkárlar?n oturdu?u ev büyütülerek, "Genel Sekreterlik Binas?" oldu.

Her iki binay? da Türk mimar Seyfi Arkan (1904-1966) yapt?.

Vedad Tek’in ö?rencisiydi. ?stanbul Florya Deniz Kulübü gibi binalar? yaparak Atatürk’ün güvenini kazanm??t?.

Atatürk, Mimar Arkan’? Çankaya Kö?kü’nde yeni bir bina yapmakla görevlendirdi. Bu mekán "Caml? Kö?k"tü.

Atatürk bu kö?kü k?z karde?i Makbule Atadan için yapt?rd?.

1936’da yap?m? bitirilen "Caml? Kö?k", bugün yabanc? misafirleri konuk etmek için "Devlet Konukevi" olarak hizmet vermektedir.

Büyük kurtar?c? Atatürk, 10 Kas?m 1938’de vefat etti. Çankaya Kö?kü’nün yeni ev sahibi, Milli ?ef ?smet ?nönü’ydü.

?NÖNÜ, OTURMAK ?STEMED?

Ancak ba?ta Mevhibe Han?m olmak üzere ?nönüler, Çankaya Kö?kü’ne ta??nmaya s?cak bakmad?.

?smet ?nönü, cumhurba?kanl??? görevini ikibuçuk ay evinde yürüttü. Ama pratikte bunun mümkün olmayaca??n? anlad?lar.

Ta??nd?lar. Al???lm?? ev boyutlar?n? a?an büyüklü?üne zamanla al??t?lar...

?nönü döneminde Kö?k büyüdü; 1940 y?l?nda s???naklar yap?ld?. Malum o y?llar sava? dönemiydi.

Kö?k’ün 50 metre arkas?ndaki s???nakta iki oda, banyo, tuvalet vard?. Kap?s? çeliktendi. Masan?n üzerine kuru çiçekler konmu?tu!...

Çankaya Kö?kü, y?llar içinde birçok cumhurba?kan?na ve ailelerine ev sahipli?i yapt?.

Zaman içinde yeni binalar yap?ld?.

Son olarak 29 Ekim 1999’da kokteyller ve bas?n toplant?s? için "Piramit Salon" hizmete aç?ld?...

AKP oylar?yla seçilecek cumhurba?kan?, bakal?m Çankaya Kö?kü’ne ne in?a ettirecek?..