!àáPellspacing="0" ceŽÿõ*B?R ZAMANLAR ERMEN?LER?N YA?ADI?I B?R KENTñ

Ermenistan s?n?r kap?s?n?n aç?lmas?yla hem tarihten özür dilenmi? olacak hem de halklar aras?nda bar?? ve karde?lik rüzgarlar? yeniden estirilmi? olacak.

m+ karde?lik rüzgarlar? yeniden estirilmi? olacak.

Kars eskiden en çok Ermenilerin ya?ad??? bir kentti. Do?up büyüdü?üm Digor'un Mewreg köyü de bir Ermeni köyüydü. Kars'ta ?imdi Kürtler, Azeriler, Terekemeler, yerliler ve Türkmenler ya??yor. Köyümüz ise bir Kürt köyü olmu?. Gerek biz, gerekse Digor'un çevre köyleri aslen Erivanl?y?z. Dedelerimiz, vatan (welat) dedikleri ve hep özlemini çektikleri Erivan'dan l. Dünya Sava?? s?ras?nda kaç?p Digor'un Ermenilerden bo?alt?lan köylerine yerle?mi?ler. Dedelerimiz her ku?luk vakti Erivan'a bakan kül rengi çeperlerin dibine çöker, ya?la dolan gözlerini geride b?rakt?klar? vatan topraklar?ndan ay?rmadan, say?klarcas?na birbirlerine an?lar?n? anlat?rlard?. 45 y?ll?k an?lar? hiç eskimezdi. Ayn? ?eyleri daha önce kimbilir kaç kez anlatm??lard?. Ama yine de anlat?r, anlat?rlard?.

O zamanlar köyümüzde radyo yoktu. Kimse radyonun nas?l bir ?ey oldu?unu bilmezdi. Bir gün köy bakkal?nda bir kutudan garip sesler geldi?i söylendi. Ya?l?lar ve kad?nlar hariç bütün köy halk? bakkala ak?n etti. Bakkal?n önü merakl? insanlarla dolup ta?t?. Bakkal? i?leten genç, köyün en yak???kl? delikanl?s?yd?. Bir bahar dal? gibi narin, uzun boyu, biçimli yüzü, h?rç?n kahverengi bak??lar?, ba?ak rengi saçlar?yla kusursuz bir güzelli?e sahipti. Bakkal?n içi ana baba gününe dönünce kuca??nda bir servet ta??rcas?na merakl? bak??lar aras?nda gururla d??ar? ç?kt?. Radyoda benim anlamad???m bir dilden türküler okunuyordu. O gün tan??t???m bu dilin Türkçe oldu?unu birkaç ay sonra gitti?im ilkokulda ö?renecektim. Herkes ürkek ve ?a?k?n bir halde o kutuya bak?yordu.

Bir sabah köyde dilden dile bir haber dola?t?. Dendi?ine göre Türk ba?bakan? radyoda yapt??? konu?mada Ermenistan'la s?n?r kap?lar?n?n aç?laca??n?, isteyen herkesin kendi vatan?na dönebilece?ini söylemi?ti. O gün bakkal?n önü bayram yerine döndü. Ya?l? genç herkes oraya ko?mu?tu. Radyoda haber gongunun her çal???nda nefesler tutulmu?, etraf? kesin bir sessizlik kaplam??t?... Gün????? son k?r?nt?lar?n? da süpürüp köyü terk ederken, köyümüzün ya?l?lar? oyunca??n? k?rm?? çocuklar gibi ba?lar? önde sürüklenerek evlerine döndüler. Sabah yine bakkala ko?tular. Birbirlerine rüyalar?n? anlat?rken yaral? yorgun sesleri, çocuksu iç çeki?lerle titremi?ti.

Ya?l?lar?m?z?n bu hazin bekleyi?i haftalar sürdü. Kulaklar? gün boyu ba?bakan?n radyoda verece?i haberdeydi. O zamanlar Erivan radyosu günde bir buçuk saat Kürtçe yay?n yap?yordu. Saat be?i gösterdi?inde bakkal?n Alada?'? gören kireç badanal? ta? duvar?n?n dibindeki ç?plak topra?a çömelip gözlerini vatanlar?na diker, Kürt ve Ermeni dengbejlerin (ses sanatç?lar?n?n) Erivan radyosunda söyledikleri Kürtçe türküler e?li?inde kasvetli dü?üncelere dalarlard?.

Kars ve Digor çevresindeki kanl? Kürt-Ermeni bo?azla?mas?n? i?te o zamanlar dinledik dedelerimizden. Daha çok Memé dede anlat?rd?.

Memé dede bilgisi ve i?lek zekas?yla herkeste hayranl?k uyand?ran biriydi. Eskiden köyün en yak???kl? delikanl?s?ym??. Söylenene göre köyün tüm k?zlar? ona â??km??. Hafifçe k?r??m?? uzun esmer yüzünü, büyükçe kepçe kulaklar? tamaml?yordu. 70'ine merdiven dayad??? halde incecik uzun boyu kalemle çizilmi? gibi düzgündü. Bir s?r saklar gibi bakan dü?ünceli kahverengi gözleri, sevgiliyi arayan esir gözler gibi hep Alada?'? arard?.

Hamidiye Alaylar?

Memé dede, gizemli sessizli?iyle etrafa melankolik bir hava yayan Alada?'a gözlerini sabitleyip hüzünle anlat?rd?: "Rus-Osmanl? sava?? ba?lay?nca Ruslar?n bizi öldüreceklerinden korkup vatan?m?z? terk ettik." Ermenilerle hiçbir dü?manl?klar?n?n olmad???n?, aksine çok iyi kom?u olduklar?n? söylerdi. "Allah Hamidiye Alaylar?n?n belas?n? versin" diye sürdürürdü. "Ne olduysa onlar?n yüzünden oldu. Osmanl? Padi?ah? bu alaylar? Kürt ileri gelenlerine kurdurtmu?tu. Alay reisleri ve komutanlar? devlete ba?l? olarak görev yaparlard?. Sadece Ermenilere de?il, Kürtlere de zulmediyorlard?.

l. Dünya Sava?? s?ras?nda Osmanl?- Rus sava?? patlak verince Osmanl? pa?alar?n?n emriyle Hamidiye alaylar? Van ve Mu?' ta Ermenilere kar?? büyük bir taarruz ba?latt?lar. Pa?alar?n verdi?i emre göre bu topraklar Ermenilerden temizlenecekti. Çok büyük gaddarl?klar yap?ld?. Çoluk çocuk, çok Ermeni öldürüldü. Ermeniler Osmanl? destekli bu Hamidiye sald?r?lar? kar??s?nda tutunamay?p yurtlar?n? terk etti ve yollara dü?tüler. Kars üzerinden Ermenistan'a geçeceklerdi. O s?ralar buralarda büyük bir Ermeni nüfusu vard?. Kürtler ise az?nl?ktayd?.

Çok geçmeden Kars, sava? muhaciri Ermenilerle dolup ta?t?. Kars'a kaçan Ermeni sava? muhacirleri (ka?deganlar) buradaki Ermenilerle birle?ince sava? bu defa buraya s?çrad?. Ermeniler büyük bir Kürt katliam?na giri?tiler. Ortal?k bir anda kan gölüne döndü. Kürtler de Ermenilerin yapt??? bu katliama katliamla kar??l?k verdiler. Çoluk çocuk demeden her iki taraftan insanlar samanl?klara dolduruluyor, ate?e veriliyor, cay?r cay?r yak?l?yorlard?. Evlere bask?nlar yap?l?yor, ya?l? genç kim ele geçerse ba?lar? keserlerle kesiliyordu. Genç k?zlar?n ?rz?na geçiliyor, gebe kad?nlar süngülenerek karn?ndaki bebeklerle birlikte öldürülüyorlard?. Yezidi Kürtler de bu katliamdan paylar?n? ald?lar. Müslüman Kürtler, ?slam dü?man? diye pek çok Yezidi Kürdü öldürdü.

Kaz?m Karabekir komutas?ndaki bu Hamidiye sald?r?s?yla ba?layan sava? hem Kürtlere hem de Ermenilere büyük kay?plar verdirdi. Sa? kalan Ermenilerle Yezidi Kürtler Ermenistan'a kaçarak canlar?n? kurtard?lar.

O kanl? sava??n alevi bitince hem Kürtler hem de Ermeniler yapt?klar?ndan bin pi?man oldular. Ama i? i?ten geçmi?ti. Geç kalm?? bir pi?manl???n kime ne faydas? olabilirdi? Ne Kürtler ne de Ermeniler o kör sava?a neden tutu?tuklar?n? bir türlü anlayamad?lar. Oysa birlikte ne güzel ya?ay?p gidiyorduk. ?imdi herkes sürgün hayat? ya??yor. Biz burada sürgünüz, Ermeniler de orada."

Yaral? kayalar

Memé dedenin anlatt?klar?ndan sadece bu k?r?nt?lar kald? belle?imde. Çocukluk an?lar?m?n sad?k bekçisi köyümde o aptal sava??n b?rakt??? izler hâlâ capcanl? duruyor kafamda. Kur?unlarla delik de?ik edilen köyümün yaral? kayalar? da ta??yor hâlâ bu izleri. Kaybolan çocuklu?umu aramak için köyüme gitti?imde o as?rl?k yaralar? görünce içim kor gibi yanmaya ba?lar.

Eskiden Rus s?n?r? denilen Ermenistan s?n?r? belal? bir s?n?rd?. Neredeyse kar??ya bakmak bile suçtu. O as?rl?k yasak hâlâ sürüyor. Eskiden komünistlik gerekçesi ileri sürülürdü. ?imdi ise Ermenistan'?n Karaba?'? i?gali gerekçe gösteriliyor. Oysa Ermenistan s?n?r kap?s?n?n aç?lmas?yla hem tarihten özür dilenmi? olacak hem de halklar aras?nda bar?? ve karde?lik rüzgarlar? yeniden estirilmi? olacak. Buna iki taraftaki halk?n oldu?u kadar dünyan?n ve tüm insanl???n da ihtiyac? var.

Karsl? esnaf Kars'ta iki Migros ma?azas?n?n aç?lmas? ile siftah yapamaz hale geldi. S?n?r kap?s?n?n aç?lmas? Karsl? esnaf için bir kurtulu? ve ümit kap?s?d?r. Kars'tan Ermenistan'a ticaret yapmak yasak. Oysa zenginler ba?ka ülkeler üzerinden yapt?klar? ticaretle Ermenistan'?n kayma??n? y?llard?r zaten yiyip duruyorlar. Karsl? ve Erivanl? küçük esnaf ise devletlerin halklar? dü?manla?t?r?c? politikalar?n?n cezas?n? çekiyor. Her iki taraf da kan kaybediyor.

Ça??m?z sevgi ve özgürlükler ça?? olmal?. Buna herkesin, hepimizin, tüm insanl???n ihtiyac? var. Halklar? hapseden bu nefret s?n?r?n?n aç?lmas? gerekiyor. Dedelerimiz vatan hasreti ile öldüler. Hrant Dink'e ve dedelerimize olan borçlar?m?z? ancak böyle ödeyebiliriz.

MAHMUT ALINAK: DTP Kars ?l Ba?kan?