!âJÐ="justify">Surp Haç Kilisesi'nin aç?l???na damgas?n? vuran Türk milliyetçili?i, Ermeni davetliler kadar töreni düzenleyenleri de ?a??rtt?. Baz? Ermenilerin de sadece kiliseye haç koyulmas?ndan söz etmesi, 'diyalog' konusundaki ikiyüzlülü?ü gözler önüne serdi. Türk hükümeti geçenlerde Van Gölü'ndeki Akdamar Adas? üzerinde bulunan Surp Haç Kilisesi'ni açt?.

Àspet ad?md?, fakat aç?l??a milliyetçi Türk protestocular?n yan? s?ra kilisenin çevresindeki Türk bayraklar? ve bir Kemal Atatürk posteri e?lik ediyordu. Büyük k?sm? Türk devletinin baz? kesimleri taraf?ndan sergilenen çirkin bir güç gösterisiydi ve Türk politikas?ndaki mevcut siyasi paradoksu yans?t?yordu. Milliyetçilerin, aç?l?? törenini düzenleyenleri de, en az susmak zorunda kalan Ermeni davetliler kadar ?a??rtt???ndan eminim.

Eskiden de haçs?zd?
Surp Haç'ta haç olmamas?, Ermeni bas?n?nda büyük yank? buldu. Ermeni diasporas?n?n gazeteleri kilisenin üzerinde haç bulunan eski foto?raflar?n? yay?mlad? ve restorasyonda görevli yetkililerden biri olan Yakup Hazan'la dalga geçti, zira Hazan kilisenin haçla hiç foto?raf?n? görmedi?ini söylüyordu. Türkiye'nin Kültür ve Turizm Bakan? Atilla Koç ise ileriki bir tarihte kiliseye haç konmas? ihtimalini kenara itmeyecek kadar zeki davrand?.
Kiliseye haç konmamas?na yönelik aleni saplant?ysa, Ermeni çevrelerdeki vahim olgunluk noksanl???n? gözler önüne serdi, onlar aras?nda bir dereceye kadar var olan cehaleti veya sahtekârl??? gösterdi. Baz?lar? söz konusu korodan kendisini ay?ramaz m?yd?? Sözgelimi bir kilisenin üzerine haç konulmas?nda ?srar etmenin, hele buras? müze gibi laik bir nedenle kullan?lacaksa, hiçbir dini ve kutsal sebebi yok. Bu bir estetik ve tercih meselesi.
Mevcut tercih de haç konmamas? yönünde. Dahas? Surp Haç üzerindeki haça dair büyük tart??ma sürecinde bir Ermeni akademisyen veya gazeteci de ç?k?p gerçe?i aç??a vurmad?: Kilise geçmi?te de haçs?zd?. Böylesi bir if?a, Ermeni entelektüellerinin hat?r? say?l?r bir kesiminin meslekta?lar?yla Türk-Ermeni meselelerini konu?urken gerekli dürüstlü?e ve bilgiye sahip bulundu?unu göstermi? olurdu.
Ne yaz?k ki Surp Haç'?n aç?l???, Akdamar Adas?'n?n ötesine ula?mad?. Türkiye'deki di?er tarihi Ermeni yap?lar?na, hatta Akdamar'?n menziline girenlere dair hiçbir tart??ma ya?anmad?; halbuki hepsi acilen korunmaya muhtaç. Bu tür birçok yap? yar?n öbür gün kelimenin tam anlam?yla y?k?labilir, ancak yorumcular bu yap?lar?n acilen korunmas?na dair hâlâ ayr?nt?l? bir giri?imde bulunmad?. Birileri Surp Haç üzerindeki haça dair gelecek hafta, gelecek ay veya gelecek y?l lobi faaliyeti yürütebilir, fakat tam da ?u anda Türkiye'deki manast?rlar ve kiliseler topyekûn yok olma sürecinde. Ermeni yorumcular da Surp Haç'?n aç?l???n?n Türkiye'nin paradigmas?ndaki bir de?i?im mahiyetinde önemini tart??mad?. Böyle bir de?i?imin Türklerin kalplerine ve zihinlerine diyalog ve e?itim yoluyla ula?mak bak?m?ndan sundu?u f?rsatlardan kimse söz etmedi.

Ortak zemin bu tav?rla bulunamaz
Surp Haç'?n aç?l???n? protesto eden Türk milliyetçileri, bunu yapmakta bir nedeni vard?.
Tam ortalar?ndaki 10. asra ait bir Ermeni mimarl?k hazinesinin alenen kabul edilmesinin, Türkiye'nin geçmi?ine dair zor sorular do?urmas?ndan korkuyorlar. Neticede bu bölgedeki Ermeni tarihinin ve uygarl???n?n varl??? resmi Türk tarihçelerinde hâlâ reddediliyor. Yar?m saat uzakl?ktaki Van Arkeoloji Müzesi'nde bile bu reddiyeyi görmek mümkün.
Görünen o ki bütün o gülü?lerin ve dayan??man?n ard?nda, ilerici Ermeni ve Türklerin saflar?nda bile, hâlâ bir çifte standart var. Bu tür tav?rlar, Türk-Ermeni ili?kilerinin iyiye gitmesi için gereken ortak zeminden veya ortak temel kurallardan uzak dü?mek anlam?na geliyor. (Osmanl? ?mparatorlu?u'nun son dönemi ve modern Ermeni tarihi üzerine uzman tarihçi, Gomidas Enstitüsü'nün direktörü)