.E×à(ğ="justify">ABD 1994'ten bu yana 1915-1923 aras?nda Türkiye'de ölen Ermenileri ansa da, Ankara'n?n jeopolitik önemini kullanarak yapt??? bask?ya boyun e?erek 'soyk?r?m' sözcü?ünü kullanm?yor. Soyk?r?m, politika nedeniyle verilen tavizler aras?nda yer alacak kadar basit bir konu de?il Ba?kan George W. Bush sal? günü yasalar nedeniyle, modern jeopoliti?in en tuhaf ve inatç? tart??malar?ndan birinde k?v?rtmak zorunda kalacak: 92 y?ll?k bir soyk?r?ma 'soyk?r?m' desek mi, demesek mi.
1994'ten beri her 24 Nisan günü ABD ba?kan?, Kongre'nin 'soyk?r?m kurbanlar?, özellikle Türkiye'de 1915-1923 y?llar? aras?nda yap?lan soyk?r?m?n kurban? olan Ermeni kökenli 1.5 milyon ki?i' olarak ilan etti?i insanlar? onurland?ran bir konu?ma yapar. Ve yine 1994'ten beri her y?l, ABD ba?kan? bu konu?may?, 'soyk?r?m' sözcü?ünü bir kez olsun a?z?na
almadan yapmay? becermi?tir.
Bu konu?ma, Washington'?n önemli NATO müttefiki Türkiye'nin güçlü itirazlar?na boyun e?di?i, realpoliti?in retori?e yans?d??? bir ritüeldir.

Darfur krizinin ne fark? var?
Ancak 2007, tüm bu kaç??lar?n nihayet ba?kan?n yüzüne çarpt??? sene olabilir. Bir zamanlar güçsüz küçük bir Kafkas ülkesinden gelmi? marjinal göçmenlerin karanl?k tak?nt?s? olmaktan öteye gitmeyen ?ey, son y?llarda iyice çiçek açarak art?k görmezden gelinmesi zor bir güç halini ald?. 2000'de Ermeni meselesi Beyaz Saray'da ABD tarihinin en pahal? yar??lar?ndan birini ate?lerken, iki y?l önce kendi halinde yumu?ak huylu bir ABD diplomat?n? da hiç beklenmedi?i halde gerçekleri söyleyen bir ?ehide dönü?türdü. ?imdiyse uzun süre önce ya?anm?? bu olaylar?n nas?l dile getirilece?i meselesi, gelecek ay Türkiye'de yap?lacak seçimler üzerinde etkili olacak.
Dahas? Kongre, 24 Nisan'? anarken, ba?kana 'Ermeni soyk?r?m?' sözcüklerini söylemeye ça??racak bir yasa tasar?s?n? oylamaya kararl? görünüyor. Modern Türkiye'nin Osmanl? öncülleri 1915'te bu tarihte, 250 Ermeni entelektüeli idam ederek soyk?r?m? ba?latm??t?.
Karar sal? günü yürürlü?e girmeyecek. Bilhassa da kom?u Irak'taki sava? nedeniyle Türkiye'yle hassas ili?kilerine her zaman dikkatle yakla?m?? olan Bush yönetimi, yasa tasar?s?n? öyle ciddiye al?yor ki, D??i?leri Bakan? Condoleezza Rice ve Savunma Bakan? Robert M. Gates, Beyaz Saray sözcüsü Nancy Pelosi'ye gönderdikleri ortak bir mektupta yasan?n 'sahadaki Amerikan askerlerine zarar verebilece?i' uyar?s?nda bulundu. Lobi faaliyeti, Beyaz Saray'?n oylamay? bu seneki 24 Nisan anma gününden sonraya erteleyebilmesine yetecek kadar ba?ar?l? oldu. Ancak yasan?n bu sene geçirilmesi, yine de Beyaz Saray'a muazzam bir darbe vuracak.
Üzerinden 90 küsur y?l geçmesine ra?men, ba?lay?c? olmayan bir karardaki tek bir sözcük hâlâ tüyleri neden diken diken ediyor? Verilecek yan?t, birbiriyle ço?unlukla ilgisi olmayan çok say?da etkende yat?yor. Kongre'nin kontrolünü ocak ay?nda ele geçiren Demokratlar, bilhassa Bush'un d?? politikas?n?n ikiyüzlülü?ünü ortaya serecek bir kavga ç?karmaya can at?yor. Ba?kansa neticede, Saddam Hüseyin rejimine kar?? sava?? s?ras?nda ve sonras?nda, Saddam'? devirmek için 'soyk?r?m'? mazeret olarak kullanm?? biri, dahas? ABD 2003'ten bu yana 200 binden
fazla insan?n hayat?n? kaybetti?i Darfur krizi için bu sözcü?ü kullanmaktan çekinmedi.
Atlanti?in kar?? k?y?s?nda Ermeni meselesi, bilhassa da Türkiye'nin yönetiminin inkârc? tutumunu sorgulayan karakterler kurgulam?? yazarlar?n? bile mahkeme önüne ç?karmakta kulland??? 'Türklü?e hakareti' suç sayan sald?rgan yasalar?, Avrupa Birli?i'ne ilk kez ço?unlu?u Müslümanlardan olu?an bir ülkenin üye olma iste?ine kar?? sald?r?ya geçenlerin ana gerekçelerinden biri halini ald?. Soyk?r?m? resmen tan?yan 15 ülkenin ço?u Avrupal?; hatta ?sviçre ve Fransa, soyk?r?m?n inkâr?n? suç sayan yasalar? geçirecek kadar ileri gitti.
Ard?ndan ocak ay?nda Ermeni kökenli gazeteci Hrant Dink kalabal?k bir ?stanbul caddesinde öldürüldü. Dink'in bir Türk milliyetçisi taraf?ndan öldürülmesi dünyay? ?oke etti ve Türkiye'de de kayg? verici bir içe kapanma dalgas? ba?latt?. Ancak Ankara bunun üzerine h?zla, yabanc? yönetimlerin soyk?r?m sözcü?ünü kullanmas?n? engellemek için kaybetmeye mahkûm çabalar?n? iki kat?na ç?karmaya karar verdi.
Türk bakanlar geçen birkaç ay içinde Washington'a gönderilerek, Kongre'den geçecek karar?n kendilerini ABD'nin ?ncirlik'teki büyük önemdeki hava üssünü kapatmaya zorlayabilece?ini ve Ortado?u için hayati say?labilecek bir anda ili?kileri tehlikeye atabilece?ini belirtti.

Bu politika sayg? görmüyor
Türkler aç?s?ndan soyk?r?m birçok nedenle tabu. Bu nedenlerden belki de en önemlisi, olay?n Kemal Atatürk liderli?inde modern Türkiye kurulurken gerçekle?mi? olmas?. Atatürk öyle kutsalla?t?r?lm?? bir adam ki, an?s?na hakaret edilmesi bile hâlâ hapisle cezaland?r?labiliyor. Dolay?s?yla bu kavga, y?llardan beri devam ediyor.
Bu ay ba??nda Türk lobisi, Ruanda soyk?r?m?n?n 13. y?ldönümünde aç?lacak bir BM sergisini ba?ar?yla önleyebildi, zira sergide 'Türkiye'de öldürülmü? 1 milyon Ermeni'den bahsedilecekti. New York Times ba?yaz?s?nda bu olay? ?öyle yorumlad?: "Ermeni soyk?r?m?n?n tart???lmas?n? sansürlemeye yönelik her çabalar?nda, konuya daha da dikkat çekmekten ba?ka bir ?ey yapm?yor ve bugünün demokratik Türkiyesi'ni art?k geçmi?te kalm?? bu suçla ili?kilendiriyorlar." Türkler, Dink cinayetini k?nayan bir ABD Senato karar?n? bile suland?rd?.
Ancak ya?anan bu son olaylar silsilesi, soyk?r?m? tan?ma meselesinin neden hâlâ bu kadar güç oldu?unu aç?klamaya yetmiyor. Bu konuda ABD'nin
son Ermenistan büyükelçisi John Marshall Evans'?n görü?lerine kat?l?yorum. Evans, ?ubat ay?nda diaspora Ermenileriyle dolu bir salonda ?unlar? söyledi: "Gerçek dünyada, resmi bir politika halk?n büyük ço?unlu?unun a?ikâr gördü?ünden çok büyük oranda sap?yorsa, o politika art?k sayg? göremez."

Ahlaki otoritemizi baltal?yoruz
Kariyerine ba?l?, sesi solu?u ç?kmayan bir diplomat olan Evans, Eylül 2004'te Ermenistan görevine gönderilmeden önce, 1915-23 olaylar?na ili?kin
mevcut literatürü ara?t?rm??t?.
Ona göre ABD'nin 'soyk?r?m' sözcü?ünü kullanmamas? tarihi uzla??dan
öylesine büyük bir sapma te?kil ediyordu ki, Washington'?n ahlaki otoritesini baltal?yordu.
Evans politikay? sahne arkas?ndan k?p?rdatmaya çal??t?, ancak bunu ba?aramay?nca, Prag'da komünist dönem öncesi ve sonras? görevlerinden gayet iyi tan?d??? bir adamdan, Çek Cumhuriyeti eski Devlet Ba?kan? Vaclav Havel'den esinlendi ve 'olaylar?n ad?n? do?ru koymaya' karar verdi.
Evans, ?ubat 2005'te Kaliforniya'da yapt??? konu?mada ?öyle dedi: "Bugün buna Ermeni soyk?r?m? diyece?im. Bence bizim ABD yönetimi olarak, bu sorunu daha dürüst ve samimi bir yolla tart??mak, siz vatanda?lar?m?za borcumuzdur." Washington tarihi gerçeklerden kaçma me?galesine dönebilsin diye, Evans bu sözleri nedeniyle görevinden al?nd?.

Hitler haks?z ç?kt?
Ba?kan Bush sal? günü 'soyk?r?m' demeyecek. D??i?leri Bakan? Condoleezza Rice'?n dedi?ine bak?l?rsa yönetim, Türkler ve Ermenilerin her ikisi de 'geçmi?lerini a?arken' Amerikal?lar?n yard?m etmemesi gerekti?i görü?ünde.
Ama sorun böylelikle ortadan kalkmayacak. Ermenilerin Beyaz Saray'daki büyük ?ampiyonu halini alm?? Demokrat vekil Adam Schiff'in Kongre'deki sert sorgulamas?na cevaben Rice'?n k?v?rtmalar?n? izlemek son derece moral bozucu; insan Amerikal? oldu?una utan?yor. Realpolitik nedeniyle verilen tavizler listesinde, ulusal bir az?nl???n kitlesel katliam? listenin en alt?nda yer almal?.
Söylenenlere bak?l?rsa Adolf Hitler Polonya'y? i?gal etmeden önce,
"Bugün Ermenilerin yok edili?inden söz eden var m??" demi?. Unutman?n, gelecek soyk?r?mlar?n önünü açan ilk ad?m oldu?unu hat?rlatan ürpertici bir örnek bu. Ama sonunda Hitler haks?z ç?kt?. Gerçe?in ebediyen hat?rlanmas?n? hiçbir geçici güç engelleyemez. (22 Nisan 2007)