.E×à(ğ="justify">Dört ciltlik eser, Erciyes Üniversitesi I. Uluslararas? Sosyal Ara?t?rmalar Sempozyumu (EUSAS-I) ad? alt?nda, 20-22 Nisan 2006 tarihleri aras?nda, Erciyes Üniversitesi Merkez Kampusu’nda gerçekle?tirilen "Osmanl? Toplumunda Birlikte Ya?ama Sanat?: Türk-Ermeni ?li?kileri Örne?i" konulu tebli?lerden olu?uyor.

Sempozyumun belirgin özelli?i, Türk-Ermeni ?li?kileri’nin özellikle Osmanl? boyutu üzerinde durulmas?.

Ben bu tür çal??malar?n/eserlerin yarar?na inan?yorum. Tarih içindeki ili?kileri inceleyenlerin hepsine okuyanlar kat?lmayabilir ama belgelerin, ara?t?rmalar?n ?????nda kar??t da olsa dü?üncelerini bunlar? görmezden gelerek üretemezler.

Bir ba?ka aç?dan yarar? da; bugün çözüm arayanlar, tarih içindeki durumu inceleyerek, bir anla?ma zemini haz?rlayabilirler.

Hiç ku?kusuz bu iki taraf?n da söylentilere de?il belgelere, bilgilere dayanarak, bir ili?ki kurma iste?ini ta??malar?d?r.

Dört cildi de yay?na haz?rlayanlar?n ad?n? vermeliyim:

M. Metin Hülagü, Süleyman Demirci, ?akir Batmaz, Gülbadi Alan.

Tertip Heyeti imzal? Sunu?’ta çözümler, temenniler, öneriler toplam? yer almakta: "Sempozyumda, son zamanlarda eksikli?i aç?kça görülen ve Türk-Ermeni milletleri ve Türkiye ve Ermenistan devletleri aras?nda yak?nla?may? sa?lamak ve mevcut anla?mazl?k konular?na çözüm sa?lamak için mevcudiyetine son derece ihtiyaç duyulan ’ho?görü ve diyalog’un ön plana ç?kar?lmas? üzerinde özenle durulan bir husus olmu?tur."

Alan?m gere?i, konumu ilgilendiren bölümler üzerinde özellikle duraca??m. Kitab?n meseleye yakla??m?n?, bildiri sunanlar?n meseleyi alg?lay??lar?n?, siyasal bilimcilere, Türk-Ermeni ili?kileri tarihi konusundaki uzmanlara b?rak?yorum.

Üçüncü ciltte; Mehmet K?n?k’?n Osmanl? Musiki Gelene?i ?çerisinde Ermeni Bestekárlar yaz?s? bu alanda çok önemli adlar?n bulundu?unu hat?rlatmakta. Kitaptan adlar? okudu?unuzda mutlaka ses belle?inizde ?ark?s? olan bir besteci ad?na rastlayacaks?n?z. Bestekárlar?n yan?s?ra Ermenilerden büyük Türk musikisi icrac?lar?n? da unutmamak gerekir.

Ortak bir co?rafyada ya?ayan insanlar?n, din ve dil ayr?l?klar? dü?ünülse bile, hayatlar?n?n sanata yans?y??? büyük ortakl?klar ta??maktad?r.

Mehtap Dede Kodaman’?n Aziz George-Aziz Gregor Kesi?iminde Türk-Ermeni Resimli Sanatlar?nda Ortak Betimlemeler yaz?s?nda ?u yarg?ya var?l?yor: "Buraya kadar anlat?lanlar ?????nda denilebilir ki, St. George figürü ve inanc? Kirkor’la kesi?mekten öteye geçerek çok eski Türk inançlar?ndan Alp Karaku?’tan ba?layarak Zül Karneyn, Dede Korkut, H?z?r ?lyas gibi kültlerle de örtü?üyor."

Uluslararas? sempozyumda iki ülkenin bilim adamlar?, sanat adamlar? bir araya gelebilse, sanat, edebiyat, kültür alan?nda ilgi çekici tart??malar yap?laca??na, de?i?ik sonuçlar al?naca??na inan?yorum.

?lgi çekici yaz?lardan biri de, Özlem Nemutlu’nun Tanzimat ve II. Me?rutiyet Dönemi Tiyatro Eserlerinde Bir Figür Olarak Ermeni Oyun Ki?ileri.

Hayat?n sahneye yans?ma gerçekli?ini ?u yorumda bulabiliriz: "Neticede Ermeni ?ah?slar?n yer ald??? 1908 öncesine ait eserlerin komedi; 1908’den sonrakilerin ise dram türünde kaleme al?nd?klar? sonucu ortaya ç?kmaktad?r.

Baz? istisnalar? gözard? etmeksizin, bu sonucun, ba?ka bir deyi?le komedinin gev?ek dokusundan dram?n daha ciddi tonuna geçi?in, ya?anan sosyal ve siyasi geli?melerle yak?ndan ilgili oldu?u ortadad?r."

P?nar Bolel Koç’un Sanayi-i Nefise Mektebi Muallimi Ermeni Heykelt?ra?lar?m?zdan Yervant Oskan sunumu, sanat e?itimimizde bu ad?n önemini vurgulamakta.

Türk-Ermeni ?li?kileri’nin edebiyata yans?y???n? mutlaka bilmek gerekir.

Esat Can’?n Milli Mücadele Romanlar?nda Türk-Ermeni ?li?kileri incelemesini okumalar?n? sal?k verece?im.

Ad? geçen kitaplar? bir edebiyat merakl?s? mutlaka okumu?tur. Bildi?iniz/bildi?im romanlara bir de bu kavram aç?s?ndan bakmak san?r?m de?i?ik bir yoruma ula?t?racakt?r sizi.

Edebiyattaki tiplerin olumlu oldu?unu göreceksiniz bu yaz?da. Zaten insanlararas? ili?kileri hümanist ve e?itlikçi bir anlay??ta kurar edebiyat.

Dört cildi okudu?unuzda, bütün fikirlere kat?lmayabilirsiniz, eksik bulup tamamlay?c? unsurlar katabilirsiniz. Ama görü?ünüz ne olursa olsun, size önemli malzeme sunuyor bu kitaplar.

Sadece siyasal aç?dan bakmad?m ben. Onu yukarda da söyledi?im gibi uzmanlara, siyasal bilimcilere b?rakt?m.

Sanat?n, edebiyat?n bu ili?kilere nas?l yans?d???n? bu kitaplardan seçerek size ilettim.

Çok tart??t???m?z bir meseleyle ilgili oldu?u için kitapl???m?zda bulunmas?nda yarar gördü?üm eserlerden biri.

K?TAPTAN

Tan?nm?? Ermeni Bestekárlar?

Osmanl? musikisi gelene?i içerisinde do?up geli?mi? olan Ermeni bestekárlar, kendi dinsel inançlar? dairesinde musiki eserleri vermi? olsalar da, din d??? olarak adland?r?lan be?er mûsikisi ile ili?kileri neredeyse tamam?yla Türk-?slam kültürüne dayal? Osmanl? mûsikisi çerçevesinde gerçekle?mi?tir. Bunun en temel nedenlerinden biri ise Osmanl? musiki kültürünün kapal? bir kültür olmay?p bütün din ve kültürlere kap?lar?n? açmas?d?r. Bu da Osmanl? mûsikisinde çok kültürlü bir musiki gelene?inin olu?mas?na imkan sa?lam??t?r. Osmanl? mûsiki gelene?i içerisinde yer alman?n ko?ulu ise; musiki yetene?ine sahip olma idi. Sadece dini temellere dayal? olmayan Osmanl? mûsikisi, özünde Türk musiki kültürü temellerine dayanmakla birlikte ayn? zamanda sahip oldu?u co?rafyan?n geçmi?inden gelen bir kültür birikimini de içine alan ve Osmanl? Devleti’ne sonradan kat?lan toplumlar?n musiki kültürlerinin etkisiyle de sentezlenen bir Osmanl? co?rafyas? musikisi idi. (...)

Ermeni mûsiki?inaslar?n Türk musiki tarihi içerisinde yer alabilmelerinin nedenlerinden biri de Osmanl?-Türk-?slam felsefesinin ve devlet anlay???n?n sahip oldu?u derin ho?görünün ve asilli?in sundu?u imkanlard?r.

Baz? Ermeni bestekárlar? ?unlard?r: Astik A?a, Artaki Candan, UdiAr?ak, Bimen ?en, Dikran Çuhac?yan, Kemáni Serkis Efendi, Mandoli Artin, Nikagos A?a, Kanuni Nubar, Nubar Tekyay, Hanende Manov, Leon Hanc?yan, Hamparsum Limonciyan, Lavtac? Hristo/Hristaki, Kirkor Mehteryan, Mihran Efendi, Udi H?rant.

Tiyatroda Ermeniler

Türk tiyatrosunun do?u?unda gayrimüslimlerin, bilhassa Ermenilerin rolü büyüktür. ?lk tiyatro sanatç?lar? Ermeniler aras?ndan ç?km??; ilk Türk oyuncular? Ermeni tiyatrocular?n yan?nda yeti?mi?tir. Tiyatro eserlerinde kurgusal tip ve karakterler olarak Ermeniler her daim yer alm??lard?r. Tanzimat dönemi ve II. Me?rutiyet’in ilan?ndan sonraki dönemlerde kaleme al?nan eserlerde, örne?in iki Karpuz Bir Koltu?a S??maz, Eyvah, Görenek, Belá-y? Muhabbet, M?zrak Çuvala S??maz, Ermeni Mazlumlar yahut Fedakár Türk Zabiti, Y?ld?z’?n Sonu, ?stibdat Vah?etleri yahut Bir Fedainin Ölümü, Haile-i Mahmut ?evket-Hürriyet Kurbanlar?, Mithat Pa?a yahut Hakm-i ?dam, Abdülhamit ve Genç Türk Bir Harema?as?’nda tip ve karakterler; eserin yaz?ld??? devirdeki siyasi ve sosyal durumlara, eserlerin dram veya komedi olu?lar?na göre bir tak?m farkl?l?klar ve karakteristik özellikler ta??maktad?rlar