GEBELE VE BÖLGE DENGELER?

Rus lider Vladimir Putin'in geçen hafta Amerika'ya yapt??? Azerbaycan'daki Gebele radar üssünün ortak kullan?m? yolundaki teklifi ortal??? bir anda kar??t?rm??, birtak?m yeni sorular?n, endi?elerin do?mas?na yol açm?? bulunuyor.

Sorular?n ba??nda ?üphesiz Gebele'nin Amerika'n?n Avrupa'da kuraca?? füzesavar sistemine teknik bak?mdan uygun olup olmad???, Gebele'nin Çek Cumhuriyeti'nde kurulmas? planlanan radar üssünü ikame edip edemeyece?i gibi çok yönlü teknik ara?t?rma ve incelemeyi gerektiren sorular geliyor.

Amerika i?te bugün bu sorulara cevap ar?yor ve muhtemelen cevab?n? da Putin'in önümüzdeki ay Amerika'ya yapaca?? ziyaret s?ras?nda vermeye çal??acak. Di?er sorulara gelince; bunlar daha ziyade jeopolitik çerçevede sorulan sorular. Bunlar?n baz?lar? da ?öyle ifade edilebilir:

"Amerika'n?n Gebele teklifine olumlu cevap vermesi halinde Güney Kafkasya'daki jeopolitik dengeler etkilenir mi, etkilenirse nas?l etkilenir, kimler bu etkilenmeden faydal?, kimler zararl? ç?kabilir? Gebele'nin ortak Amerikan-Rus üssü haline gelmesi bölgedeki askerî ve siyasi dengeleri nas?l etkiler? Etkilenen ülkeler buna nas?l kar??l?k verebilirler?

Güney Kafkasya malum jeopolitik bak?mdan en küçük de?i?ikli?in bile bölge dengelerine yans?d??? çok hassas bir bölge. Bölge aktörleri de ba?ta Rusya olmak üzere Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan, ?ran ve Amerika. Türkiye de gerek dost ve karde? Azerbaycan'?n yan?nda gerekse de Gürcistan ile yak?n ili?kilere sahip olmas? bak?m?ndan ve ba?ka sebeplerle ?üphesiz önemli bir bölge aktörü say?l?r.

Gebele'nin Amerikan-Rus ortak kullan?m? ihtimali i?te bu ülkeler ve bunlar?n birbiriyle mevcut olan ili?kileri, jeopolitik hedef ve planlar? sebebiyle bugün yeni ve önemli bir konu olarak ortaya ç?km?? bulunuyor. Bu konu çerçevesinde bugün bölge ülkeleri söz konusu ihtimalin gerçekle?mesi halinde ortaya ç?kabilecek yeni jeopolitik tablodan nas?l etkilenebilecekleri yolunda ?imdiden birtak?m hesaplar yap?yorlar.

?ran ve Ermenistan bu ülkelerin ba??nda geliyor ?üphesiz. ?ran, ihtimalin gerçekle?mesi halinde Amerika'n?n askerî varl???n?n bir erken uyar? radar? ?eklinde hemen s?n?rlar?n?n yan?nda yer alaca??ndan endi?e ederken Ermenistan ise ihtimalin kendisinin hem Rusya ve hem de Amerika olan mevcut ili?kilerini etkiyece?ini ve bundan zararl? ç?kaca??n? dü?ünüyor.

Esas?nda böyle dü?ünmesi de hakl? sebeplere dayan?yor; zira Gebele teklifinin kabulü halinde bunun Azerbaycan'?n siyasi, askerî ve diplomatik konumu güçlendirece?i, bu ülkeye hem Amerika ve hem de Rusya nezdinde yeni bir de?er kazand?raca??na hiç ?üphe yok. Nitekim, Azebaycan da hem bu ve hem de ba?ka sebeplerle Gebele'nin Rus-Amerikan ortak kullan?m?n? destekliyor. Ermenistan da Azerbaycan'?n kazanaca?? yeni konum ve de?erle kendisi üzerindeki bask?n?n artaca??ndan korkuyor, ki bu konuda özellikle Karaba? konusunda bask?n?n artmas? söz konusu. ??te bu yüzden Ermenistan D??i?leri Bakanl??? Sözcüsü Vladimir Karabetyan, Gebele konusunda herhangi bir karar vermeden önce Amerika ve Rusya'n?n bölge dengelerini muhakkak gözetmeleri gerekti?ini birkaç gün önce aç?klam?? bulunuyor.

K?sacas?, Gebele teklifinin kabulü ve hayata geçmesi halinde Azerbaycan'?n stratejik de?eri önemli ölçüde artm??, güçlenmi? olacak ve bu da ?üphesiz siyasi ve diplomasi alanlar?na yans?yacak, jeopolitik tablo bir ?ekilde de?i?ecek.

F?rsat bulursak teknik yönlerine önümüzdeki günlerde de?inmeyi dü?ündü?ümüz Gebele radar istasyonu, Rus-Amerikan-Azeri kullan?m?na aç?ld??? takdirde bölge dengelerini muhakkak etkileyecek. Buna benim ?üphem yok. Ama tabii bu bugün sadece bir ihtimal olarak ortada dururken ne olursa olsun bu ihtimali de bugünden dü?ünmek gerekiyor.