="justify">Haziran ay? Karaba? görü?meleri aç?s?ndan oldukça zengin bir ay oldu. Ancak görü?melerin hemen hepsi her zaman oldu?u üzere sonuçsuz kald?. 9 Haziran 2007'de Rusya'n?n St. Petersburg ?ehrinde Azerbaycan Cumhurba?kan? ?lham Aliyev'le Ermenistan Cumhurba?kan? Robert Koçaryan aras?ndaki Karaba? görü?mesi de her hangi bir anla?mayla sonuçlanmad?.

ó5'nde "Azerbaycan Karaba?'da ya?ayan Ermenilere ya?ama hakk? vermedi ve onlar da kendi kaderlerini tayin etme hakk?n? kulland?lar" ifadesini kullanan Ermenistan D??i?leri Bakan? Vartan Oskanyan'a ?lham Aliyev'in, "Sava??n sadece birinci a?amas? bitti, sava? bitmedi" ?eklindeki yan?t? bar??a uzak sava?a yak?n olundu?unu gösteriyordu. Tam da sorunun bar??ç?l yollarla çözülece?ine yönelik umutlar tükenirken 26 Haziran 2007'de, Azerbaycan ve Ermenistan'?n Rusya büyükelçilerinin ba?kanl???nda bir heyet i?gal alt?ndaki bölgelere, Ermenistan'a ve oradan da Azerbaycan'a beklenmedik bir ziyaret yapt?. Azerbaycan'?n i?gal alt?ndaki topraklar?nda ayr?l?kç? yönetimin ba??ndaki Arkadi Gukasyan'la görü?tükten sonra Ermenistan'?n Ba?kenti Erivan'da Ermenistan Cumhurba?kan? Robert Koçaryan'la görü?en heyet, özel uçakla Bakü'ye gelerek ?lham Aliyev'le görü?tü. ?lham Aliyev Karaba? sorunun tek çözüm yolunun bölgeye Azerbaycan toprak bütünlü?ü çerçevesinde verilecek yüksek özerklik statüsünden geçti?ini ifade etti.

Z?YARET?N NEDENLER?

Azerbaycan'?n Rusya büyükelçisinin i?gal alt?ndaki topraklar? ziyaret etmesi ve ayr?l?kç? Gukasyan'la görü?mesi Azerbaycan'da çok farkl? tepkilere neden oldu. Azerbaycan bas?n? bu konuda ikiye bölündü ve ilk günlerde ziyaretin nedenlerinden çok tepkilere dikkat çekildi. Karaba?'? ziyaret eden Azerbaycan'?n Rusya Büyükelçisi Polad Bülbülo?lu Azerbaycan'?n; Ermenistan'?n Rusya Büyükelçisi Armen Sumbatyan da Ermenistan'?n eski kültür bakan?yd?. Polad Bülbülo?lu'nun ifadesine göre Karaba?'a yap?lan ziyaret, siyasi nitelik ta??m?yordu ve ziyaretin amac? Azerbaycan ve Ermeni ayd?nlar?n?n ileti?imi üzerinden halklar aras?nda bar?? tesis etmekti. Fakat Bülbülo?lu'nun bu aç?klamas?n?n ötesinde nedenler üzerinde dü?ünülmektedir. Bu anlamda üç ihtimal ön plana ç?kmaktad?r:

1. Ziyaret, Azerbaycan Cumhurba?kan? ?lham Aliyev'in Karaba? sorununun çözümüne yönelik Azerbaycan'?n tutumu ile ilgili beyanatlar? ile ters dü?mektedir. Dolay?s?yla Azerbaycan'?n böyle bir ziyareti kabul etmesi için Karaba? sorununun çözümü konusunda Azerbaycan'? tatmin edecek ola?anüstü bir geli?menin olmas? gerekiyordu. Zira ayr?l?kç? Gukasyan'la görü?en Bülbülo?lu'nun sözlerine göre Gukasyan, Karaba?'daki Ermenilerin Azerbaycan'la bir arada ya?ayabilece?i yönünde baz? i?aretler vermi?tir. K?saca bu ihtimale göre, iki devlet ba?kan?n?n St. Petersburg görü?mesinde Karaba? konusunda yeni bir anla?maya var?lm??t?r ve Ermenistan, Da?l?k Karaba?'?n Azerbaycan toprak bütünlü?ü çerçevesinde yüksek özerklik statüsünü kabul etmi?tir. Bu do?rultuda Azerbaycan ayd?nlar? Karaba?'da ya?ayan Ermenileri, Azerbaycan'la bir arada ya?abilecekleri yönünde ikna etmek için ziyaret etmi?tir.

2. Avrupa Birli?i, Avrupa Konseyi, NATO gibi örgütler ve Minsk Grubu uzun zamand?r Azerbaycan'a böyle bir ad?m atmas? için bask? yap?yordu. Bu bask?lar kar??s?nda Azerbaycan bu ad?m? atm??t?r. Hedefi de hem bu örgütlere böyle bir ziyaretin bir sonuç vermeyece?ini göstermek hem de Ermenistan'?n "Azerbaycan Karaba?'da ya?ayan Ermenilere kar?? ho?görülü de?il" iddialar?n? çürütmekti.

3. Azerbaycan'da en çok üzerinde durulan ihtimal, ziyaretin Karaba?'da ya?ayan Azerbaycan vatanda?? Ermenilere yönelik halk diplomasisinin ba?lat?lmas? amaçl? yap?lm?? olmas?d?r. Fakat ziyaret halk diplomasisinden ziyade halklar aras? diyalogu kuvvetlendirmeye yönelik olmu?tur. Bir ülkenin halk?yla, d?? politika hedefleri do?rultusunda ili?ki kurulmas? ve böylece pozitif bir kamuoyu olu?turulmas? ?eklinde tan?mlanabilecek halk diplomasisinden farkl? olarak, halklar?n diyalogu tek tarafl? de?il kar??l?kl?l?k ilkesine dayanmaktad?r. Karaba? sorunun çözümünde ana sorunlardan biri da Ermeni ve Azerbaycan halk?n? bar??t?rma çabalar?d?r. Uzmanlara göre, Karaba? sorunu çözüldükten sonra iki halk?n bar?? içinde bir arada ya?amas? önemli bir husustur ve bunun için ?imdiden iki halk? bar??t?rmak gerekmektedir. Bu yolda da her iki toplumun ayd?nlar?na önemli görevler dü?üyor. Çünkü bu iki toplumun ayd?nlar?n?n SSCB döneminden kalma bir yak?nl??? var ve sorunun çözümünde bu ortak geçmi? olumlu rol oynayabilir. Zira ziyaretten dönen Bülbülo?lu bas?n aç?klamas?nda sorunun çözümü için ayd?nlara özellikle SSCB döneminden bir birini tan?yan Ermeni ve Azerbaycanl? ayd?nlara büyük görevler dü?tü?ünü dile getirdi. Fakat Bülbülo?lu'nun bu aç?klamas? Azerbaycan'da büyük tepkilere neden oldu.

Ziyaretin nedenine yönelik daha do?ru bir tan?mlama Azerbaycan Cumhurba?kan? D??ili?kiler ?ube Ba?kan? Nevruz Memmedov taraf?ndan yap?ld?. Memmedov, ziyaretin uzun dönemli bir strateji de?i?ikli?inden kaynaklanmad???n? taktik bir ad?m oldu?un ifade etti. Nitekim, bu taktik ad?m uluslararas? örgütlerin bask?lar?n? hafifletmek veya Karaba?'daki Ermenilerin Azerbaycan'la birlikte ya?ayabilme olanaklar?n? ara?t?rmak için nab?z ölçmeye yönelik bir ad?m da olabilir. Fakat bu taktik ad?m Karaba?'daki Ermenilerin ayr?l?kç? tutumlar?ndan vazgeçmeleri için yeterli olmad?. Ziyaret sonras? Ermeni Slavyan Üniversitesi'nde konu?ma yapan ayr?l?kç? Gukasyan, Karaba? sorununun tek çözüm yolunun bölgenin devlet olarak de jure tan?nmas?ndan geçti?ini söyledi.

?unu da belirtelim ki, bu ziyaretin niteli?i konusunda Azerbaycan'?n resmi yetkilileri aras?nda görü? farkl?l??? ya?anmaktad?r. Nevruz Memmedov'un ziyaretle ilgili taktik tan?mlamas?na kar??n Azerbaycan D??i?leri Bakan? Elmar Memmedyarov, "Azerbaycanl?lar?n ülkenin bütün bölgelerine oldu?u gibi Karaba?'a yani i?gal alt?nda olan bölgeleri de rahat bir ?ekilde ziyaret etmesi gerekiyor" aç?klamas? asl?nda Azerbaycan'?n Karaba?'a yönelik yeni bir strateji geli?tirme çabas?nda oldu?unun i?aretini vermektedir. Asl?nda halk diplomasisi sorunun bar??ç?l yolla çözümlenmesine yönelik do?ru bir ad?m olsa da bu stratejinin Ermeni taraf? üzerinde etkili olaca?? dü?ünülmemektedir.

ERMEN?LERDE GÖRÜ? FARKI

Azerbaycanl? ve Ermeni ayd?nlar?n Karaba?'a düzenledi?i bu ortak ziyaret Ermeni taraf?ndan olumlu kar??land?ysa da Ermenilerin beklentileri farkl?yd?. Da?l?k Karaba?'da ya?ayan Ermenilerin temsilcilerine göre, 1994 y?l?nda Azerbaycan-Ermenistan aras?nda imzalanan Bi?kek Ate?kes Anla?mas?'nda Da?l?k Karaba? bir taraf olmu?tur ve dolay?s?yla Da?l?k Karaba?'da ya?ayan Ermenilerin de bar?? görü?melerine kat?lma hakk? vard?r. Asl?nda 1997 y?l?na kadar Da?l?k Karaba?'da ya?ayan Ermeniler bar?? görü?melerine kat?lm??t?r. Bu kat?l?m bask?lar sonucu gerçekle?mi? ve 1997'den sonra Azerbaycan'?n itirazlar? sonucu Da?l?k Karaba? Ermenileri bir daha bar?? görü?meleri sürecine dahil edilmemi?tir.

Kendini Karaba?'da ya?ayan Ermenilerin temsilcisi olarak tan?tan Gukasyan, Azerbaycan'?n Rusya Büyükelçisi Polad Bülbülo?lu'na, kendilerinin de bar?? görü?melerine kat?lma istediklerini ifade etmi?tir. Fakat Azerbaycan taraf? bu ziyaretin kesinlikle bu amaçla yap?lmad???n? ve Karaba?'da ya?ayan Ermeni toplumunun temsilcilerinin görü?melere kat?lmas?n?n yaln?z, Ermeni birliklerinin Azerbaycan topraklar?ndan çekilmesi sonras? gerçekle?ebilece?ini ifade etmektedir. Karaba?'da ya?ayan Ermenilerin ?imdiki a?amada görü?melere kat?lmas? Ermenistan yönetimince de onaylanmamaktad?r. Ermenistan'?n ?imdiki Cumhurba?kan? Koçaryan, Karaba?'da ya?arken Karaba?'da ya?ayan Ermenilerin görü?melere kat?lmas? dü?üncesini savunurken Ermenistan Cumhurba?kan? olduktan sonra Ermenistan'?n oradaki Ermenileri en iyi ?ekilde koruyabilece?ini ifade etmeye ba?lam??t?r. Karaba? sorunun çözümüne yönelik bu görü? farkl?l??? Ermenistan'la Da?l?k Karaba? Ermenileri aras?nda soruna neden olmaktad?r. Böylece Ermenistan taraf? bir taraftan Azerbaycan'? ho?görüsüzlükle suçlarken di?er taraftan da Karaba?'da ya?ayan Ermeniler üzerinde bask? kurmaktad?r. Bu anlamda da Karaba? bölgesinde bulunan askeri kuvvetlerinin gücünden yararlanmaktad?r.

Ermenistan'la Karaba?'da ya?ayan Ermeniler aras?ndaki sorunun çözümüne ili?kin görü? farkl?l??? sadece bar?? görü?melerine kat?l?p kat?lmamakla s?n?rl? de?ildir. Ayr?l?kç? Ermenilerin temsilcisi Arkadi Gukasyan'a göre, Ermenistan'la Karaba? Ermenileri aras?nda büyük ve küçük farkl?l?klar bulunmaktad?r. Fakat bu farkl?l?klar? aç?klamak do?ru de?ildir çünkü Azerbaycan bundan yararlanabilir. Gerard Libartian'a göre bu farkl?l?k iki alanda kendini göstermektedir: Birinci, statü, güvenlik ve sonuçlar? (abluka, zorunlu göç edenler ve kaçaklar), ikinci ise sorunun çözüm metodolojisidir. Gukasyan'?n dan??man? Armen Melikyan'?n sözlerine göre, ?imdiki bar?? görü?meleri kapsam?nda Karaba?'?n co?rafi tan?mlamas? eski Da?l?k Karaba? Özerk Bölgesi'nin co?rafyas? tan?mlamas? ile ayn?d?r. Fakat Karaba?'da ya?ayan Ermeniler, Ermenilerin ço?unlukta ya?ad??? di?er iki ilin de Karaba? bölgesine kat?lmas?n? istemektedir. Ayr?ca Karaba? Ermenileri 1980'lerin sonunda sava? nedeniyle Azerbaycan'? terk eden Ermeniler için Azerbaycan'dan tazminat talep etmektedir. Karaba? Ermenilerine göre, Ermenistan bundan sonraki bölgesel enerji ve ta??mac?l?k projelerinin d???nda kalmamak için Karaba? konusunda daha yumu?ak davranmaktad?r ve bu nedenle de kendilerinin görü?melere kat?lmas? gerekmektedir. Fakat Karaba?'da ya?ayan Ermenilerin görü?melere kat?lmas? birkaç aç?dan sak?ncal? sonuçlar do?urabilir. Bunlardan en önemlisi görü?melere sonradan kat?lacak Karaba? Ermenileri'nin yeni talepleri ileri sürece?i ve bunun da bar?? anla?mas?n?n imzalanmas?n?n uzataca?? hususudur. Ayr?ca Karaba? Ermenileri'nin hangi statüde bu bar?? görü?melerine kat?lmas? da Azerbaycan'?n toprak bütünlü?ü ve egemenli?i aç?s?ndan de?i?ik sonuçlar do?uracakt?r. Bar?? görü?melerine Karaba?'da ya?ayan Ermenilerin temsilcileri kat?ld??? zaman Karaba?'da ya?ayan Azerbaycanl?lar?n temsilcilerinin de görü?meler d???nda kalmamal?d?r.

SONUÇ YER?NE

Sonuç itibari ile söz konusu ziyaret Azerbaycan'?n Karaba? politikas? aç?s?ndan da sak?ncal? sonuçlar do?durabilir. Özellikle ziyaretin yeri, zaman?, görü?ülen ki?i sak?nca do?uracak unsurlar olabilir. Ziyaret sonras? Ermenistan ve Karaba?'da ya?ayan Ermenilerin devam eden ayr?l?kç? söylemleri Azerbaycan taraf?ndan uzat?lan zeytin dal?n?n bir daha geri itildi?inin göstergesidir. Bu durum Bakü'de sorunun bar??ç?l yollarla çözüme kavu?turma umutlar?n?n tükenmesine ve çözüm yolunun diplomatlara de?il askerlere b?rak?lmas?n?n yollar?n?n ara?t?r?lmas?na neden olabilir.