.iq0 À="justify">Bilindi?i gibi Osmanl? Devleti farkl? etnik köken ve dini inanca sahip unsurlar?n bir arada ya?ad??? bir devletti, Önceleri etnik kökenleriyle n?lmayan bu unsurlar dini ve mezhebi anlamda millet olarak nitelendirilirlerdi. Bu sistem 1789 Frans?z Devrimi’nin getirdi?i milliyetçilik, e?itlik ve özgürlük ak?mlar?n?n etkisiyle etnik temele dayan?r hale geldi. Bu ak?mlardan ilk etkilenen kendi din, dil ve kültürlerini koruyan H?ristiyan az?nl?klar olmu?tur. Bat?l?lar?n da deste?i ile Balkanlarda ba?layan isyanlar sonunda Osmanl?, Avrupa topraklar?n? kaybetmeye ba?lam??t?.

y?nda devlete sad?k, Türklerle dostluk içerisinde ya?ayan Ermeniler de kat?lm??t?r. Bunlar 1877-1878 Osmanl?-Rus Sava?? sonras?nda ?ngiltere ve Rusya gibi ülkelerin birbirleriyle olan rekabeti ve Osmanl? üzerindeki emellerini harekete geçirmek maksad?yla k??k?rt?lm??lard?r. Bu sava?ta Ruslara yenilen Osmanl?, 1878’de imzalad??? Ayastefanos Anla?mas?’n?n 16. maddesi ve ?ngilizlerin müdahalesiyle daha sonra imzalanan Berlin Antla?mas?’n?n 61. maddesi gere?i Ermeniler için ?slahat yapmay? kabul etmi?tir. Bu geli?me Ermeni konusuna uluslar aras? bir boyut kazand?rm??t?r. Pek ço?u Türkçe isimler ta??yan bu topluluk mensuplar?ndan özellikle yabanc? ülkelere e?itim için gidenler ve içerde yabanc? misyonerlerin çal??malar?ndan etkilenenler, Osmanl? topraklar?nda eylemler yapmaya ba?lam??lard?r.

Bu amaçla Osmanl? topraklar? d???nda kurulan ve içeride de örgütlenen ihtilalci H?nçak ve Ta?nak gibi örgütler ile te?kilatlanan Ermeniler; Van, Erzurum, Adana, Mara? gibi de?i?ik ?ehirlerde isyanlar ç?kararak eylemlere giri?mi?lerdir.

Birinci Dünya Sava??n? f?rsat bilen bir k?s?m Ermeni, dü?man ordusuna kat?ld??? ve cephe gerisindeki masum vatanda?lar? katletti?i için 1915’te zorunlu göçe tabi tutulmu?tur. 1915’ten beri Türkiye’ye kar?? mücadele halinde olan ve dünyan?n dört bir yan?na göç ederek yerle?en diaspora Ermenileri 1915’te ya?anan olaylar? soyk?r?m olarak nitelendirmi?lerdir. Siyasi te?kilatlar, dernekler, gazeteler, radyo ve televizyon yay?nlar? ile 24 Nisan’? soyk?r?m günü olarak ilen etmi?lerdir. Her y?l 24 Nisan’da çe?itli etkinlikler düzenlenerek Türkiye suçlanmakta ve toprak, tazminat gibi taleplerde bulunulmaktad?r.

Bu tepkiler, Bat?l?lar?n da dikkatini çekmek için yerini ?iddet olaylar?na b?rakm??t?r. 1973’te 77 ya??ndaki M?g?rd?ç Yan?kyan adl? Ermeni taraf?ndan Los Angeles Ba?konsolosu Mehmet Baydar ve yard?mc?s? Bahad?r Demir’in öldürülmesi ile ba?layan cinayetler devam etmi? ve 1980’lere gelindi?inde öldürülen ki?i say?s? 50’ye ula?m??t?r.

Halen dünya üzerindeki Ermenilerin yo?un olarak ya?ad??? üç bölge vard?r. Bunlardan bir k?sm? Ermenistan’da ya?ayanlar, di?eri Türkiye Cumhuriyeti ve üçüncüsü de ba?ta Amerika, Fransa ve Kanada olmak üzere dünyan?n de?i?ik bölgeleridir. Göka’ya göre Türk aleyhtarl???n? ve dolay?s?yla soyk?r?m görü?ünü destekleyen ve körükleyenler bu diaspora Ermenileridir. Bunda her birinin toplumsal psikolojisinin farkl? olmas?n?n ve ciddi kimlik krizi ya?amalar?n?n etkili oldu?u, dolay?s?yla milli kimlik olu?turabilmek için bu yola ba?vurmalar?n?n pay? vard?r. Bununla beraber diaspora Ermenileri aras?nda böyle dü?ünmeyen sa?duyu sahibi Ermenilerin bulundu?u da görülmektedir.

Bu bildiride Emniyet Ar?ivlerine ve bas?na yans?yan bilgi ve belgeler ?????nda Türkiye d???nda ya?ayan ve diaspora Ermenileri de olarak adland?r?lan örnek ki?i ve gruplar?n Türkiye hakk?ndaki olumlu yakla??mlar? ortaya konulmaya çal???lacakt?r.

Geçmi?te bir arada ya?ayan Türkler ile Ermeniler birbirlerinden etkilenmi?ler ve birbirlerine güvenmi?lerdir. Bu durumu Osmanl? Devleti’nde naz?rl?k yapm?? olan Ermeni Hallacyan’?n, Bir Türk, evinden uzunca zaman ayr?l?rken –mesela Hacca giderken- anahtar?n? kom?usu Ermeni’ye b?rak?rd?; o da Kudüs’e giderken öyle… Dedemin ?ncil’i sizin harflerinizle okudu?unu bilirim. En büyük yemini “Kur’an çarps?n!”d?. ?ki taraf birbirinin cenazesine giderdi. Sultan Mahmud’un dedi?i gibi, hakikaten millet-i sad?ka idi ?eklindeki sözleri en aç?k ?ekliyle ortaya koymaktad?r. Benzer görü?ler Kaz?m Karabekir ve Cemal Pa?alar’?n Osmanl? dönemine ait hat?ralar?nda da yer alm?? ve Türklerle Ermeniler aras?ndaki dostlu?un çok ileri oldu?u, bir yere gidecekleri zaman evlerini, barklar?n?, ailesini ve namusunu birbirlerine emanet ettikleri belirtilmi?tir.

Yine baz? Ermeniler, gerek Osmanl?, gerekse Cumhuriyet Türkiye’sinde ya?ayan Ermenilerin iyi durumda olduklar?n?, Türkiye ile iyi geçinilmesi gerekti?ini belirterek, Ta?nak, H?nçak ve Ramgavar gibi örgütlerin yapt?klar? faaliyetleri onaylamamakta ve kendilerini Türklere ve Türkiye’ye daha yak?n hissetmektedirler.

Bu yak?nl??? Göyünç, eserinde 1995’te bir grup ö?retmenle gittikleri ABD’nde Santa Barbara’da kald?klar?n? ö?renen Ermeni kar?-kocan?n otele gelerek kendilerine çok içten davrand?klar?n?, evlerine götürerek bol ikramda bulunduklar?n? yazarak ortaya koymu?tur.

?kinci Dünya Sava?? y?llar?nda Türkiye aleyhindeki faaliyetlerin devam etti?i bir dönemde Frans?z i?galindeki Suriye’de ya?ayan baz? Ermeniler, Türkiye kar??t? Ermeni örgütlerine kar?? yeni bir örgütlenme içine girmi?lerdir. Bu konuda Suriye’den al?nan istihbarat raporunda ?u bilgilere yer verilmi?tir. Bölgede 5–10 Ermeni’den olu?an Hür Ermeniler Partisi kurulmu?tur. Bunlar Ta?nak, H?nçak ve Ramgavarlar?n ba?ar?l? olamad?klar?n? dü?ünmektedirler. Katil, suikast, tehdit, palavra ile büyük Ermenistan kuracaklar?n? söyleyen Ta?naklar ne Erivan’da ne de Kilikya’da hatta Kürtlerle ortak Hoybun harekât?nda da ba?ar?l? olamam??lard?r. Hatay’da Türklere kar?? haz?rlanm?? adamlar? Frans?zlar taraf?ndan terk edilmi? ve Türklerden yüz bulamayarak göç etmek zorunda kalm??lard?r. Suriye’de 1936’da vatanperver Araplarla birle?erek, kendilerine sözler veren Frans?zlara bile s?rt çeviren Ta?naklar?n bu plan? da tutmam??t?r. H?nçaklar da benlik gösterememi?tir. Büyük emeller pe?inde ko?an Ermeniler enternasyonal serseriler halinde hiçbir yerde tutunamam??lard?r. Hür Ermeniler bu ?ekilde büyük Ermenistan kurulamayaca??n? belirtmi?lerdir. Çünkü onlara göre; bugünkü Türkiye dar bir sahaya t?k?lm??t?r. Kimseye verecek topra?? yoktur. Büyük bir ink?lapla gençle?mi? ve kuvvetlenmi?tir. Türkiye’den bir Ermenistan ç?karmak abesle i?tigaldir. Birinci Dünya Sava??’n?n galibi bile Türkiye’yi parçalamay? ba?aramam??t?r. Onlara göre yap?lacak i? hayalidir. Bunu b?rak?p Türklerle anla?al?m. Türkiye Cumhuriyeti rejimini kabul ederek hür Türk Ermenisi olmak gerekir. Türkiye’ye döner, bir Türk gibi bütün haklardan yararlan?r, yabanc? diyarlarda sürünmekten kurtuluruz demektedirler. Di?çi Artin Çamc?yan ve H?nçak liderlerinden Ropen Ya?s?zyan ise aynen ?unlar? söylemi?lerdir: Biz, ?ahsen ne aç?z ne i?siziz, ne de Frans?zlardan mü?teki ve mu?beriz. Fakat Araplardan mütenafir mutazarr?r?z. Gayemiz milletimizin müstakbel saadetine hizmettir. Bu ise milletimizin Türklerle bir arada ya?amas?na ba?l?d?r. Dilimiz, duygumuz emelimiz ve yurdumuz onlarla bir olmal?d?r. 20 senelik hüsran kâfidir… Muhalefetten ne kazand?k? Bizi Türkler aleyhine çevirenler bize ne gibi hizmetler ettiler?... Art?k yeter… Biz Türklerden ba?ka kimse ile anla?amay?z…

Söz konusu raporda, partinin henüz resmen tan?nmad??? ve olu?turulmad???, hatta gayr? resmi olarak da bilinmedi?i belirtilmekte ve ayr?ca, Halep ?ehri içinde 200’e yak?n üyesi vard?r ve bunlar?n büyük k?sm? Gaziantepli, Kilisli ve Mara?l?’d?r. Di?er Ermeniler ise muhaliftir… Bunlar?n faaliyeti Halep’in her iki semtindedir. Halep’in bat?s?nda yeni kurulan Ermeni kasabalar?ndan Davudiye a??rl?kl?d?r. Bu kasaba iki sene evvel Halep’teki Frans?z delegesi David nam?na kurulmu?tur. Bu kasabada H?nçak ve Ta?nak Ermenileri otururlar, birbirleriyle anla?amazlar, onun için bu parti do?mu?tur denilmektedir.

Haber gazetesinde 04.04.1965 tarihinde ç?kan Valâ Nureddin imzal? Türkler ve Ermeniler ba?l?kl? makalede Matmazel Bagdasaryan; Ya benim amcalar?m?n, day?lar?m?n Türk köylülerine ettikleri? Takas… dedi. Bu bir iç sava?t?. Birinci Umumi Harp’te Prusya emperyalizminin k??k?rtmacas?yd?. Kimi has Ermeni, kimi Ermeni dinini kabullenmi? H?ristiyan Türklerin felaketini do?urdu dedi?i yaz?lm??t?r.

Yine 9 Nisan 1965’te Ar?av gazetesinde ç?kan yaz?da Lübnan’da ve yabanc? memleketlerde Ermenilerin matem töreninin 50. y?l?n? anmaya haz?rland?klar?, bu nedenle Ermenilerin yabanc?lar?n, Makarios ve Kipriyanu gibi adamlar?n te?viki ile Türkiye’ye kar?? gösteriler düzenleyecekleri haberi yer alm??t?r. Bu haber üzerine Yervant Aslanyan, Makarios’un ve Kipriyanu’nun Birle?mi? Milletler’de Ermeniler ad?na tek bir söz söylemeye yetkileri yoktur… Tarihte onlar?n dedeleri H?ristiyanl?k maskesi alt?nda defalarca Ermeni ?rk?n? imha etmeye te?ebbüs etmi?lerdi. Bu gün onlar tekrar K?br?s’taki Türk karde?lerimizi imha etmek te?ebbüsüne giri?mi?lerdir… Tarih boyunca Türk ve Ermeni vatanda?lar?, vatan?n yükselmesi ve ilerlemesi için karde?çe bir arada çal??arak beraberce ya?am??lard?r… Birinci Dünya Sava??, Atatürk’ün adil Türkiye Cumhuriyeti’nin temellerini kurmas?na yol açm??t?r yorumunu yapm??t?r.

Türkiye aleyhinde çal??an Ermenilerin Rumlarla i?birli?i yapt?klar?, daha do?rusu Rumlar?n Ermeni meselesini Türklere kar?? kulland?klar? bilinmektedir. Bu konuda K?br?s’ta ya?ayan baz? Ermenilerin Rumlar?n kendilerine yapt?klar? bask?lar sonucunda Türklerle olan yak?nl?klar?n? gerçekle?tiremedikleri Türkiye’nin Lefko?a Büyükelçili?i’nin 09.05.1968 tarihli D??i?leri Bakanl???’na gönderdi?i yaz?s?ndan anla??lmaktad?r. Yaz?da;

1.K?br?s’taki Türkler aleyhindeki Ermeni faaliyetlerinin içerik ve sebepleri itibar?yla iki ?ekilde kendini gösterdi?ine dikkat çekilmektedir.

A-Bunlardan birincisi uluslar aras? Ermeni faaliyetlerine paralel faaliyetlerdir. Her ülkede oldu?u gibi K?br?s’ta da say?s? az olmakla beraber Ermenistan davas? taraftarlar?n?n bulundu?u, ayr?ca Ermeni davas?n?n gerçekle?mesine belirli bir devletin imkân verece?ine inand??? için o memleketle s?k? ili?kide bulunan ve verilen emre göre hareket eden kimselerin var oldu?u bildirilmektedir. Ermeni cemaati liderinin sol e?ilimli oldu?u, ayr?ca bir kültür kurumu olan Melkonian Enstitüsü’nün de özellikle geçmi?te baz? Sovyet faaliyetlerine merkezlik etti?i ?ngiliz Intelligence servisinde Philby’nin yay?nlad??? hat?rat?ndan anla??ld??? belirtilmi?tir.

B-?kinci s?n?fa giren Ermeniler ise mevcut durum dolay?s?yla kaderlerini Rumlara ba?lam??lard?r. Asl?nda Ermenilerin Rumlar? sevmedikleri ve kendilerini Türklere daha yak?n hissettikleri bilinmektedir. Nitekim ya?anan olaylardan önce Ermenilerin hemen tamam?n?n Türk kesimlerinde ya?ad?klar? ve ticaretlerini de Türk kesimleriyle yapmakta olduklar? bilinmektedir ve Rum kesimine geçmeleri tamamen olaylar?n zoruyla olmu?tur. Bunlar Türk kesiminde kalsayd?k Rumlar Türklere yapt?klar? muamelenin ayn?s?n? bizlere de yapacakt? demi?lerdir. Böyle dü?ünmekle beraber gündelik hayatlar?n? devam ettirebilmek için bu Ermeniler, Rumlar?n kendilerinden talep etti?i her türlü Türkiye aleyhtar? faaliyeti geçmi?te yapt?klar? gibi bundan sonra da yapacaklard?r denilmektedir. Bir vesile ile kendisi ile yap?lan görü?mede Ermeni cemaati reisi Rumlar?n bize yapt?klar? tazyiki tahmin edemezsiniz. Buna boyun e?mezsek maddeten zarar görece?iz. Rumlar on istiyorsa biz ancak iki yap?yoruz. Mukavemete kudretimiz yoktur. Esas yak?nl???m?z Türklerle olmakla beraber Ada’da hâkim ve mukadderat?m?z? tayin eden unsur Rum oldu?u için ona kar?? gelme imkânlar?m?z mahduttur demi?tir.

2.Bu durum kar??s?nda K?br?s’taki Ermenilerin maddi ç?kar? dolay?s?yla Rumlar?n isteklerine boyun e?ecekleri ve Türkiye aleyhinde faaliyetlerde bulunmalar? istendi?i takdirde ister istemez bu yola gidecekleri do?ald?r denilmektedir. Esas?nda Ermeniler Rumlarla bir arada bulunmay? kendi ç?karlar? bak?m?ndan uygun görmemekteler, adet ve örf bak?m?ndan kendilerini Türklere daha yak?n hissetmeleri bir yana, Türk kesiminde ticaret yapmay?, ticari alanda kendileri kadar tecrübeli olan Rumlar?n bulundu?u Rum kesiminde ticaret yapmaya maddi menfaat yönünden de tercih etmektedirler.

3.Sonuç olarak, K?br?s’taki Ermenilerin kendi ç?karlar? bak?m?ndan mevcut ?artlar içinde Rumlar?n Türkiye aleyhindeki her türlü isteklerine boyun e?mekten ba?ka çareleri yoktur. Görü?ülen Ermenilere, Türk cemaatinin arkas?nda Türkiye’nin bulundu?unu unutmamak laz?m geldi?ini ve ileride bu uygun olmayan ?artlar?n düzelip Türk cemaatinin de Ada’da söz sahibi olaca??n?, dolay?s?yla tutumlar?n? geçici ?artlar? esas al?p tespit ederlerse ileride Türklerle tekrar i?birli?i yapmak f?rsat?n? göz önünde bulundurmalar?na dikkat çekildi?i, yaz?lm??t?r.

      Yurt d???nda ya?ayan Türkiye ve Türkler hakk?nda olumlu dü?ünen bir k?s?m Ermenilerin terör taraftar? Ermeniler taraf?ndan tehdit edildiklerine dair bas?nda bilgilere rastlanmaktad?r. Bunlardan Türk dostu ünlü mücevherci Vahe Tosunyan’a gönderilen imzas?z bir mektupta Köpek gibi sokakta öleceksin! denilmi?tir.

      Türk-Ermeni dostlu?una yapt??? hizmetlerden dolay? ?eref madalyas? alan Jan Vahe Tosunyan, 1907 ?stanbul do?umlu olup, elmas yontucusudur. 1925’te meslek e?itimi için Paris’e oradan da elmas madeni aramak için Afrika’ya giden Tosunyan, Türkiye sevgisi hakk?nda, …Ben Türkiye’nin mal?y?m. Orada do?mu?um. Memleketi sevmemek olur mu? Ama beni H?ristiyan yapm??lar, papaz dua okumu? ba??mda, sizin de imam. Kabahat benim mi? Ayn? dinden olmak ?art m?? O memleket hepimizin de?il mi? Din ba?ka, millet ba?ka. Dinle milleti birbirine kar??t?rmamak gerekir… Fransa’ya gelen her Türk i?çisine, her Türk’e yard?m etmeye çal??t?m demi?tir.

      Gerek Türkiye sevgisi, gerekse Tosunyan isminden dolay? kendisinin ve Türkçe isimler ta??yan Ermenilerin Türk oldu?unu ifade etmesinden dolay? Ermeniler taraf?ndan tehdit edildi?ini sözlerine ilave etmi?tir .
      
      Türkiye’nin Tahran büyükelçili?i müste?ar? ile görü?en ?ran Kounomi gazetesi müdürü E?ikyan kendisine Türkiye hükümetinin Ermeniler hakk?nda gösterdi?i alicenapl?ktan dolay? Tahran’daki Türkiye Ermenileri ad?na te?ekküre geldi?ini söylemi?tir. ?stanbul’da ç?kan Jamanak gazetesi muhabirinin Türk D??i?leri Bakan? ile yapt??? mülakatta, Cumhuriyetin 25. y?ldönümü dolay?s?yla bir af kanunu haz?rlanmakta oldu?unu, bu aftan vaktiyle Türkiye d???na ç?km?? olan Ermenilerin de yararlan?p yararlanamayacaklar?n? sormu?tur. Kendisine bu konuda hiçbir bilgilerinin olmad???n?n söylenmesi üzerine E?ikyan ?unlar? söylemi?tir: Ben Sivasl?y?m. 19 ya??nda iken tahsil için Türkiye’den ç?kt?m. Me?rutiyet’te Türkiye’ye döndüm. Sonunda i?te vatan d???nda kald?k. Kabahatimiz malum. Vaktiyle Osmanl? ?mparatorlu?u’nun Türk unsuruna en yak?n tebaas? Ermeniler idi. Maalesef baz? emperyalist devletlerin emellerine alçakça ve aptalca alet edildik. Ba??m?za bu i?ler geldi. Bugün Türkiye haricindeki Ermenilerin pek az? müstesna, art?k bu vaziyeti anlamayan kalmam??t?r. Kalm??sa bile Kars ve Ardahan hakk?ndaki son Rus beyanat?ndan sonra gözlerinin aç?lmas? gerektir. Tahran’daki Amerikan sefiri Mr. Allen Ankara’ya seyahatinden evvel beni Amerika sefaretine ça??rtarak ?u suali sordu;
      -E?er herhangi bir yerde Türkiye himayesinde bir Ermeni muhtariyeti te?kil edilirse Ermeniler buraya hicret ederler mi? Yoksa Türklerden korkup gelmezler mi? Ben ?ran Ermenilerinin hakiki Ermeni yurdu olacak olan böyle bir yere seve seve ko?acaklar?ndan ?üphe edilmemesi gerekti?ini, bizim Türklerden hiçbir korkumuz olmad???n?, onlardan uzakta Türkiye’nin kadrini anlad???m?z?, Bugün Rusya’da 3 milyon Ermeni bulundu?u halde sözde müstakil Ermenistan’da ancak 800.000 Ermeni b?rakm?? olduklar?n? söyledim. Türkiye’ye en büyük fenal?klar? yapm?? ve Türk milletinin hayat?na kast etmi? olan Yunanistan’a onu ma?lup ettikten sonra el uzatmakla ne kadar kamil bir millet olduklar?n? gösterdiklerini ilave ettim. ?nan?yorum ki sizlerin idaresinde hakiki refaha kavu?aca??z.

      dedikten sonra E?ikyan devamla: Her millette oldu?u gibi Ermeniler aras?nda da milletimiz aleyhine çal??an birtak?m alçaklar ç?km??t?r. Fakat emin olunuz ki bu bile % 15 de?ildir. Bizim ba? dü?man?m?z Ruslard?r. 93 Harbi’nde müstakil Ermenistan vaadiyle bizi ön safta k?r?d?rp sonra en büyük istibdat alt?na kendileri alm??lard?r. Bu hakikatleri yazd???m için beni Ruslar Tahran’a ?ikâyet ettiler. Ölümden zor kurtuldum. Fakat bunlar? yazmaktan ve milletimin gözünü açmaya u?ra?maktan hiçbir zaman geri kalm?yorum diye ilave etmi?tir.

      Paris’teki Ermeni Kilikya Cemiyeti taraf?ndan kendi kulübünde Türk-Ermeni ili?kileri hakk?nda tart??ma yap?lm??t?r. Burada Kilikya Cemiyeti’nin yay?n organ? olan ve Paris’te haftada bir ç?kan Arevmudk gazetesinin 05.12.1948 tarihli say?s?nda; d??ar?da kalan Ermeniler olarak Ermenistan’daki Ermenilerin i?ine kar??amay?z. Zira onlar Sovyetlere ba?l?d?r… Türkiye Ermenileri 100 bin kadard?r. Yar?s? ?stanbul’da, yar?s? Anadolu’dad?r. Onlarla ilgilenmeyiz. Türkiye’nin dâhili i?ine kar??amay?z. Hariçteki Ermeniler Türkiye’ye küfretmekten vazgeçmeliyiz. Ya?ad???m?z ülkeler kendi menfaatleri gere?i, Türkiye ile iyi geçiniyorlar, realist olmal?y?z görü?lerine yer verilmi?tir.

      Bu cümleler de göstermektedir ki, iki ülkenin iyi geçinmesi emperyalistlerin oyununa gelmemesi kendi menfaatleri gere?idir.

      ?kinci Dünya Sava?? y?llar?nda Rusya’daki bir k?s?m Ermeni açl?k, sefalet ve yerli Ermenilerin bask?s?ndan Suriye’ye kaçmaya çal??m??lard?r. Kars’tan al?nan haberlere göre, peri?an bir Ermeni kafilesi Türkiye’nin s?n?r kasabas?na s???nm?? ve bunlar gerekirse öldürülmelerini fakat Rusya’ya gönderilmemelerini istemi?lerdir. Türk resmi makamlar? ise mevzuat?n buna izin vermedi?ini söylemi? ve yakarmalar?na ra?men Rusya’ya iade etmi?tir .

      Türkiye aleyhinde çal??an yurtd???ndaki Ermeniler ya?ad?klar? ?ehirlerde pek çok soyk?r?m an?t? yapt?rm??lard?r. Beyrut’ta böyle bir öç an?t?n?n aç?l???nda Ermeniler Türkiye’den tazminat talebinde bulunmu?lard?r. Dünya üzerindeki be? milyon Ermeni’nin faaliyetini yöneten öç partisinin en ilericisi say?lan Ta?nak’?n liderleri Türkiye’de ya?ayan Ermenilerin durumlar?n?n gayet iyi oldu?unu, her hangi bir bask? bulunmad???n? ancak d??ar?daki Ermenilerin Türkiye’deki ?rkda?lar?ndan yard?m görmese dahi mücadelelerine devam edeceklerini aç?klam??lard?r .

      Türkiye’nin Halep Ba?konsolosu Nureddin Karaköylü’nün bildirdi?ine göre, Halep’te ço?u Anadolu’dan göç etmi? 60 ile 80 bin Ermeni vard?r. Bunlar?n say?s? daha fazlaym??, ?kinci Dünya Sava??’n? müteakip yakla??k 20 bin ki?i Sovyet Ermenistan’?na göç etmi?tir. Türk ink?laplar?n? Ta?naklar, ?ttihat Terakki’den farkl? görmü?ler ve Esir Milletlerin Kurtar?c?lar?na Örnek kabul ettikleri Atatürk’e kar?? hayranl?k duymaya ba?lam??lard?r. As?rlard?r Türklerle beraber ya?ayan Ermeniler hala Halep’te evlerinde ve i? yerlerinde Türkçe konu?makta, Türk yemekleri yemekte ve e?lence yerlerinde Türk müzi?i dinlemektedirler. Anadolu’daki Türk örf ve adetlerine ba?l?d?rlar. Halep’te geni? bir ?ekilde Türkçe konu?ulmakta ise bunu Ermenilere borçlu oldu?umuz belirtilmektedir. Zira Türk kolonisi Arapça konu?ma e?ilimindedir. Türkiye’nin vize ile Türkiye’den giden Ermenilerin orada sayg?yla kar??land?klar? belirtilmi?tir. Türkçe hayran?, örf ve adetlerini benimseyen Ermeniler Araplarla kayna?amam??lard?r. ?stanbul, Ankara ve Çukurova radyolar?n? dinlemektedirler. 1960’l? y?llarda tespit edilen bu izlenimler 2000’li y?llarda da benzerlik göstermektedir.

      Bu konuda bir gazetecinin 1915’te ya?anan ac? olaylar sonucu Anadolu’dan Lübnan’a göç eden ve Beyrut’ta ya?ayan baz? Ermenilerle yapt??? görü?mesinde, bunlar?n diasporan?n aksine Türkiye’ye kin beslemedikleri, geçmi?in tarihçilere b?rak?lmas? gerekti?i ve 90 y?l önce b?rak?p geldikleri Anadolu kültürü ile birlikte Türkçeyi de Beyrut’ta nesilden nesile ya?att?klar? fikrine var?lm??t?r .

      Görü?ülen ki?ilerden biri Lübnan’da, tehcirin en son tan??? olan 105 ya??ndaki Yeghisapet Kesabyan’d?r. Kendisi 1915’te Hatay’dan Suriye üzerinden Lübnan’a gelirken 15 ya??ndaym??. Yolculuk s?ras?nda çok zorluk çektiklerini: Günlerce yürüdük. Askerler hep ba??m?zdayd?. Bize kimse ald?rmas?n diye bizi koruyorlard?; ama kendileri de yürüyemedi?imiz için bazen bizi dövüyorlard?. Çok zor bir yolculuktu ?eklinde anlatan Kesabyan, yakla??k üç ay süren yolculuktan sonra akrabalar?yla birlikte geldi?i Beka vadisinin Ancar (Anjar) bölgesinde ya?ayan Ermenilerden. Torununun 8ya??ndaki o?lu Mardiros’a Türkçe türküler ö?retmi?, Lübnan’a geldikten bir y?l sonra Hatay Samanda??’na geri dönmü? ve burada evlenmi?, kendi iste?i ile tekrar Lübnan’a dönmü?tür. Türkiye’yi çok özledi?ini belirten Kesabyan, k?z?ndan ve torunlar?ndan kendisini ölmeden önce Hatay’a götürüp gezdirmelerini istiyormu?.

      Yazar, Beyrut’un güney semtlerinden Borj Hammoud’da mahalle isimlerinin Türkiye’deki gibi Mara?, Antep, Adana oldu?unu, Yeni Mara?’?n Kahramanmara?’?n herhangi bir mahallesinden farkl? olmad???n?, dar sokaklar?, çocuk ba??rmalar? ve dükkânlar?ndan yükselen baharat kokular?n?n bulundu?unu belirterek, Adana, Mersin ve Kilis’ten getirtilen inci boncuklar, üzerinde Ma?allah, Allah Korusun yaz?l? nazarl?klar, dut kurusu, üzüm pekmezi satt?klar?n? yazm??t?r… Borj Hammoud’da Türk televizyon kanallar?n?n seyredildi?i Ermeni mahallelerinde Türkiye’den getirtilen yiyecekler ile k?yafetlerin sat?ld??? Ermeni esnaflar?n Türkiye ile sürekli ticaret halinde olduklar?n? anlatmaktad?r.

      Kuru g?da ve süs e?yas? ticareti yapan Mano Lenbelian’?n al??veri? için sürekli Türkiye’ye gidip geldi?i, dedesinden ö?rendi?i Türkçeyi çocuklar?na ö?retti?i, soyk?r?m ve tehcir gibi kavramlar?n kendisini ilgilendirmedi?ini söyleyen Lenbelian’?n: Türkiye ile benim bir problemim yok. Art?k bar??, diyalog olmal?. Bu hatalar geride kals?n, tarihçiler tart??s?n. Halk bu i?ten zarar görüyor. Ben Türklerle çok iyi anla??yorum. Bir problemimiz yok. Problem olu?turmas?nlar… dedi?i ifade edilmektedir. Beyrut’ta Ermeni nüfusunun yo?un olarak ya?ad??? Yeni Mara?’ta bir Ermeni ailesinin o?lu olan Levon Restokyan ise 1915’te Lübnan’a göç etmi?tir. Anla??l?r bir Türkçe konu?an ve bir Urfal? kadar iyi lahmacun yapan Levon Restokyan’?n d??ar?dan gelen Türklerden para almad??? ve Türklerle olan dostlu?umuzun aras?na para giremez dedi?i hala Türkiye ile çok ilgili oldu?u ve kendi çocuklar?na Türkiye’yi anlat?p, Türkçe ö?retti?i yaz?lm??t?r. K?sacas? bütün bunlar baz? Ermenilerin Türkçe konu?tu?u, Türkiye ile ilgili oldu?u ve tarihte olanlar? tarihçilere b?rakmay? tercih ettiklerini göstermektedir.

      Sonuç olarak denilebilir ki uzun y?llar Türklerle Ermenilerin beraber ya?amas?n?n getirdi?i huzur, güven ve iyi ili?kiler çe?itli nedenlerle x?x. Yüzy?l?n sonlar?na do?ru bozulmu?tur. Bat?l? ülkelerin müdahalesiyle Ermeniler lehine reformlar yap?lmas? istenmi?, kökü d??ar?da ihtilalci örgütler taraf?ndan ülkenin de?i?ik bölgelerinde isyanlar ç?kar?lm??t?. Osmanl?n?n isyanlar? bast?rmas? içerde ve d??ar?da katliam gibi gösterilmi? ve iki toplum aras?ndaki güven ve i?birli?i bozulmaya çal???lm??t?r. Devletin önemli makamlar?nda görev alan ve devlete ba?l?l?klar? ile bilinen Ermeniler, yeni bir devlet kurma hayali ve aldatmacas?yla bat?l? ülkelerden destek görmü?, onlarla i?birli?i yapm??, hatta Birinci Dünya Sava??n? f?rsat bilerek Osmanl?ya ihanet etmi?tir. Bunun üzerine 1915’te al?nan önlemleri ve zorunlu göçü soyk?r?m olarak tan?tm??lard?r. Dünyan?n de?i?ik bölgelerine göç eden Ermenilerden baz?s? ise bunu bu ?ekilde tan?mlamay?p, ya?anan iyi ili?kiler ile dostlu?u devam ettirmek istemektedirler. Bu tutum, her iki toplum için de gerçekçi olmak ve emperyalizmin oyununa gelmemek bak?m?ndan do?ru bir yakla??m olarak görülmektedir.