!ßõ�  ="justify">Geçen hafta sonu Ermenistan’?n Tsahkadzor da? sporlar? merkezinde uluslararas? bir konferansa kat?ld?k. ‘Avrupa’n?n Güvenli?i ve Güney Kafkasya’ ba?l?kl? konferans, ba??nda eski Ulusal Güvenlik’ten sorumlu bakan David ?ahnazaryan’?n bulundu?u liberal e?ilimli Ermeni sivil toplum kurulu?u Concord ile Finlandiya D??i?leri Bakanl???nca düzenlenmi?ti. Sovyet sonras? dönemde envai çe?it sava?, i?gal ve bölünmeye sahne olan bu talihsiz bölgede sözü edilebilecek en son kavram herhalde güvenlik. Sunumlarda öne ç?kan bir di?er kavram, Sovyet sonras? dönemin sihirli de?ne?i demokrasiydi.

Zlarak demokrasi eksikli?ini i?aret ettiler. Ancak demokrasi o toplumlar?n gözünde o kadar y?pranm?? bir kavram ki Rusça d??k? anlam?na gelen ‘dermo’ sözcü?üyle birlikte ‘dermokrasi’ olarak an?l?r hale gelmi?. ‘Demokratura’ bunun di?er versiyonu. Sovyet döneminin diktatura’s?ndan türetilen alayc? bir terim. Bu yayg?n hayal k?r?kl???n?n nedeni yeni dönemde yap?lan her i?in, al?nan her karar?n demokrasi ad?na olmas?. ??te size, demokrasi kültürünün yerle?mesinin ne kadar uzun vâdeli ve çetin bir i? oldu?unun bir kan?t? daha.

Ermenistan’?n hamaseti

Sovyet sonras? Ermenistan’?n ilk ve en uzun süren makam?nda kalm?? ba?bakanlar?ndan, Hrant Bagratyan’?n (1993-1996) tespitleri kayda de?erdi. Bir iktisatç? olan eski ba?bakan?n üç Güney Kafkasya ülkesi, ?ran ve Türkiye ekonomilerini kar??la?t?ran sunumu Ermenistan’?n hâlâ bir nevî zafer sarho?u oldu?u izlenimini b?rakt?. Bagratyan 1996-2006 döneminde ülkede zenginle fakir aras?ndaki fark?n yedi kat artt???, yeni i? imkânlar?n?n yarat?ld??? iddias?na ra?men i?sizli?in bilakis artt???ndan söz etti. ?fadelerinde, üç Kafkas ülkesi aras?nda ekonomisi en zor durumda olan?n Ermenistan ekonomisi oldu?u aç?kt?. Burada Karaba? meselesindeki çözümsüzlü?ün ülkenin siyasî ve iktisadî geli?imine olan etkilerini görmemek mümkün de?il.

Bagratyan ile Ermenistan’?n ilk cumhurba?kan? liberal ve çözüm yanl?s? Levon Ter Petrosyan’?n yeniden siyaset sahnesine dönmesini konu?tuk. 2008 ba??ndaki seçimlerde yeniden aday olabilece?i söylenen Ter Petrosyan’?n hem Karaba? meselesine hem de Ermenistan-Türkiye ili?kisindeki çözüm yanl?s? yakla??mlar? mâlum. Bagratyan’dan bu yakla??mlar?n art?k daha da aç?kl?k kazand??? izlenimini edindim. Örne?in Ermeni meselesinde toprak ve tazminat talebinde bulunulmayaca??n?n, diyasporan?n müdahil tavr?n?n dengelenece?inin ve meselenin olabildi?ince Türkiye kamuoyuna yönelik bir diyalog geli?tirilece?inin, soyk?r?m?n tan?nmas?ndan vazgeçmeksizin, dü?ünüldü?ünü kaydettim. Cumhurba?kan? seçilemese bile Ter Petrosyan’?n bu duru?u her iki ülkedeki tart??man?n selâmeti aç?s?ndan çok önemli.

Azeri petrolü ve Gürcistan’?n Soros’u

Neredeyse tüm petrol zengini ülkeler gibi Azerbaycan da ‘petrolün lâneti’ sendromunu ya?ayan bir ülke. Tek ihracat ve gelir kalemi olan petrolün Azerbaycan’a, hiçbir düzenli geliri olmaks?z?n sava? halini devam ettiren Ermenistan’a kar?? üstünlük sa?lad??? aç?k. Öyle ki havalinin demokrasi havarisi Soros dahi burada o misyonu bir yana b?rakm?? hükümetle gayet iyi ili?kiler içerisinde ‘hiç olmazsa petrol gelirlerinin âdil da??l?m? gerçekle?sin’ diye çabalarm??. Ancak Karaba?’daki çözümsüzlü?ün ve ‘ne sava?, ne bar??’ hâlinin Azerbaycan’?n i?ine geldi?ini söylemek de kolay de?il. Azerî kat?l?mc?lar petrolle i?in bitmedi?ini, ülkenin yo?un beyin göçüne maruz kalmas? ve toplumsal memnuniyetsizli?in envai çe?it islamî ak?m? gündeme ta??yor olmas?yla aç?klad?lar.

Gürcistan üç ülke aras?nda en ba?ar?l?s?. Ülkenin ba??ndaki ayr?l?kç? Güney Osetya ve Abhazya sorunlar? ve bir türlü tamamen çekilmeyen Rus askerinin Gürcistan’da derin bir Rus dü?manl???na dönü?tü?ü mâlum. Bu bo?lu?u dolduranlar, memur maa?lar?n? ödeyemeye kadar aç?kça Saaka?vili rejimini desteklen Soros ile ABD. Gürcistan’?n görece ba?ar?s?n?n arkas?nda da bu fiilî durum var. Ancak Gürcü kat?l?mc?lar, Soros ideolojisinin ülkeye demokrasi dayatma hezeyan?n?n ve güçlü gelenekleri olan Gürcü toplumunu açma giri?iminin ters tepmekte oldu?unu, Gürcülerin Rus ya?murundan kaçarken Amerikan dolusuna tutulduklar? hissiyat?nda olduklar?n? dile getirdiler.

Toplant?da Bagratyan’?n bölgesel ekonomik i?birli?i ça?r?s?n? dinlerken, dillerinden birinin Rusça oldu?u bir konferansta Rusya’n?n neden olmad???n? anlamakta zorland?m. ??birli?i yapmalar? temenni edilen Türkiye, Gürcistan ve Azerbaycan-Ermenistan aras?nda tam üç saat dilimi oldu?una ?a??rmadan edemedim. Ve belki en önemlisi ?imdiden bölgede a??rl???n? hissettiren Türkiye’nin müstakbel AB üyeli?inin bu bölgeye getirece?i istikrar?n de?erini anlamaktan aciz baz? Avrupal? ülke siyasetçilerine bir kez daha hayret etttim.