!��� �="justify">1993 y?l?nda Türkiye’nin, Ermenistan’?n Azerbaycan topraklar?n? uluslararas? hukuk kurallar?na ayk?r? bir biçimde i?gal etmeye ba?lamas? üzerine Ermenistan ile olan kara s?n?r?n? kapatmas? iki ülke aras?ndaki sorunlardan biridir. Son dönemde baz? Türk ve Ermeni sivil toplum kurulu?lar? aras?nda Türkiye-Ermenistan s?n?r?n?n aç?lmas?n?n getirebilece?i muhtemel siyasi ve ekonomik sonuçlar?n tart???ld??? toplant?lar düzenlenmektedir. Özellikle 2007 y?l? içerisinde bu toplant?lar?n yo?unluk kazand??? gözlemlenmektedir.

� 2007 tarihinde Erivan’da, Washington merkezli bir sivil toplum kurulu?u olan Ermeni Uluslararas? Siyasa Ara?t?rmalar? Grubu (Armenian International Policy Research Group - AIPRG), Birle?ik Devletler Uluslar aras? Kalk?nma Ajans? (USAID) ve Avrasya Vakf? (Eurasia Foundation) gibi iki önemli Amerikan kurulu?unun katk?s? ile gerçekle?mi?tir. Bu iki günlük konferans “Türk-Ermeni S?n?r?n?n Aç?lmas?n?n Ekonomik ve Sosyal Sonuçlar?” ba?l???n? ta??maktad?r ve Türk ve Ermeni akademisyenlerin tebli?lerinin sunuldu?u ve tart???ld??? bir toplant? niteli?indedir. Ancak toplant?n?n sonuçlar? Türk kamuoyunda yeterince ilgi görmedi?inden, AIPRG bir dizi konferans ile bu toplant?n?n sonuçlar?n?n baz? Türk sivil toplum örgütleri ile payla??lmas?n? dü?ünmü?, bu çerçevede 18 Eylül’de ?stanbul’da ARI Hareketi ve Türk-Ermeni ?? Geli?tirme Konseyi (TE?GK) ile i?birli?i halinde bir toplant? düzenlemi?tir. Benzer bir toplant? bugün Ankara’da TE?GK ve Türk Demokrasi Vakf?’n?n i?birli?i çerçevesinde gerçekle?mi?tir.

AIPRG’nin k?demli ara?t?rmac?lar?ndan Mher Baghramyan ve Ermenistan Ulusal Bilimler Akademisi Türkiye Bölümü ara?t?rmac?lar?ndan Vahram Ter-Matevosyan her iki toplant?da da birer sunum yapm??lard?r. Ankara’daki toplant?ya ayr?ca Uluslararas? Stratejik Ara?t?rma Kurumu Ba?kan? Sedat Laçiner ve ODTÜ Avrupa Çal??malar? Merkezi’nden Burcu Gültekin de konu?mac? olarak kat?lm??lard?r.

Mher Baghramyan’?n sunumu daha ziyade Ocak ay?nda Erivan’da yap?lan konferansta sunulan tebli?lerin bir özeti niteli?indedir. Baghramyan bu tebli?lerin sonuçlar?na dayanarak Türkiye ile Ermenistan aras?ndaki s?n?rlar?n aç?lmas? durumunda Ermenistan’?n ihracat?n?n ve Ermenistan’a yap?lacak do?rudan yabanc? yat?r?mlar?n artmas?na paralel olarak Ermenistan’?n gayr?safi yurt içi hâs?las?n?n (GDP) artaca??na dikkat çekmi?tir. Ancak farkl? ekonomik kuramlar çerçevesinde yap?lan de?erlendirmeler farkl? sonuçlar ortaya koymu?tur. Örne?in bir çal??ma s?n?rlar?n aç?lmas? durumunda Ermenistan’?n ihracat art???n? %200, GDP art???n? %38 olarak verirken, bir di?er çal??ma bu rakamlar? s?ras?yla %17 ve %2,7 olarak vermektedir. Çal??malar?n sonuçlar? aras?ndaki bu uçurum dikkat çekicidir.

Baghramyan s?n?r?n aç?lmas?n?n Türkiye aç?s?ndan da önemli ekonomik getirileri oldu?unu belirtmi?tir. Bunlar aras?nda Türk çiftçilerinin ve üreticilerinin Ermenistan pazar?na aç?lmas? ve Türkiye’nin Do?u Anadolu bölgesindeki baz? vilayetlerin ticaret hacimlerinin artmas? say?labilir. Enerji alan?nda da Ermenistan’?n elektrik üretimi fazlas? oldu?unu, Türkiye’nin do?u bölgelerinin ise elektrik ithal etti?ini vurgulayan Baghramyan, s?n?r?n aç?lmas?n?n ard?ndan Ermenistan’?n Türkiye’ye elektrik ihraç edebilece?ini ifade etmi?tir.

Sedat Laçiner ise daha çok s?n?r?n aç?lmas?n?n ekonomik ve siyasi maliyeti üzerinde durmu?tur. Laçiner’e göre s?n?r?n aç?lmas?n?n Türkiye için önemli bir ekonomik faydas? olmamakla beraber, e?er bu giri?im s?n?r?n kapanma nedeni olan Karaba? sorunu konusunda kal?c? bir çözüm olmadan hayata geçirilirse Türkiye ve Azerbaycan aras?ndaki ili?kileri gerginle?tirece?i göz önünde bulundurulmal?d?r. Laçiner Azerbaycan’?n siyaseten ve ekonomik olarak Türkiye için Ermenistan’dan daha önemli oldu?unu vurgulam??t?r.

Laçiner ayr?ca s?n?r?n aç?lmas? ile Rusya’ya ba??ml? olan Ermenistan’?n izole edilmi? siyasi konumunun güçlenece?ini, bunun da Rusya’n?n Kafkaslardaki etkinli?inin artmas?na yol açaca??n? ileri sürmü?tür.

Vahram Ter-Matevosyan’?n sunumunun odak noktas?n? s?n?r?n aç?lmas? konusunda iki ülkenin sivil toplum kurulu?lar?n?n daha aktif bir biçimde i?birli?i yapmalar? fikri olu?turmaktad?r. Buna göre bu konu yaln?zca hükümetlerin inisiyatifine b?rak?lmamal?, iki ülkenin sivil toplum kurulu?lar? daha etkin bir i?birli?i içerisine girerek kendi ülkelerindeki kamuoyunu ve karar alma mekanizmalar?n? etkilemeye çal???lmal?d?r. Ter-Matevosyan genellikle Türkiye’nin bu konuda daha fazla çaba göstermesi gerekti?ini savunan bir tutum içerisindedir ve Türkiye’deki sivil toplum kurulu?lar?n?n aktif bir toplumsal kat?l?m yaratmas? halinde sorunun çözümünün kolayla?aca??n? belirtmektedir.

Burcu Gültekin ise Türkiye’de bir paradigma de?i?ikli?ine gidilerek Türkiye-Ermenistan s?n?r?n?n aç?lmas?n?n Türk-Ermeni ili?kilerinin geli?mesinin bir sonucu olarak de?il bir etmeni olarak alg?lanmas? gerekti?ini savunmaktad?r. Buna göre bu s?n?r Osmanl?-Rus ve Türk-Sovyet s?n?r?n?n bir devam? olarak güvenlik alg?lamalar? aç?s?ndan daima hassas bir s?n?r olagelmi?tir. Ancak Gültekin’e göre s?n?r?n kapal? olmas?n?n ekonomik ve siyasi mahzurlar?n?n yan? s?ra toplumsal bir mahzuru daha vard?r; bu durum iki ülke toplumlar? aras?ndaki etkile?imin eksikli?idir. S?n?r?n kapal? olmas?n?n Ermenistan-Azerbaycan ili?kilerine katk? sa?lamad???n? vurgulayan Gültekin Türkiye’nin bat? s?n?rlar?nda uygulad??? s?n?r-ötesi i?birli?ini do?u s?n?rlar?nda da uygulamas? gerekti?ini dü?ünmektedir.

Bu dört sunumun ard?ndan bir tart??ma oturumu düzenlenmi? ve kat?l?mc?lar s?n?r?n aç?lmas?n?n siyasi, ekonomik ve sosyal boyutlar? konusunda görü? al??veri?inde bulunma f?rsat? bulmu?lard?r.