!âJÐ="justify">Bir an Ermeni iddialar? için Ermenistan Cumhuriyeti ile uzla?ma diyalogu ba?latt???m?z? ve ?öyle bir öneride bulundu?umuzu varsay?n: "Gelin, Türkiye-Ermenistan s?n?r?na birlikte bir an?t dikelim. An?t?n Türkiye'ye bakan yüzüne Ermenice, Ermenistan'a bakan yüzüne de Türkçe 'Size ya?att???m?z ac?lar için gerçekten üzgünüz' yazal?m."

(Belki de dörtte üçü) ayaklan?r.
Oysa Türkiye'den Ermenistan'a böyle bir öneri gitti. 14 y?l önce. Önerinin sahibi kimdi dersiniz? ?nanmayacaks?n?z ama merhum Alparslan Türke?.
Genç ku?aklar? bilgilendirmek, orta ya? ve üstündekilerin de belleklerini tazelemek için filmi ba?a saral?m.
Y?l 1993. O güne kadar sadece iki ülke (Uruguay ve K?br?s Rum kesimi) 1915 olaylar?n? "Soyk?r?m" olarak kabul etti. Ancak ufukta kara bulutlar toplanmaya ba?lad?. Örne?in Ronald Reagan, 1980'lerde 24 Nisan'da Ermeniler'e yay?nlad??? mesajda "Soyk?r?m" ifadesini kullanan ilk ABD Ba?kan? oldu. Arjantin benzer karar almaya haz?rlan?yor. Ankara'ya ba?ka ülkelerden de kayg? verici mesajlar gönderiliyor.
Yine o dönemde Kafkaslar'da tarihin fay hatlar? harekete geçti. Sovyetler Birli?i'nin da??lmas?ndan sonra eski devletler küllerinden yeniden do?du: Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan gibi. Ancak Stalin döneminde çizilen s?n?rlar?n ekti?i etnik çat??ma tohumlar? da boy vermeye ba?lad?: Güney Osetya, Abhazya, Yukar? Karaba?, Nahc?van, Acarya gibi.
Türkiye, Ermenistan dahil yeni kom?ular?n?n ba??ms?zl???n? vakit yitirmeden tan?d?. 21 Eylül 1991'de referandumla ba??ms?zl???n? ilan eden Ermenistan, bir ay sonra, 16 Ekim 1991'de de yine halk?n oylar?yla Levon Der Bedrosyan'? (Bat?l?lar'?n telaffuzuyla Levon Ter Petrosyan) cumhurba?kanl???na seçti. Halep do?umlu, ?l?ml? (Diaspora'n?n kat? çizgisinin temsilcisi fanatik Da?nak partisini kapatt?) ve gerçekçi.
Tam da o günlerde Da?l?k Karaba?'da kanl? çat? ?malar patlak verdi. Ayr?l?kç? Ermeniler ile Azerbaycan aras?nda. O sava?a Azerilere destek için Türkiye'den giden epey gönüllü de kat?ld?. (Baz?lar? bugün TBMM'de. Nas?l ba??? toplad?klar?n? ve o kaynaklarla da??lmakta olan K?z?l Ordu'dan nas?l rü?vetle sava? uçaklar?, tanklar, bombalar ald?klar?n? bizzat kendilerinden dinledik.)
??te o gönüllülerden bir bölümü Ermeniler'e esir dü?tü. Bu durumun aç?klanmas?, Türkiye'nin dolayl? olarak çat??maya kat?ld??? anlam?na gelecekti. Skandal? önlemek için MHP lideri Alparslan Türke? devreye girdi.

Paris'teki gizli bulu?ma
Bedrosyan ile Türke? 12 Mart 1993'te Paris'te, Concorde Meydan?'ndaki Hotel Crillon'da gizlice bulu?tular. O görü?mede Bedrosyan, Türk tutsaklar?n sessiz sedas?z sal?verilip Türkiye'ye gönderilmelerini kabul etti. Ard?ndan ba?ta soyk?r?m iddialar? olmak üzere Türkiye-Ermenistan ili?kilerini zehirleyen sorunlar ele al?nd?. Türke? i?te o görü?me s?ras?nda "Pi?man olunas? olaylar" dedi?i 1915 trajedisinde ?ttihat-Terakki yönetiminin sorumlulu?unu kabul etti ve Ermenistan'?n toprak ve tazminat taleplerinden kesinlikle vazgeçmesi ko?uluyla (Bedrosyan ona da "Tamam" dedi) sözünü etti?imiz s?n?ra ortak an?t dikilmesi önerisini yapt?.
Ama olmad?. Bir ay sonra, 17 Nisan 1993'te Cumhurba?kan? Turgut Özal'?n ölümüyle Türkiye'de gündem de, dengeler de altüst oldu. Türke?'in giri?imi ar?ive kald?r?ld?.
Ard?ndan Yukar? Karaba?'?n ba??ms?zl???n? reddeden, Türkiye'yle ili?kilerin normalle?tirilmesi, BaküTiflisCeyhan boru hatt?n?n Ermenistan'dan da geçmesi ve "Bar?? hatt?" olmas? için ç?rp?nan, dahas? Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan'?n federasyon çat?s? alt?nda birle?mesini öneren Bedrosyan, fanatik milliyetçi Ermeniler ile Diaspora'n?n bask?lar? sonucu 3 ?ubat 1998'de istifa etti. Yerine Yukar? Karaba? sava??nda bir numaral? aktör olan Robert Koçaryan geldi ve Diaspora, Ermenistan halk?n? teslim ald?.
Türke?-Bedr osyan ikilisinin o giri?iminin gerisi getirilebilseydi, bugün belki de soyk?r?m iddialar? çoktan dünya gündeminden ç?km?? olacakt?. Belki Yukar? Karaba? sorunu da Türkiye'nin öncülü?ünde çözülmü? olacakt?. Belki Kafkaslar bar?? dönemine girecekti.
?imdi parlamentolar aras?nda mekik dokuyan 1915 tasar?s?yla bo?u?uyoruz. Ve "Bu sorunun çözümü siyasilere de?il tarihçilere dü?er" tezimize destek ar?yoruz.
Ama ne yaz?k ki, tarihçiler çoktan siyasile?ti, siyasetçiler de tarihçili?e soyundu.