!âJÐellspacing="0" ceŽÿm .ERMEN? LOB?S? KE?KE ERMEN?STAN ?Ç?N ÇALI?SA...

ABD Kongresi'nin Ermeni soyk?r?m?n? tan?mas? için bast?ran Amerikal? Ermeniler, ayn? çabay? Ermenistan'da insan haklar?n?n geli?tirilmesi için harcasayd? kim bilir neler kazan?l?rd?. Ermenistan, modern Türkiye kadar demokratik bir devlet bile olabilirdi.

Äkiye kadar demokratik bir devlet bile olabilirdi

Ermeni diasporas?n?n, yakla??k 100 y?l önce ya?anan Ermeni soyk?r?m?n?n Kongre'de kabul edilmesi için çal??t??? kadar Ermenistan'da demokrasi için çal??sa neler ba?arabilece?ini hayal edin. Modern Ermenistan'?n modern Türkiye kadar demokratik olmas? bile mümkün. Amerikan Ermeni toplumu, Temsilciler Meclisi D?? ?li?kiler Komisyonu'nda ABD yönetiminin Türkiye'nin 20. yüzy?l ba??nda Ermeni halk?na soyk?r?m yapt???n? resmen kabul etmesini talep eden tasar? 27'ye kar?? 21 oyla kabul edildi?inde, siyasi bir zafer kazand?. Türk hükümeti, korkunç ?eyler ya?and???n? kabul ederken, bir soyk?r?m?n söz konusu olmad???nda ?srarc?. Önemli bir müttefikini k?zd?rmaya gönülsüz olan Bush yönetimiyse, tasar?ya kar?? yo?un lobi faaliyeti yürüttü.
Çat??man?n iki taraf?nda da hararetli tart??malar ya?an?yor: Bir yanda tarihle dürüstçe yüzle?menin önemi; di?er yanda bu tür meseleleri siyasi kararlarla çözme giri?imlerinden duyulan rahats?zl?k. Ancak Kongre üyeleri oylamay? 'insan haklar? aç?s?ndan zafer' diye de?erlendiredursun, üzücü olan bugün Ermenistan'da insan haklar?n?n ne kadar kötü durumda oldu?u.
1991'de Sovyetler Birli?i da??ld???nda, birli?in 15 parças?ndan hiçbiri demokratik geli?im konusunda Ermenistan'dan iyi durumda de?ildi. Da?lar?, çay?rlar? ve üzüm ba?lar?yla güzel ülke Ermenistan, kendi diline, alfabesine, kilisesine, üyelerinin ço?u Erivan'a sadece kendi becerilerini de?il demokrasi al??kanl?klar?n? ve sivil toplumu getirmeye haz?r tutkulu bir diasporaya ve Sovyetler öncesi uzun bir tarihe sahip olarak ço?u ülkeden daha net biçimde ulusal kimlik duygusuna sahip bir ülkeydi. Dünyadaki tahminen 10 milyon Ermeni'nin yaln?zca 3 milyonu Ermenistan'da ya??yor. 2 milyondan fazlas? Rusya'da ve yakla??k 1.5 milyonuysa ABD'de ya??yor.
Eski bir muhalifin devlet ba?kan? seçildi?i hilesiz seçimlerle her ?ey güzel ba?lad?. Ancak çok geçmeden otoriter e?ilimler ba? gösterdi. Eski muhalif, hileyle 1996'da yeniden seçildi ve her ?ey kötüye gitmeye ba?lad?. Sivil toplum kurulu?u Freedom House'un geçen y?l aç?klad??? gibi, "Ermenistan'da ba??ms?zl?ktan beri yap?lan tüm seçimlere farkl? derecelerde hile kar??t?r?ld?." Muhalifler hapse at?ld?, protestolar ?iddet yoluyla bast?r?ld? ve medya hükümet kontrolü alt?na al?nd?.
Ermenistan'daki ko?ullar baz? eski Sovyet ülkelerinden daha iyi durumda. Yolsuzluk yayg?n ama ekonomi büyüyor ve özel te?ebbüs hürriyeti aç?s?ndan durum iyi. Baharda öncekilerden daha adil bir genel seçim yap?ld?. ?ktidar, baz? muhalif partilerine, sivil toplum örgütlerine ve resmi olmayan gazetelere göz yumdu.
Ancak ko?ullar Estonya, Letonya ve Litvanya gibi ülkelere göre çok daha kötü. Birçok diaspora üyesi ata topraklar?na döndü. Burada sadece ulusal yeniden do?u?un de?il, demokrasi ve yolsuzlu?un bulunmad??? bir kapitalizmin de savunucular? haline geldiler. 

3 milyon Ermeni çok daha az yoksul olurdu
Bu fark niye? Ermenistan, önce Azerbaycan'la bu ülke topraklar?ndaki bir Ermeni yerle?imi nedeniyle sava?a tutu?tu. Bugün buras? Ermenistan kontrolünde, ama ate?kes bar?? yolunu açmad?. Sonuçta, Washington'daki iki önemli Amerikan Ermeni lobi örgütü, Erivan'da demokrasiyi geli?tirmekten çok Azerbaycan'a silah sat???na kar?? ç?k?lmas? veya Azerbaycan'?n müttefiki Türkiye'ye kar?? ç?kmak gibi güvenlik meselelerine çok daha fazla odakland?. Ermenistan yöneticileri ülke içinde insan haklar?n? ne kadar ayaklar alt?na al?rlarsa als?nlar, lobi gruplar?n?n bunu örtece?ini biliyor.
?ki ABD'li örgütün ba?kanlar? bana gruplar?n?n, bazen sessiz olmak üzere, Ermenistan'daki insan haklar?n?n ve sivil toplumun geli?mesi için çal??t???n? anlatt?. ?üphesiz, ne kadar denerlerse denesinler, etkileri s?n?rland?r?lacak. Ancak, ya çar?amba günkü oylamay? kazanmak için yapt?klar? kadar hararetle deneselerdi? 3 milyon Ermeni'nin bugünkünden daha az yoksul ve daha özgür olabilece?ini dü?ünmek zor de?il. (15 Ekim 2007)