CAN AZERBAYCAN

Müslüman fatihlerin ?stanbul önlerine ula?madan çok önce Hazar-Kafkas bölgesine ula?t???n? söylersem, ?slam ile Hazar-Kafkas halklar?n?n tan??mas?n?n ne kadar erken döneme denk geldi?ini ifade etmi? olurum herhalde.

Geçti?imiz günlerde i?te o topraklar?n bir parças? olan Azerbaycan'dayd?k. Sevinç ve hüzün ayn? anda ya?an?r m?? Biz Azerbaycan seferimiz boyunca bu iki duyguyu bir arada ya?ad?k. Bazen sevinç bask?n geldi, bazen hüzün. Ne var ki, sevincimiz de hüznümüz de O'nun içindi.

Komünizmin Bat? Avrupa'da icad edilip ba?ka co?rafyalarda uygulanmas?nda bir hinlik görmüyor musunuz? Ben görüyorum. Komünizm, bir ideolojiyi in?a projesi olmaktan daha çok kadim ve yerle?ik kimlikleri imha projesiydi. Nitekim proje ideolojik in?a anlam?nda tam bir fiyaskoyla neticelenirken kimli?i imha anlam?nda ba?ar?l? (!) olmu?tur.

Azerbaycan'da da görülen bu. Uça??m?z ülke nüfusunun yar?s?n? bar?nd?ran 4 milyon nüfuslu Bakü üzerinde turlarken gözlerim minare ar?yor ama bulam?yor. ?ndi?imde ö?reniyorum ülkenin yar?s?n? bar?nd?ran ?ehirde minareli cami say?s?n?n bir elin parmaklar?n? geçmedi?ini.

Minare deyip de geçmeyin. Minareler ?ehrin ?ahadetnameleridir. ?ehrin Müslüman kimli?ini bize minareler söyler. Onlar mimarinin kelime-i ?ahadetidirler. Fakat sur içindeki avuç içi kadar bir alanda kurulu olan Eski Bakü'de 20'yi a?k?n cami varken, yeni ?ehirde durum bu. Eski ?ehirdeki mescitleri turistik e?ya dükkan? olarak görmek hüzün verici.

Bu, ülkenin kimlik krizine dair edindi?im ilk izlenim. Bu krizin mimari ile s?n?rl? olmad???n? söylememe gerek yok. Sovyetler Komünizmi yerle?tirmeyi ba?aramam??, fakat laisizmi yerle?tirmeyi ba?arm??. Stalinist vah?ete seyirci kalan hür dünya (!) bu sonucun hat?r?na ses ç?karmam??t? belki de.

Kimli?ini arayan Azerbaycan, paray? bulmu? gözüküyor. 8.5 milyon nüfuslu ülkenin bir k?sm? Ermenistan i?gali alt?nda. Bir milyon Karaba? göçmeni Bakü'de zor ?artlar alt?nda ya??yor. Bütün bunlara ra?men ekonomik aç?dan dünyan?n en h?zl? kalk?nan ülkelerinden biri. Gaz ve petrol ülkenin yüzünü güldürmü?. Bir y?lda gayr? safi milli has?lada % 21 art?? olmu?.

Pozitivist ve materyalist kafa ?öyle dü?ünür: bir ülkenin refah?yla dindarl??? ters orant?l?d?r. Para bir kap?dan girince din öbür kap?dan ç?kar.

Bu bizdeki malumlar?n hurafesiydi. Bu ülkedeki refah?n art???yla halktaki dindarl???n da art??? kar??s?nda afallamalar?n? nas?l unuturuz? Türkiye için geçerli olan?n ayn?s? Azerbaycan için de geçerli. Üstelik bu Türkiye'nin 28 ?ubat cinneti y?llar?nda Komünizmden yeni kurtulmu? Azerbaycan'a laiklik ihraç etmek gibi bir komiklik yapmas?na ra?men böyle.

Azerbaycan halk? kimli?ini ar?yor. Sovyet döneminde tamamen mankurtla?t?r?lan bir zümre bizde oldu?u gibi orda da var. Onlar neyi kaybettiklerinin fark?nda bile de?iller. Onlar?n derdi belli: Ver yiyeyim, ört yatay?m. Fakat iyi yeti?mi? seçkin ve dindar bir zümre olu?uyor Azerbaycan'da. Konferans verdi?im üniversitenin ba?ta konferans?n sunuculu?unu yapma nezaketi gösteren rektörü Hamlet Bey olmak üzere salonda bulunan hocalar? ile özel sohbette bu izlenimim peki?iyor.

?lk ?a?k?nl???m?, eserlerimden birinin Azeri lehçesine çevrilmi? bask?s?n? oturaca??m koltu?un üzerinde buldu?umda ya??yorum. Biraz sonra bu i?in iki kahraman? ç?k?p geliyorlar: Yegane Mirzayova ve Gül?en Gaffarova. ?kisi de üniversitede hocal?k yapan genç ve cevval iki han?m. Gözleri çakmak çakmak. ?lk görü?mede ayaküstü sadece sözleriyle de?il, k?yafetleriyle, gözleriyle, yüzleriyle ve dahi özleriyle öyle çok ?ey söylüyorlar ki, size “Allahu ekber” demek dü?üyor. ?slam'?n insan? dönü?türücü gücünün ihti?am?n? bir kez daha görüyorsunuz. Ondan sonra böyle onlarca genç kad?n ve erkekle kar??la??yoruz. Hepsi de iyi yeti?mi? insanlar. Manevi Safl??a Davet Cemiyeti ba?kan? ve felsefe doktoru El?en Mustafao?lu, Premier Hotel'in sahibi nezaket abidesi Samir Hasanov, devlet tv'sinin ?öhretli bir spikeriyken tesettürünü makam ve ?öhrete tercih eden Solmaz Han?m, Azerbaycan'?n ayd?nl?k gelece?ini mu?tulayan güzel insanlar. Fakir, Solmaz Han?m'?n bir saatlik radyo röportaj? boyunca mani olamad??? gözya?lar?n?, iman? kundaklanm?? Azerbaycan için kabule karin bir dua olarak okumu?tur.

?kinci ?a?k?nl???m?, Azerbaycan Cuma imam? ve ?ii Müslümanlar?n say?lan âlimi (ülkenin % 70'i ?ii/Ehl-i Beyt mezhebi mensubu) Hac? ?lgar ?brahimo?lu'nun elinde makalelerimden olu?an bir tomar ç?kt?y? görünce ya??yorum. Hac? Bey, hutbelerinde ve yaz?lar?nda kulland??? yaz?lar?m için helallik ve izin istiyor.

?ehidler H?yaban?'nda 1920-24 ?ehitlerinin kimli?ini inceliyorum. Bire bir Çanakkale'ye benziyor. Konya, Kayseri, Kudüs, Kosova, Nablus, Kerkük, Ba?dat, Beyrut, ?umnu, ?am, Diyarbak?r, Samsun vs. do?umlu ?ehitler. Osmanl? haritas? burada yat?yor.

Ve yüre?imde muhabbetten da?lar, dudaklar?mda bizim ellerin ?u deyimiyle dönüyorum haramiler taraf?ndan biteviye kundaklanan mazlum ülkeme:

Kayseri'ye yaz gelir de Erciyes'e gelmez mi?