.A°*="justify">Cumhurba?kan? Abdullah Gül, 6-8 2007 Kas?m tarihlerinde üst düzey bürokratlar ve özel sektör temsilcilerinden olu?an geni? kat?l?ml? bir heyet ile Azerbaycan'a cumhurba?kan? s?fat? ile ilk resmi ziyaretini gerçekle?tirecek. 
 
Bu ziyaret Gül'ün, Kuzey K?br?s Türk Cumhuriyeti'ne ve Avrupa Konseyi'ne yapt??? geziler gibi sembolik anlamlar yüklü. ?üphesiz bu gezi Kafkasya ve Orta Asya ülkeleri ile Özal'?n ba?latt??? ve Demirel ile devam eden s?cak ili?kilerin yeniden, kald??? yerden ve yeni bir ivme kazanarak devam ettirilmesi niyeti ta??maktad?r. Zira önceki Cumhurba?kan? Ahmet Necdet Sezer'in döneminde Türkiye'nin Kafkasya ve Orta Asya ülkeleri ile ili?kisi "so?uk bir çehreye" dönü?mü?tü. Sezer döneminde Kafkasya ve Orta Asya ülkelerinin Türkiye ile olan ili?kileri ve ülkelerindeki Türk müte?ebbislerine kar?? tutumlar? ya mesafeli ya da olmas? gereken seviyenin bir hayli alt?nda olmu?tur.

Ortak dil, tarih, co?rafya ve kültürel de?erler ile birbirine ba?l? olan iki ülke aras?nda, Azerbaycan'?n ba??ms?zl???ndan itibaren ekonomik, siyasi ve kültürel bak?mdan çe?itli alanlar? kapsayan ve ayn? zamanda iki ülke aras?ndaki ili?kilerin hukuki altyap?s?n? olu?turan 200 civar?nda anla?ma ve protokol imzalanm??t?r. Ba?lang?çta duygu, ideoloji ve bireysel ili?ki yo?unluklu bir dönem geçiren Türkiye-Azerbaycan ili?kileri sonuçta egemenli?e ve e?itli?e kar??l?kl? sayg? temeline oturtularak devam ettirilmektedir. Azerbaycan'?n jeopolitik konumu, Hazar enerji kaynaklar?na ili?kin Amerika ve Avrupa ülkelerinin hesaplar?, Rusya, ?ran ve Ermenistan gibi ülkelerin Azerbaycan üzerinde çe?itli ç?karlar?n?n bulunmas?, Azerbaycan ve Türkiye aras?ndaki ili?kilerin d?? faktörler olmaks?z?n geli?im göstermesini engellemi?tir. Azerbaycan ve Türkiye aras?ndaki ili?ki düzeyinde özellikle bölgedeki nüfuzunu kaybetmek istemeyen Rusya ve bölgede etkin olmay? dü?ünen ?ran önemli etkiye sahip olmu?tur.

Stratejik i?birli?inin geni?letilmesi

?ki ülke aras?ndaki hem stratejik hem de ekonomik aç?dan dikkat çeken en önemli i?birli?i enerji sektöründedir. Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hatt? ve Bakü-Tiflis-Erzurum Do?algaz Boru Hatt? ise ekonomik ve stratejik önem arz eden enerji sektöründeki en önemli iki projedir. Azerbaycan ile Türkiye aras?ndaki ili?kilerin önemli bir boyutu haline gelen enerji konusunda, petrol ve do?algaz boru hatlar?n?n hayatiyet kazanmas? faaliyete ba?lamas? çerçevesinde mesafe kaydedilmi?tir. ?üphesiz ki Azerbaycan'?n enerji kayna?? ihraç potansiyeli, enerji kaynaklar? aç?s?ndan büyük oranda d??a ba??ml? olan Türkiye'nin bu handikaptan kurtulmas? için f?rsat olmu?tur. Azerbaycan ile ekonomik, siyasi ve kültürel alanda sa?l?kl? ili?kilerini geli?tirmesinin de etkisiyle, petrol ve do?algaz?n, Türkiye üzerinden geçirilerek Bat? piyasalar?na ula?t?r?lmas? ve bu aktar?mdan pay almas?, Türkiye'nin hem enerji maliyetini büyük oranda dü?ürmesi, hem de önemli bir gelir kayna?? olmas? anlam?na gelmektedir. Enerji kayna?? naklinin Türkiye üzerinden gerçekle?tirilmesi, elbette Türkiye'nin jeopolitik önemini de art?rm??t?r.

Ekonomik ve stratejik aç?dan büyük önem arz eden bir ba?ka i?birli?ine ise Bakü-Tiflis-Kars demiryolu projesi ile ula?t?rma sektöründe imza at?lm??t?r. 2005 y?l?nda Türkiye, Gürcistan ve Azerbaycan cumhurba?kanlar? aras?nda Kars-Ahalkelek-Tiflis-Bakü Demiryolu Hatt?'na ili?kin protokol de imzaland?. Türkiye ile Kafkasya ve Orta Asya aras?nda kesintisiz demiryolu ba?lant?s?n?n sa?lanarak tarihi ?pek Yolu'nun canland?r?lmas?n? amaçlayan bir projedir. Bakü-Tiflis Ceyhan Petrol Boru Hatt?'n?n ard?ndan Bakü-Tiflis-Erzurum Do?algaz Boru Hatt?'n?n faaliyete ba?lamas? ve Bakü-Tiflis-Kars demiryolu projesinin hayatiyet kazanmas? ile iki ülke aras?ndaki ekonomik ve ticari ili?kilerin geli?mesi için çok önemli ad?mlar at?lm?? olacakt?r. Petkim'in Azerbaycan Petrol ?irketi'nin içinde bulundu?u konsorsiyuma verilmesinin gerçekle?mesi ile ise iki ülke aras?ndaki i?birli?inde yeni bir ad?m olacakt?r.

Türk müte?ebbisleri daha çok petrol sektörü d???ndaki alanlara yapt?klar? yat?r?mlarla dikkat çekmektedirler. Azerbaycan'daki Türk yat?r?mlar? ülkedeki petrol d??? yabanc? yat?r?mlar içinde ilk s?rada yer almaktad?r. Azerbaycan'da faaliyet gösteren Türk firmalar?n?n büyük bir k?sm? ticaret yapmakta veya küçük ve orta ölçekli yat?r?m? tercih etmektedir. Bu firmalar?n faaliyet alanlar?; petrol, telekomünikasyon, bankac?l?k ve sigortac?l?k, g?da mallar? imalat?, e?itim, bas?n-yay?n, tekstil ve konfeksiyon, ula??m, haberle?me, otomotiv, orman ürünleri, demirçelik, demir d??? metaller, in?aat, in?aat malzemeleri ve müteahhitlik hizmetleri gibi sektörlerdedir. Türk i?adamlar? modern oteller, bankalar, sigorta ?irketleri, üretim ve e?itim kurumlar?n? Azerbaycan'a kazand?rmada ilke imza atm??lard?r. Türkiye sermayedarlar? taraf?ndan Azerbaycan'da aç?lan i?letmelerde 40-45 bin civar?nda Azerbaycan, 5 bin civar?nda ise Türkiye vatanda?? istihdam edilmektedir. Ancak son y?llarda bir yandan Azerbaycan ve Türkiye aras?ndaki ticaret hacminde azalma ya?an?rken, di?er yandan da Azerbaycan'a Türkiye'nin yapt??? yat?r?mlar?n hacminde çe?itli problemler nedeniyle gerileme ve Türk sermayeli i?letmelerin say?s?nda azalma görülmektedir. Bununla birlikte Türk i?adamlar? uzun vadeli dü?ünerek, sab?rla geli?mekte olan Azerbaycan ekonomisinin birçok sektöründe faaliyetlerini devam ettirmektedirler.

Türkiye ile Azerbaycan'?n ortak sorunlar?n?n ba??nda Ermenistan ile ili?kileri gelmektedir. 1989-1993 y?llar? aras?nda Azerbaycan'?n Da?l?k Karaba? ve çevresindeki bölgeler Ermeniler taraf?ndan i?gal edilmi?tir. Ermenistan'?n Azerbaycan topraklar?n?n yüzde 20'sini i?gal etmesi, bölgeden bir milyondan çok insan? göçe mecbur etmi?tir. Karaba? Sava??'nda Türkiye Azerbaycan'a büyük destek vermi?tir. Türkiye ile Ermenistan aras?nda diplomatik ve ekonomik ili?kilerin kurulmas?n?n önündeki temel engellerden biri Karaba?'?n i?galidir. Karaba? sorununda Azerbaycan'?n müttefiki sadece Türkiye'dir. Azerbaycan topraklar?n?n Ermeni güçleri taraf?ndan katliam e?li?inde i?gal edilince Türkiye Ermenistan ile olan ili?kilerini kesmi?tir ve kara s?n?rlar?n? belirli ilkeler do?rultusunda kapatm??t?r. Türkiye, Ermenistan'? i?galci tutumundan vazgeçirmek amac?yla bu ülkeyle s?n?rlar?n? kapal? tutmay? sürdürmektedir. Azerbaycan da Türkiye'ye kar?? iddia edilen sözde Ermeni soyk?r?m? konusunda Türkiye'ye daima destek vermektedir. 

?stikrar?n ikili ili?kilere katk?s?

Türkiye'de yak?n geçmi?te ya?anan ekonomik krizler, siyasi istikrars?zl?k ve bölgeye gerekli önceli?in verilememesi Türkiye'nin bölgede ekonomik ve stratejik aç?dan kendine sunulan f?rsatlar? gerekti?i gibi de?erlendirerek hem Kafkasya ve Orta Asya'da hem de dünyada ya?anan yeni süreçte kayda de?er bir etkinli?e sahip olmas?n? engellemi?tir. ?kinci defa iktidara gelen AK Parti ile ekonomide istikrar? sa?lama ve devam ettirme bak?m?ndan önemli mesafe alan Türkiye için, Say?n Abdullah Gül'ün 11. cumhurba?kan? seçilmesi, siyasi istikrar ve uyum ad?na önemli bir a?amad?r. Ekonomi ve siyasette geldi?i bu nokta, Türkiye'nin ba?ta Azerbaycan olmak üzere Kafkasya ve Orta Asya'ya ili?kin politikas? bak?m?ndan yeni bir dönem olarak de?erlendirilebilir. Bu güne kadar Türkiye'de ya?anan ekonomik ve/veya siyasi krizler, bölgede ba??ms?zl?klar?n? kazanan karde? cumhuriyetlerin Türkiye'ye bak??lar?nda, ümitlerinde ve Türkiye'den beklentilerinde hep ikilemler ya?anmas?na sebep olmu?tur. Öte yandan ba??ms?zl???n? kazand?klar? günlerden itibaren, farkl? sektörlerde hizmet sunmak, üretim veya ticaret yapmak amac?yla ba?ta Azerbaycan olmak üzere ba??ms?zl???n? kazanan ülkelere yat?r?ma gelen Türk insan? da Türkiye'de ya?anan iki ba?l?l?k nedeniyle bugüne kadar gereken deste?i bulamam??t?r. Özellikle geçen son 7 y?l Türkiye ad?na kazanma ku?a??nda adeta kaybedilen y?llar olmu?tur. Dolay?s?yla bölgede bulunan Türk i?letmeleri ve vatanda?lar? için Say?n Abdullah Gül'ün cumhurba?kan? seçilmesi yeni bir dönemdir ve büyük öneme sahiptir.

Yine Say?n Gül'ün ziyarette Bakü'nün yan? s?ra Azerbaycan'?n ikinci önemli ?ehri olan Gence'yi ve Gence'de büyük tarihi ?ahsiyet Nizami Gencevi'nin an?t?n? ziyaret edecek olmas?, ayr?ca Bakü'de Türk müte?ebbisleri taraf?ndan aç?lan Kafkas Üniversitesi'nin e?itim binalar?n?n aç?l?? ve yeni binalar?n?n temel at?l?? törenlerine kat?lacak olmas? hem Azerbaycan ve Türkiye aras?nda ülke düzeyindeki ili?kilerde hem de Azerbaycan'da sermayeleri ve yürekleri ile bulunan Türk müte?ebbisleri ad?na gerçekten de "Özal ruhu"nun yeniden canlanmas? ad?na heyecan ve ümit vericidir. Türkiye ekonomisinde gözlenen istikrar ve geli?me süreci ile birlikte siyasi hayat?na gelen istikrar ve uyumun, Azerbaycan ile Türkiye aras?ndaki ticari ili?kilere ve Türkiye sermayesinin Azerbaycan'a ak?m?na olumlu etki edece?i beklenmektedir. Azerbaycan'?n co?rafi konumu, dikkate al?nd???nda, bölge ülkeleri ile birlikte önemli bir pazar potansiyeline sahip oldu?u görülmektedir. Azerbaycan Kafkasya ve Orta Asya'n?n "ekonomik nefes borusu"dur. Böyle bir öneme sahip oldu?u Bakü-Tiflis-Ceyhan petrol boru hatt? ile aç?kça görülmeye ba?lam??t?r. Bu önem Bakü-Tiflis-Erzurum do?algaz boru hatt?n?n ve Bakü-Tiflis-Kars demiryolunun faaliyete geçmesi ile daha da netle?mi? olacakt?r. Dolay?s?yla Azerbaycan'da yat?r?m yap?lmas?na ili?kin planlamada, sadece ülkenin pazar potansiyelinin dikkate al?nmas? do?ru olmayacakt?r. Yani Azerbaycan'a yat?r?m yap?l?rken, Azerbaycan pazar potansiyelinden çok bölgenin pazar potansiyelinin, bölgenin de bugünden daha çok gelecek potansiyelinin dikkate al?nmas? gerekmektedir.

Küreselle?menin finansal sacaya?? ile birlikte, sermayenin s?n?r tan?mad??? günümüz dünyas?nda, Almanya, Fransa, ?ngiltere, Japonya, Güney Kore gibi bölgeye daha uzak ülkelerden gelen müte?ebbisler, Azerbaycan'a yat?r?m yapmakta ve Azerbaycan'da gerçekle?tirilecek olan büyük ölçekli i?letmelerin özelle?tirilmesine ilgili duymakta iken, Türkiyeli i?adamlar?n?n devlet deste?ini de alarak, Azerbaycan'daki özelle?tirmeye ilgi göstermeleri ve farkl? sektörlere yat?r?m yapmalar? hem müte?ebbisler hem de Türkiye ve Azerbaycan ba?ta olmak üzere bölge ülkelerinin ekonomisi aç?s?ndan ili?kileri kal?c? k?lma ad?na faydal? olacakt?r.

K?saca hem Türkiye'nin, hem Azerbaycan'?n jeopolitik durum göz önünde al?nd???nda iki ülke aras?nda kar??l?kl? yak?nla?mada at?lmas? gereken daha çok ad?m bulunmaktad?r. Ümit dolu yeni dönemde siyasi, ekonomik ve kültürel alanlarda at?lacak bu ad?mlar?n dinamik bir anlay??la, daha kapsaml? projelerle, kar??l?kl? ç?kar ve ortak menfaatler çerçevesinde geli?tirilmesi sa?lanmal?d?r. ?ki ülke aras?ndaki ili?kilerin "bir millet, iki devlet", "dostluk, karde?lik ve vazgeçilmezlik" ilkelerine esaslanan, bununla birlikte egemenli?e ve e?itli?e kar??l?kl? sayg? ilkelerinin ve bölgede ç?karlar? olan di?er devletlerin stratejik karar ve eylemlerinin de dikkate al?nd??? bir süreçte devam ettirilmesi gerekmektedir.

KAFKAS ÜN?VERS?TES? Ö?RET?M ÜYES? / AZERBAYCAN