SANK? ONLAR B?LM?YOR MU?

ABD’nin "Ermeni Sorunu"na ilgisi yeni de?il, taa 19. yüzy?la dayan?r. O tarihlerde bile etnik kaynakl? Ermeni sorunu destekçisi sivil toplum örgütlerine rastlan?r: 1894 y?l?nda Boston’da kurulan Birle?mi? Ermenistan Dostlar? (United Friends of Armenia), 1895’te Washington’da etkinlik kazanan Ermeni Sevenler Derne?i (Phil-Armenic Association) ve 1895’te New York’ta örgütlenen Ulusal Ermeni Yard?m Kurulu (National Armenian Relief Committee). Bu konuyu Nur?en Maz?c?’n?n "Ermenistan Sorunu" (Pozitif Yay?nlar?) adl? kitab?nda okuyabilirsiniz.

* * *

Adamlar taa 1784 y?l?nda, ABD’nin kurulu?undan 5 y?l sonra, ülkenin ticaretini yayg?nla?t?rmak için, ikisi daha sonra ABD ba?kan? olacak olan John Adams (2. Ba?kan), Benjamin Franklin ve Thomas Jefferson’dan (3. Ba?kan) olu?an ticaret komisyonunu Osmanl? ?mparatorlu?u’na atam??lar. AYMÖ (Amerikan Yabanc? Misyonu Örgütü - American Board of Commissioners fo Forgein Missions) 9 Ocak 1820’de ?zmir’e ayak basm??. ?zmir, Kudüs, Beyrut ve Suriye istasyonlar? aç?lm??. Beyrut ?stasyonu 1831’de Ermenistan ve Gürcistan’a misyoner göndermi?. Amerikan misyonerleri 1831’de ?stanbul’da, 1833’te ?zmir’de, 1834’te Bursa ve Trabzon’da temsilcilikler açm?? ve imparatorlukta Amerikan misyoner çal??malar? h?zla yay?lm??. Osmanl? ?mparatorlu?u 1847’de bir ferman yay?nlayarak imparatorlu?un Protestan unsurlar?n? ayr? ve ba??ms?z bir dinsel cemaat olarak tan?m??.

1. Dünya Sava?? ba?lad???nda AYMÖ’nün 17 ana, 256 alt istasyonunda 174 çal??an?, dokuz hastane, 426 okul ve bu okullara devam eden 25.000’in üzerinde örgencisi vard?r. (S. 19-22)

* * *

K?sacas?, Türk-Amerikan ili?kileri, 19. yüzy?l?n ba?lar?nda ticari alanda ba?lam??sa da, yüzy?l?n son çeyre?ine gelindi?inde, Bat? Avrupa’n?n etkisinde kalan Amerika, ?slam’?n ?ampiyonu olarak alg?lad??? Türklere kar?? bir önyarg?l? duruma girmi?. Protestan olmamalar?na kar??n, imparatorluk içinde ya?ayan Ermeniler, misyonerlere en çok yak?nl?k duyan unsur olmu?, böylece misyonerler, Ermeni istekleriyle daha çok ilgilenir duruma gelmi?tir. (S. 22-26)

Samsun’daki Ermeni ayaklanmalar?, misyonerler arac?l???yla ABD kamuoyuna Türklerin Ermenileri k?l?çtan geçirdi?i biçiminde yans?m??, bunun üzerine 1894’te ABD senatosu Osmanl? ?mparatorlu?u’ndaki Ermeni katliamlar? hakk?nda hükümetten bilgi istemi?tir. Ba?kan Cleveland 1895’teki y?ll?k mesaj?nda, Osmanl? ?mparatorlu?u’ndaki ABD ç?karlar?n? daha iyi duruma getirmek için gereken çaban?n gösterilece?ini söylemi?tir. (S. 26-27)

* * *

Birle?mi? Ermenistan Dostlar? Derne?i’nin 1894 y?l?nda Boston’da, Ermeni Sevenler Derne?i’nin 1895’te Washington’da kuruldu?unu ve Ulusal Ermeni Yard?m Kurulu’nun gene 1895 y?l?nda New York’ta örgütlendi?ini hat?rlarsak günümüzü çok daha iyi de?erlendiririz. Ve Türkiye’nin Ermeni sorunuyla ilgili görü?ünü anlatmak için ABD’ye heyetler göndermeyiz. Çünkü onlar 1890’lardan bu yana inatla kendi tezlerini uyguluyorlar.

ABD’yi cezaland?rmak için "?ncirlik üssünün kapat?lmas?" projesini de ayn? ba?lamda de?erlendirmeliyiz. "Onlar" ne yapacaklar?n? biliyorlar, ama AKP hükümeti ne yapaca??n? bilmiyor! Biliyor mu?