TÜRK?YE-ABD YOL AYRIMINDAK? ?L??K?LER

Türk-Amerikan ili?kilerine son dönemde damgas?n? vuran ve aradaki ba?lar? zorlayan iki sorundan birisi olan ABD Kongresi'ndeki Ermeni tasar?lar? konusu geçici olarak gündemden dü?ürülürken, PKK terörü meselesi güncelli?ini korumaktad?r.   
 
Ba?bakan Erdo?an ile Ba?kan Bush aras?nda 5 Kas?m günü yap?lan görü?me, Irak'taki PKK varl?k ve faaliyetleri sorununun ikili ili?kiler ba?lam?nda taraflar? en fazla me?gul eden konu oldu?unu teyit etmi?tir.

Ermeni tasar?s? ?u an için gündemden ç?km?? gibi gözükmektedir. Ermeni lobisinin ?srarl? bask?lar?na, Temsilciler Meclisi ba?kan? ile Ermeni yanda?lar? üyelerinin çabalar?na ve Ermeni iddialar?n? destekleyen karar tasar?s?n?n D?? ?li?kiler Komitesi'nde oylanarak kabul edilmesine ra?men, konunun Temsilciler Meclisi Genel Kurulu'na getirilmesi gösterilen yo?un çabalar neticesinde ?imdilik engellenmi? bulunmaktad?r. Bu sonucun al?nmas?nda, Türk hükümetinin, TBMM, sivil toplum kurulu?lar?, i? dünyas?, Washington büyükelçili?imiz, ba?konsolosluklar?m?z ve Amerika'daki Türk lobisinin rolü büyüktür. Ayn? ?ekilde, Bush yönetiminin, ABD D??i?leri ve Savunma bakanl?klar?n?n, Türkiye'yle i? yapan büyük Amerikan ?irketlerinin, ABD'deki Yahudi lobisinin ve Türkiye dostu Amerikan kurulu?lar? ve vatanda?lar?n?n katk?s? da Ermeni karar tasar?s?n?n önünün kesilmesi bak?m?ndan önemli ve etkili olmu?tur.

Amerika'yla ili?kilerimiz kapsam?nda Ermeni iddialar?yla ilgili olarak üç hususun hat?rda tutulmas?nda yarar vard?r: ?lki, Ermeni tasar?lar?n?n ?imdilik ask?ya al?nm?? olmas?n?n, meselenin kapand??? anlam?na gelmedi?idir. Konunun yeniden gündeme gelmesi her zaman mümkündür. ABD Kongresi'nin çal??ma usulleri bak?m?ndan buna bir engel yoktur. Dolay?s?yla, Türk-ABD ili?kilerinin seyrine ba?l? olarak, özellikle ba?ka bir alanda ç?kabilecek bir bunal?mdan istifadeyle, Ermeni yanl?s? çevrelerin konuyu tekrar canland?rma imkân ve ihtimalleri her zaman mevcuttur.

?kincisi, gerek ABD Kongresi üyelerinin gerekse Amerikan kamuoyunun genelde, Ermeni iddialar?n? kabullendikleri gerçe?idir. D?? ?li?kiler Komitesi'ndeki oylamada da aç?kça görüldü?ü üzere, tasar? aleyhinde oy kullanarak Türkiye'nin yan?nda yer alan üyeler bile "soyk?r?m olmam??t?r" dememi?ler, aksine bu iddiaya kat?ld?klar?n? belirtmi?lerdir. Di?er bir deyi?le, Amerika'daki genel kan? ve hissiyat Ermeni iddialar?n? destekleyici bir yap?da olup, Kongre'deki oylamalarda Ermeni tasar?lar?n?n onaylanma ?ans? oldukça yüksektir.

Washington'daki terör dü?ümü

Üçüncüsü ise Ermeni karar tasar?s?n?n ?u s?rada ask?ya al?nmas?n?n sa?lanabilmesinin temel nedeni ABD'nin Irak ve Afganistan ba?lam?nda Türkiye'ye olan ihtiyac?d?r. Hem Afganistan hem de Irak operasyonlar? çerçevesinde Türkiye'nin destek, katk? ve temin etti?i kolayl?klar?n sekteye u?rayabilece?i ve neticede Amerikan ç?karlar?n?n zarar görebilece?i endi?esi, Ermeni tasar?s?na destek veren kimi Temsilciler Meclisi üyelerinin bile fikir de?i?tirmesine yol açm??t?r. Dolay?s?yla, Türk-Amerikan ili?kilerinin belirli bir zaman içindeki durumu, Ermeni iddialar?n?n Kongre gündemine ta??n?p ta??nmamas?n? do?rudan etkilemekte, ili?kilerin kar??l?kl? ç?karlara hizmet etti?i ve yak?n oldu?u dönemlerde Ermeni çevrelerinin Kongre'de istediklerini elde etme ?anslar? azalmaktad?r. Ku?kusuz, bunun tersi de geçerlidir.

Terörist örgüt PKK'n?n Irak'taki varl??? ve faaliyetleri meselesi Türk-Amerikan ili?kilerini en fazla etkileyen konu olmaya devam etmektedir. Erdo?an-Bush görü?mesiyle ilgili tam ve sa?l?kl? bir de?erlendirme yap?labilmesi için vakit henüz erkendir. Bu görü?menin kapsam?, ayr?nt?lar?, varsa ba?l? oldu?u bir takvim, kamuoyunca bilinmemektedir. Yap?lan aç?klamalara göre, iki liderin vard?klar? mutabakat?n özünü PKK'n?n ortak dü?man ilan edilmesi olu?turmaktad?r. Bu, PKK'ya kar?? ortak mücadele verilece?i anlam?n? ta??maktad?r. Bu amaçla ABD taraf? Türk taraf?na "canl?" ve "hemen kullan?labilir" nitelikte istihbarat ak?m? sa?layacakt?r. Bu konuda Türk ve ABD Genelkurmay ba?kanl?klar? ile ABD'nin Irak'taki askerî komutan?ndan olu?an bir mekanizma çerçevesinde i?birli?i yap?lacakt?r.

Elimizdeki bilgilerin muhtemelen eksik oldu?unu da kaydetmek suretiyle bu safhada Washington görü?melerinin sonuçlar?n? be? ayr? aç?dan de?erlendirmek mümkündür. ?lki, aç?klanan sonuçlar? itibar?yla bu görü?menin, Türk hükümetince ziyaret öncesinde ilan edilmi? bulunan beklenti ve taleplerini kar??lamad???d?r. Türkiye'nin istekleri, Irak'taki PKK kamplar?n?n kapat?lmas? ve lojistik kanallar?n?n kesilmesi, PKK eleba?lar?n?n yakalanarak Türk adaletine teslim edilmesi, PKK'ya kaynak sa?layan Mahmur mülteci kamp?n?n kapat?lmas? ve Irakl? Kürt gruplar?n PKK terörü kar??s?nda kesin tav?r almalar?n?n sa?lanmas? gibi hususlar? içermekteydi. Beyaz Saray görü?mesinden bu taleplerin kar??lanmakta oldu?una dair belirgin bir i?aret ç?kmam??, bu unsurlar üzerinde var?lm?? bir anla?ma varsa, bu -anla??l?r sebeplerle- aç?klanmam??t?r.

?kincisi, Erdo?an-Bush görü?mesinin aç?klanan sonuçlar?n?n Türk kamuoyunu tatmin etmekten de uzak kalm?? olmas?d?r. Son dönemde verdi?imiz ?ehitler ve kay?plar?m?z?n yaratt??? duygusal ve psikolojik ortam, halk?m?z?, medyan?n da etkisiyle PKK meselesinin çözümünün -do?ru olmamakla beraber- sanki Irak'a yap?lacak bir s?n?r ötesi operasyona ba?l? oldu?u kan?s?na adeta kilitlemi?tir. Dolay?s?yla ABD taraf?n?n tutumu yine bir oyalama takti?i olarak alg?lanabilecek ve Türk kamuoyunun hükümetimiz üzerindeki "operasyon" bask?s?, hele yeni bir PKK sald?r?s?n?n vukuu halinde, artarak devam edecektir. Bu nedenle, Washington mutabakat?n?n ne zaman ve nas?l hayata geçirilece?i ve verece?i sonuçlar halk?m?z?n tepkilerini belirlemek ve yönlendirmek bak?m?ndan önem ta??maktad?r.

Erdo?an-Bush görü?mesine ili?kin üçüncü nokta, Ba?bakan Erdo?an'?n, Bush'la görü?mesinin sonuçlar?n? terörle mücadelenin gerekleri bak?m?ndan tatmin edici bulmas? ve görü?me sonras? yapt??? aç?klamalarda bu memnuniyetini net bir dille vurgulamas?d?r. Erdo?an'?n yakla??m?n?n olumlu olmas? önemlidir ve umutlu olmam?z için en az?ndan bu a?amada yeterlidir. Görü?meyi yapan yetkili ki?i olarak Ba?bakan Erdo?an'?n bu de?erlendirmesine itibar edilmesi gerekmektedir. Görü?meden bekledi?ini hiç bulamam?? olsayd?, bir Türk ba?bakan?, hele sözünü esirgemeyen Ba?bakan Erdo?an, herhalde ba?ka türlü konu?urdu. ?imdi Türk makamlar?n?n Washington mutabakat?n? daha kapsaml? bir de?erlendirmeye tabi tutmalar? ve ABD'yle ortak hareket yöntemlerinin nas?l uygulanaca??na dair tespitlerini yapmalar? için biraz beklemek gerekecektir.

Dördüncüsü, ABD Ba?kan? Bush'un Türk taraf?na sundu?u paketin ana maddesini olu?turan "PKK ortak dü?man?m?zd?r" söyleminin önem ve anlam?yla ilgilidir. Bu politikayla, ABD'nin bundan sonra Türkiye'nin Irak'ta yuvalanan PKK'yla mücadelesine kay?ts?z kalmas? ve bu mücadeleye aktif olarak destek vermemesi zor olacakt?r. Bush bu aç?klamas?yla PKK terörüyle mücadele bak?m?ndan siyasî bir taahhütte bulunman?n ötesinde ABD olarak etik, hatta hukukî bir sorumluluk üstlenmi? bulunmaktad?r. E?er Ba?kan Bush, "PKK, Irak'?n, Türkiye'nin ve ABD'nin dü?man?d?r" sözlerini "PKK, Irakl? Kürtlerin de dü?man?d?r" cümleci?iyle tamamlasayd?, bu söylem Türkiye-ABD ili?kilerinin yan? s?ra Irak'?n bütünlü?ü ve istikrar? bak?m?ndan da yap?c? ve olumlu yönde kal?c? bir etki yapacakt?.

Washington görü?melerine ili?kin son ve en önemli nokta ise var?lan sonuçlar hakk?nda süregelen tart??ma ve de?erlendirmeler ne olursa olsun, Türk-Amerikan ili?kilerine esas yön verecek olan hususun, Türk-Amerikan mutabakat?n?n ne ölçüde hayata geçirilebilece?i ve bundan do?acak sonuçlar olmas?d?r. Ba?ka bir deyi?le, Erdo?an-Bush görü?mesinin ba?ar? ve yarar? uygulamadan do?acak sonuçlara ba?l? olacakt?r. Bunun anla??labilmesi içinse biraz zamana ihtiyaç duyulacak olmas? do?ald?r. Ancak, Türk kamuoyu da yo?un bir beklenti içindedir ve beklemeye tahammülü kalmam??t?r. Bu nedenle, Türkiye'nin ABD'ye bak?? aç?s?n?, öncelikli ve a??rl?kl? olarak, terörle mücadele ba?lam?nda Türk-Amerikan i?birli?inin önümüzdeki dönemde verece?i somut ürünler tayin edecektir. Ayr?ca, Türk kamuoyunda bu sonuçlar?n Türkiye-ABD i?birli?inden kaynakland??? konusunda yayg?n bir kan? olu?mas? da gerekecektir.

Hem sivil hem askerî yol ayr?m?

Türkiye-ABD ili?kileri bugün yeni bir yol ayr?m?ndad?r. Ba?bakan Erdo?an'?n ziyareti, ili?kileri geren Ermeni tasar?lar?n?n gündemden geçici olarak dü?tü?ü bir döneme rastlad??? için göreceli bir rahatl?k içinde gerçekle?mi?tir. PKK terörü odakl? görü?meden iki lider de memnun ç?km?? ve "i?birli?i" ve "dayan??ma" esaslar?nda birle?mek ve "stratejik ortaklar" olarak birlikte harekete devam etmek için kararl? olduklar?n? dünya kamuoyuna ilan edebilmi?lerdir. Önümüzdeki dönemde PKK terörüne kar?? Türk-Amerikan i?birli?ine ba?l? önemli geli?me ve kazan?mlar sa?lanabilirse, ABD'yle ili?kilerimiz rahatlayacakt?r. Bu rahatlama, iki dost ve müttefik ülkenin enerji ve yeteneklerini birle?tirerek bu sefer Ortado?u, Balkanlar, Kafkaslar, ?ran, Pakistan ve enerji alanlar?nda daha iyi de?erlendirmelerine olanak sa?layacak ve ili?kiler gerçek potansiyelini gösterme çizgisini yakalayabileceklerdir. Dolay?s?yla, durum buraya kadar iyi ve olumlu addedilebilir.

Ancak mevcut durum, Türk-Amerikan ili?kilerini yak?n gelecekte kolayl?kla zora sokabilecek ve yeni gerginliklere yol açabilecek olumsuz bir potansiyeli de içinde ta??maktad?r. Öngörülen canl? istihbarat ak?m?n?n Türk taraf?n?n belirledi?i hedef ve beklentilere cevap vermemesi ve askerler aras?nda kurulan mekanizman?n i?lememesi nedenleriyle veya PKK'n?n Türk-Amerikan i?birli?ini ray?ndan ç?karmak için yapabilece?i kimi giri?im ve eylemlerin etkisiyle, Türkiye ile ABD aras?nda art?k onar?lmas? hiç kolay olmayacak olan bir güven bunal?m? da do?abilir. Böyle bir bunal?m sadece siyasî liderler aras?ndaki ba?lar? de?il, askerden askere olan ili?kileri de sarsacak mahiyette olaca??ndan, iki ülkenin hasar onarma yetenekleri çok zay?flam?? olacakt?r. Türk-Amerikan ili?kilerinin ç?tas?, Ba?bakan Erdo?an'?n ziyaretiyle en yüksek düzeye ç?kart?lm??t?r. PKK'yla mücadelede istenilen geli?melerin sa?lanamamas?ndan ötürü bu ç?ta a??lamad??? takdirde, 1 Mart tezkeresi tecrübesinden sonra zor da olsa yap?labildi?i gibi, ikili ili?kilerimizi toparlamak bu sefer daha da s?k?nt?l? olabilir ve daha uzun süre gerektirebilir. Çünkü Türk toplumu için bugün ABD'nin Türkiye'ye olan dostlu?unun ölçüsü, öncelikli olarak Irak'taki PKK terörüyle ortak mücadele kriterine ba?lanm?? bulunmaktad?r. Bu dayan??ma mevcut ko?ullarda da sa?lanamad??? takdirde, Türk hükümeti ister istemez ABD'yle ili?kilerimizi bütünüyle gözden geçirmek mecburiyetini hissedebilecektir.

Sonuç olarak; Washington mutabakat?n?n yak?n gelecekte PKK terörüyle mücadele bak?m?ndan belirgin ve olumlu sonuçlar vermesi, Türk-Amerikan ili?kilerinin selameti için ?artt?r. Taraflar?n bu bilinçle hareket etmeleri ve Bush-Erdo?an görü?mesinin yaratt??? olumlu ivmeden süratle istifadeyle, Türk ve dünya kamuoylar?na hiç olmazsa terörle mücadelede Irak'taki PKK terör örgütüne kar?? vurulacak somut darbelerle stratejik ortakl?klar?n?n gerçek ve i?e yarar oldu?unu göstermeleri gerekmektedir.
 
FARUK LO?O?LU - EMEKL? BÜYÜKELÇ? / ASAM BA?KANI