KORKTU?UMUZ KEL?MELER

Yurt d???nda tart??malar ister istemez ‘soyk?r?m’ kelimesine gelip dayan?r. Bunun nedenlerinden biri, Ermeni diasporas?n?n epeyce uzun bir zamandan bu yana kendi kimli?ini bu kelimenin yard?m? ile ifade etmesidir. Yabanc? ülkelerdeki ço?ulculuk Ermenileri bir sürü yabanc?dan biri haline getirdi?i ölçüde, sadece kültürel farkl?l???n kimlik olu?turma gücü de yetmemektedir sanki. Buna çocuklar?n?n cemaat kültüründen uzakla?t??? endi?esini ve bulunulan ülkeye hiçbir zaman tam olarak uyum sa?layamama korkusunu da ekleyebiliriz. Ancak ‘soyk?r?m’ kelimesinin daha derin ve toparlay?c? bir i?levi de var. Ermenilere haks?zl?k yap?ld???n?n bir bilinç hali olarak ya?anmas?, nerede olurlarsa olsunlar Ermenilere bir payla?ma ve bütünle?me duygusu vermekte. Böylece, söz konusu kelime, birbirini hiç tan?mayan, hatta karakter olarak tamamen z?t olan Ermenileri bile ortak bir üst kimli?in parças? haline getirmekte.

Geçmi? y?llarda yurt d???na yapt???m seyahatlerde gördü?üm kadar?yla, ‘soyk?r?m’ kelimesi o denli i?levseldi ki, neredeyse Ermenilik gibi bir anlam ifade etmekteydi. Dolay?s?yla bu kelimenin anlam?n? daraltacak veya az?msanmas?na neden olacak nüanslardan pek bahis olmazd?. Örne?in dönme Ermenilerin laf? geçmez, 1915 ve sonras?nda saklan?p Müslümanla?t?r?lan k?zlarla ilgili soru sorulmazd?. Anadolu kültürünün iç içeli?i, di?er kavimlerle olan benzerliklerin farkl?l?klardan çok daha fazla olmas? gibi gözlemleri duymazd?n?z. Hele daha önceki dönemlerde din de?i?tirmi? olan Ermenilerle H?ristiyanl?klar?n? korumu? olanlar aras?ndaki ili?kiler, sanki bir tür tabu gibiydi.

Ama bu tutum art?k de?i?iyor... Diaspora içinde ‘soyk?r?m’ sözcü?ünü bir tür bayrak gibi kullanarak siyasi alan yaratan ve bu sayede cemaat önderli?ini bir imtiyaz haline dönü?türenler do?al olarak var olmaya devam ediyor. Ancak genel e?ilim Türkiye ile daha çok ilgilenme, yüreklerdeki Anadolu’yu aç?kça ifade etme yönünde. Bu de?isim 1915 ve sonras?nda ya?anm?? olan planl? ve sistematik katliam?n bir tarihsel gerçek olarak unutulmas?n? ima etmiyor tabii ki... Ne var ki, ‘soyk?r?m’ sözcü?ünün arkas?na gizlenen tarihsel karma??kl???n görmezden gelinmesini de mümkün olmaktan ç?kar?yor. Belli ki önümüzdeki dönemde diaspora Ermenileri geçmi?te fark?na varmadan korktuklar? kelimeleri belleklerinden ç?kar?p daha rahatl?kla kullanacaklar. Böylece, sanat?, müzi?i, mizah? ve siyaseti ile çok kimlikli Anadolu’nun dilini çok daha fazla görece?iz yurt d???na gitti?imizde.

Diasporada bu rehabilitasyon ya?an?rken, paralel bir sürecin de Türkiye’de i?ledi?i aç?k. Anadolu’ya gitti?inizde art?k insanlar?n geçmi?le ilgili bir hat?rlama k?s?rl??? ya?amad???n? görüyorsunuz. ?nsanlar hem ba?kalar?na yap?lanlar? hem de bizzat kendi aileleri içinde olup bitenleri aç?k yüreklilikle konu?maya haz?rlar. Son y?llarda muhafazakâr kesimde ortaya ç?kan özgüven, anla??lan bu meselede de zihinsel engelleri kald?ran bir i?lev görecek.

Öte yandan, bu olumlu aç?l?m devlet endeksli dü?ünen ve davrananlar? haliyle rahats?z etmekte, çünkü ?u ana kadar süren ideolojik rahatl?k dönemi sona eriyor. Devlet ?imdiye kadar ‘soyk?r?m’ kelimesi sayesinde son derece rahat bir ideolojik alana sahip oldu. Ermeni diasporas? ‘soyk?r?m var’ dedikçe, Türkiye devleti de ‘soyk?r?m yok’ diyor ve tart??ma bitiyordu. Çünkü bu sözcük tarih disiplinine ait bir kavramla?t?rmaya tekabül etmiyor. Di?er bir deyi?le, ‘soyk?r?m’ kelimesini merkeze alan her tart??ma kaç?n?lmaz olarak tarihin bir yana b?rak?lmas?n? ve iki pozisyon aras?nda ideolojik bir mücadelenin yap?lmas?n? ifade etmekte. Bu aç?dan bak?ld???nda, muhakkak ki, ‘soyk?r?m’ sözcü?ü Türkiye’deki devletçi ve milliyetçi kanad?n ho?land??? ve gizlice te?vik etti?i bir dile ait. Bu sözcük piyasada oldu?u sürece devletin i?i kolayla??rken, hakiki anlamda tarihe yönelmek de güçle?iyor. ‘Soyk?r?m’ kelimesini kullanman?n suç haline getirilmesi ise bu duruma k?l?f sa?lamakta.

Dolay?s?yla, devletin korktu?u as?l kelime hiçbir zaman ‘soyk?r?m’ olmad?... Devlet bizi tarihle yüzle?tirecek olan kelimelerden korktu ve halen korkmaya devam ediyor. Belki de bu nedenle, Mustafa Kemal’in TBMM taraf?ndan derlenen konu?malar?nda ‘katliam’ sözcü?ü bir kalem sürçmesi sonucu ‘soyk?r?m’ olarak de?i?tirilmi? durumda. Söz konusu 1920 tarihli konu?mada ‘soyk?r?m’ ?ngilizlerin iddias? olarak sunuluyor ve reddediliyor. Bunu yapmak ideolojik olarak pek de zor de?il. Ama ya ‘katliam’ kelimesi kullan?l?rsa? Bunun pek kolay olmad???n? biliyoruz, çünkü ayn? Mustafa Kemal’in yap?lanlar? ifade etti?i konu?malar? da var...

Amac?m?z devletçi zihniyetin tarihi nas?l resmi evrak k?vam?na indirgedi?ini göstermek de?il. Her iki taraftaki bu tür zihniyetlerin ideolojik kelimelere niçin dü?kün olduklar?na ve ya?anm??l??? bire bir yans?tan kelimelerden niçin korktuklar?na biraz ???k tutmak...