!àáP="justify">2007 y?l?nda Azerbaycan ve Ermenistan'?n D??i?leri bakanlar? Karaba? konusunda dört defa görü?tükten sonra iki ülkenin cumhurba?kanlar? BDT'nin Haziran'daki St. Petersburg zirvesinde bir araya geldiler. Fakat yine Karaba? meselesinde bir sonuca ula??lamad?.

$lar? toplant?s?ndan önce Rusya D??i?leri Bakan? Sergey Lavrov, Fransa D??i?leri Bakan? Bernar Ku?ner ve ABD D??i?leri Bakan? yard?mc?s? Nicolas Burns taraf?ndan Azerbaycan D??i?leri Bakan? Elmar Memmedyarov ve Ermenistan D??i?leri bakan? Vartan Oskanyan'a Karaba? sorununun çözümüne ili?kin yeni bir tavizler paketi sundu. Minsk Grubu e? ba?kanlar? söz konusu paketi büyük bir umutla haz?rlam?? olsalar da taraflar?n bu konuda dengeli bir ?ekilde memnun oldu?u söylenemez. Aç?klamalar hala Da?l?k Karaba?'?n statüsü konusunda taraflar?n tavizden uzak oldu?unu gösteriyor. Tavizden uzak tutumlar ise ayn? zamanda yeni bir sava? ihtimaline i?aret ediyor. Teklifin sunuldu?u Madrid toplant?s?nda Azerbaycan D??i?leri Bakan? Elmar Memmedyarov'un "Azerbaycan 1 santimetre topra??n? bile kaybetmeyi kabul etmeyecektir" aç?klamas?, Azerbaycan Savunma Bakan? Sefer Ebiyev'in Kolektif Güvenlik Örgütü'nün Astana'daki toplant?s?ndan sonra söyledi?i "Azerbaycan-Ermenistan sava??n?n olas?l??? yüzde 100'dür" aç?klamas?n?n diplomatik versiyonudur.

SAVA? HAZIRLI?I MI?

Karaba? sorunun çözümünde taraflar?n tavizden uzak tutumlar sergilemesi, Minsk Grubunun sundu?u teklifler paketinin taraflarca dengeli bulunmamas? ve taraflar?n silahlanma meylinin artmas? Da?l?k Karaba?'da sava??n ba?layaca?? yorumlar?n?n artmas?na neden olmaktad?r. Dolayl? ve direk olarak Ermenistan'?n i?galci devlet oldu?unu gösteren BM kararlar?na ra?men Ermenistan Azerbaycan topraklar?ndan çekilmesi yönünde bask? görmemektedir. Ama zaman zaman toprak bütünlü?ünden taviz vermesi için Azerbaycan'a bask? yap?lmaktad?r. Azerbaycan halk? ve yönetimi Minsk Grubu üyesi ülkeler gibi di?er uluslararas? örgütlerin de i?gale maruz kalan Azerbaycan'a adil davranmad???na inanmamaktad?r. Azerbaycan'?n toprak bütünlü?ünden taviz vermeyece?ini ve zaman? geldi?inde uluslararas? hukuktan do?an me?ru müdafaa hakk?n? kullanaca??n? ifade etmesi halkta özgüven uyand?rd??? için i?gal alt?ndaki topraklar?n? sava?la geri almak konusunda daha isteklidir.

Ermenistan'?n Da?l?k Karaba?'?n statüsü konusunda taviz vermemesi Azerbaycan'? sava? seçene?ini ciddi ciddi dü?ünmeye zorlamaktad?r. ?lham Aliyev ve Sefer Ebiyev'in aç?klamalar?n?n d???nda Azerbaycan'?n baz? haz?rl?klar? vard?r ki asl?nda bir sava?a haz?rl?k yönünde somut ad?mlar olarak de?erlendirilebilir. Silahlanma, askeri bütçenin her y?l h?zla ço?almas?, televizyon ve radyo programlar?nda askeri ve sava? programlar?n?n ço?almas?, silahl? kuvvetler mensuplar?na yönelik bak???n de?i?mesi, gençlerin askere te?vik edilmesi, Nahç?van-Azerbaycan aras?nda Ermenistan'? by-pass edecek uzun dönemli kara ba?lant?lar?n?n kurulmas?, tah?l depolar?n?n kurulmas? ve buna benzer baz? ad?mlar sava? haz?rl???n? gündemde tutan somut ad?mlar olarak de?erlendirilebilir. Azerbaycan'?n bu tutumu Minsk Grubu ülkelerinin as?l hedeflerinden biri olan iki halk? bar??t?rma projesine ters dü?tü?ü için ele?tirilmektedir. Bu da Minsk Grubu'nun mevcut durumun devam?ndan yana tutum sergilemesi anlam?na gelmektedir ki, bu tutum da Ermenistan'? desteklemek anlam?na gelmektedir.

POL?T?KA SERTLE?T?

?lham Aliyev döneminde Azerbaycan'?n Da?l?k Karaba? politikas? biraz daha setrele?ti. Petrol gelirlerine paralel olarak silahl? kuvvetlerinin güçlendirilmesi ve modernle?tirilmesinin bu sertlikte büyük rolü vard?r. Azerbaycan, sava?? BM Antla?mas?'n?n 51. maddesinden kaynaklanan me?ru müdafaa hakk? olarak görmektedir. Birçok uluslararas? hukukçu Azerbaycan'?n bu hakk?n?n zaman a??m?na u?rad???n? iddia etse de Bakü, i?gal devam etti?i sürece bu hakk?n?n sakl? kald???n? ifade etmektedir. Azerbaycan, Da?l?k Karaba?'?n statüsü konusunda elini zay?flatacak ve toprak bütünlü?üne zarar verecek herhangi bir anla?maya imza atmayarak asl?nda sava? kozunu kaybetmek istemiyor. Karaba? Sava??'nda Azerbaycan'?n topraklar?n? kaybetmesinin nedenlerinin ba??nda teknolojik gücünün yetersizli?i, milli ordunun bulunmamas?, bölgesel konjonktür, ekonomik yetersizlik, bölge devletleri taraf?ndan k??k?rt?lan iç çat??malar ve darbeler geliyordu. Bu a?amada Azerbaycan bölgesel konjonktür d???nda bu sorunlar?n birço?unu çözmü? ve merkezi yönetimin ülkedeki otoritesi sa?lanm??t?r. Ancak konjonktür k?sm? halen Azerbaycan için sorun potansiyeli ta??maktad?r. Nitekim, Azerbaycan sava? ilan etmesi durumunda Rusya'n?n ne tepki verece?ini kestirememektedir ve en büyük endi?esi de Rusya'n?n bu sava?a yönelik tepkisinin düzeyidir. Rusya'n?n Ermenistan'a tekrar silah satmas? ve Gürcistan'dan ç?kard??? silahlar? Ermenistan'daki Gümrü askeri üssüne yerle?tirmesi Azerbaycan'? dü?ündürmektedir. Azerbaycan bu konuda Rusya'y? samimi bulmamaktad?r. Ermenistan'?n ise Azerbaycan'?n sava? aç?klamalar?na yan?t verirken bir gözü Rusya'dad?r.

ERMEN?STAN'IN ALGILAMALARI

Azerbaycan Cumhurba?kan? ?lham Aliyev'in sava? aç?klamalar? Ermenistan'da iki ?ekilde alg?lanmaktad?r. Baz?lar?na göre bu bir manevrad?r. Baz?lar?na göre ise silahl? kuvvetleri geli?en Azerbaycan bar?? görü?melerinde Ermenistan'a bask? yapmak istiyor ya da Azerbaycan iktidar? bu aç?klamay? iç politik hesaplar? nedenle yap?yor. Fakat bu aç?klamalar? ciddiye alanlar da yok de?il. Ermenistan, Azerbaycan'?n sava? aç?klamalar?n? bir taraftan ciddiye almad???n? ifade ederken di?er taraftan sava? haz?rl???n? da ihmal etmemektedir. Sava? durumunda Ermenistan'?n güvendi?i iki unsur vard?r: Ermeni diasporas? ve Rusya. Ermeni diasporas?na göre Karaba? bütün Ermenilerin ortak sorundur ve bu konuda Ermenistan yaln?z b?rak?lamaz. Karaba? Sava?? y?llar?nda Ermenistan'a ciddi destek veren diaspora son 5 y?l içinde Ermenistan'a 500 milyon dolar civar?nda bir destekte bulunmu?tur. Rusya'n?n Ermenistan'a en büyük deste?i ise Rus silahlar?n? iç piyasa fiyat?ndan satmas? ve Ermenistan'daki askeri üsleri. Ermenistan'daki Rusya üsleri Azerbaycan için bir cayd?r?c? unsudur. Birinci Karaba? sava?? gerçe?inden yola ç?kan Azerbaycan yeni bir sava? durumunda Rusya'n?n Ermenistan'a sadece silah satmayaca?? ve Ermenistan'daki üslerini de kullanaca??ndan endi?elenmektedir.

Ermenistan ve Da?l?k Karaba?'daki sözde yönetim Azerbaycan'?n askeri müdahalesi durumunda Da?l?k Karaba?'? savunacaklar?n? ifade ediyorlar. Azerbaycan'?n i?gal alt?ndaki topraklar?n? askeri yolla geri alma plan?n? güvenli?ine yönelik bir tehdit olarak gören Ermenistan, Ulusal Güvenlik doktrininde silahl? kuvvetlerinin Da?l?k Karaba?'?n güvenli?i için garanti oldu?unu ve as?l hedefinin Ermenistan'?n yan? s?ra Da?l?k Karaba?'?n yenilmezli?ini ve güvenli?ini sa?lamaya yönelik oldu?unu ifade eder.

Fakat taraflar aras?ndaki güç dengelerinin de?i?iminden dolay? Azerbaycan'da sava? istekleri artarken Ermenistan'?n tam tersi bir yönelimde oldu?unu görüyoruz. Eskiden s?k s?k sava? ba?larsa Azerbaycan'?n geri kalan bölgesini de i?gal edeceklerini iddia eden Ermeni yöneticiler günümüzde sorunun çözümünün sava? olmad???n? veya kendilerini savunabileceklerini ifade etmektedirler.

Fakat Azerbaycan'?n sava?a kesin bir ?ekilde karar verebilmesi için bölgedeki konjonktürün Rusya-Ermenistan aleyhine de?i?mesi veya Rusya'n?n samimi bir ?ekilde tarafs?zl???n? ilan etmesi gerekiyor.