!àáPellspacing="0" ceŽÿ'KARABA?'DA SONUÇSUZ YEN? ÖNER?Ì

29 Kas?m 2007'de ?spanya'n?n Ba?kenti Madrid'de yap?lan AG?T D??i?leri bakanlar? toplant?s?ndan önce Rusya D??i?leri Bakan? Sergey Lavrov, Fransa D??i?leri Bakan? Bernar Ku?ner ve ABD D??i?leri Bakan? yard?mc?s? Nicolas Burns taraf?ndan Azerbaycan D??i?leri Bakan? Elmar Memmedyarov ve Ermenistan D??i?leri Bakan? Vartan Oskanyan'a Karaba? sorununun çözümüne ili?kin yeni bir tavizler paketi sunuldu. Minsk Grubu taraf?ndan "Çerçeve Belgesi" veya "Temel Prensipler Belgesi" olarak tan?mlanan bu belgenin içeri?i yetkililerin a?z?ndan kamuoyuna sunuldu ve tart???lmaya ba?land?.

ý,tkililerin a?z?ndan kamuoyuna sunuldu ve tart???lmaya ba?land?.

Çerçeve Belgesi Nisan 2004'deki Prag Zirvesi'nin yaz?l? metnidir. Minsk Grubu bu metin üzerinde yakla??k 3 y?ld?r görü?meler yürütmektedir. Fakat hala taraflar baz? temel prensipler üzerinde anla?maya yak?n olsa da bar?? anla?mas?n? uzak tutan statü ve i?gal sorunu konusunda anla?maya varmalar? zor görülüyor.

Devlet yetkililerinin ve Minsk Grubu e?ba?kanlar?n?n ifade etti?i kadar?yla içeri?i ?öyledir.

* Ermeni birlikleri Da?l?k Karaba? d???nda i?gal ettikleri di?er yedi ilin be?inden çekilecek,

* Ermenistan daha sonra Da?l?k Karaba?'la Ermenistan aras?nda koridor olan Laçin ve Kelbecer'den ç?kacak,

* Bölgeye uluslararas? bar?? birlikleri yerle?tirilecek,

* Ermenistan Azerbaycan, Azerbaycan-Nahç?van aras?nda ileti?im hatlar? aç?lacak,

* Bölge may?nlardan temizlenecek,

* Kaçk?nlar geri dönecek,

* Da?l?k Karaba?'?n statüsü belirlenecek.

STATÜ TARTI?MALARI

20 y?l sonra yap?lacak halk oylamas?yla Da?l?k Karaba?'?n statüsünün "halklar?n kendi kaderini tayin hakk?" üzerinden belirlenmesi planlanmaktad?r. Statünün halklar?n kendi kaderini tayin hakk? üzerinden belirlenmesi konusunda taraflar hemfikirler. Fakat as?l tart??ma noktalar? oylama yap?lacak bölge, oylamada yer alacak tercih ve kendi kaderini tayin hakk?na ili?kin içeriktir. Ermenistan Da?l?k Karaba?'?n gelecek statüsü için kendi kaderini tayin hakk? oylamas?n?n sadece Da?l?k Karaba? bölgesinde yap?lmas?n? istiyor ve oylamada iki ?art?n olmas?n? istiyor, Da?l?k Karaba?'?n ba??ms?zl??? ve Da?l?k Karaba?'?n Ermenistan'la birle?tirilmesi. Bunun d???nda Ermenistan, Ermenistan-Karaba? aras?ndaki koridor rolünü oynayan Laçin'e de özel statü verilmesini istiyor. Azerbaycan ise kendi kaderini tayin hakk? için yap?lacak oylaman?n anayasas? gere?i sadece Da?l?k Karaba? bölgesinde de?il bütün Azerbaycan'da yap?labilece?ini söylüyor. Azerbaycan Karaba?l?lar?n kaderini tayin hakk?n?n Azerbaycan'?n toprak bütünlü?ü ve yüksek özerklik çerçevesinde oldu?unu söylüyor. Bunun için de Da?l?k Karaba?'a Rusya Federasyonu taraf?ndan Tataristan ve Ba?kurdistan'a verilen özellikteki en yüksek statüyü öneriyor.

GELECE??N? BEL?RLEME HAKKI

Kendi kaderini tayin hakk?n?n ne anlama geldi?i ortaya ç?kt??? günden itibaren tart??ma konusu olmu?tur. Ba??ms?zl?k ve kendi kaderini tayin etme koloniyal sistem, bask? veya zulme maruz kalma durumlar?na göre farkl?l?k göstermektedir. Kendi kaderini tayin hakk?nda bir birinden farkl? seçeneklerin olmas? devletlerin bu hakk? kendi ç?karlar?na göre farkl? yorumlamalar?na neden olmaktad?r. Genel kan?ya göre ise halklar kendi kaderini tayin etmek için üç yola ba?vurabilir:

1. Halklar?n kendi yönetimlerini seçme hakk? (iç self determinasyon),

2. Kendi egemenliklerini tayin etme hakk? (d?? self determinasyon),

3. Yönetilen taraf?ndan temsilci demokratik yönetime devaml? r?za gösterilmesi.(temsilci demokrasi)

Uluslararas? hukuk aç?s?ndan bir halk?n kendi kaderini tayin hakk?n?n bulunmas? direk ona ba??ms?zl?k hakk? vermez. Devletten ayr?lmak yoluyla kendi kaderini tayin hakk?n?n gerçekle?tirmenin baz? ?artlar? da vard?r. Bunlar:

1. BM Antla?mas? kendi kaderini tayin hakk?n? sadece sömürge alt?nda ya?ayan halklara verir.

2. Kendi kaderini tayin hakk? bir halka sadece bir defa verilir.

3. Devletleraras? hukuk ve BM Antla?mas? dahil bütün uluslararas? anla?malar devletlerin toprak bütünlü?ünü halklar?n kendi kaderini tayin hakk?n?n üzerinde gösterir.

Bu tan?mlamalardan yola ç?karak ?u sonuca var?labilir. Ermeniler kendi kaderini tayin hakk?n? Ermenistan'? kurarken kulland??? gibi Karaba?'?n bir sömürge olmad??? herkesçe kabul görmektedir. Ayr?ca BM ve Ermenistan d???nda bütün devletler Da?l?k Karaba?'? Azerbaycan'?n toprak bütünlü?ü çerçevesinde tan?mlamaktad?r. Dolay?s?yla Da?l?k Karaba?'? i?gal eden Ermeniler uluslararas? hukuk aç?s?ndan kendi kaderini tayin hakk?n? sadece iç hak olarak kullanabilir. Siyasi aç?dan ise Azerbaycan'?n Da?l?k Karaba?'a yüksek seviyeli bir statü vermeyi kabul etmesi bir tavizdir. Çünkü Da?l?k Karaba?'?n statüsü 26 Kas?m 1991'de Azerbaycan Parlamentosu taraf?ndan kald?r?lm??t?. Hatta 1991'e kadar olan özerklik statüsü de normal statüydü ve teklif etti?i en üst seviyeli de?ildi. Ermenistan taraf? bunu taviz olarak alg?lam?yor. Ermenistan taraf? Da?l?k Karaba? d???nda i?gal etti?i yedi ilden çekilmeyi kabul etmesini bir taviz olarak görüyor ve sürekli olarak bu sorun taraflar?n taviz vermesiyle çözülür derken, bu noktaya vurgu yap?yor.

M?NSK GRUBU: TAMAM MI DEVAM MI?

Madrid "Çerçeve Belgesi"nin en önemli taraf? ise önceki dönemlerden farkl? olarak her üç e?ba?kan?n ?artlar ve süreç konusunda anla?maya varmas?d?r. Görü?melerde toprak bütünlü?ünün mü yoksa halklar?n kendi kaderini tayin etme hakk?n?n m? tart???ld??? sorusuna Rus e?ba?kan? Yuri Merzlyakov, görü?melerde Helsinki Nihai Senedinin bütün ilkeleri temel al?nmaktad?r yan?t?n? vermektedir. Azerbaycan ve Ermenistan, 1 A?ustos 1975'de imzalanan Helsinki Nihai Senedi do?rultusunda 6 Aral?k 1994'de kurulan Avrupa Güvenlik ve ??birli?i Te?kilat?'n?n üyesidir.

Helsinki Nihai senedini bir bütün olarak Da?l?k Karaba? sorununa uygulad???m?z zaman Ermenistan ve Da?l?k Karaba? Ermenilerinin eylem ve i?gal giri?imlerinin BM Antla?mas?n?, Devletleraras? Hukuku, Helsinki Nihai Senedine ters dü?tü?ü görünmektedir. Bunun fark?nda olan Minsk Grubu ise nihai bar?? anla?mas? konusunda Azerbaycan'?n bu anla?malardan do?an haklar?na ters dü?en anla?may? imzalamas?n? istemektedir.

Belge, devletlerin cumhurba?kanlar?na sunulmu? fakat taraflar belge konusunda nihai aç?klamalar?n? Ocak ay?n?n ortalar?nda bölgeyi ziyaret edecek Minsk Grubu'na bildirecektir. Ermenistan D??i?leri Bakan? Vartan Oskanyan'a göre, bölgede denge gözetilmi?tir. Ermenistan bu belgeyi onaylamak için Karaba?'da ya?ayan Ermenilerin güvenlik garantisini istemektedir. Yani bu belgedeki ?artlar?n kabul etmenin kar??l???nda Azerbaycan'?n Karaba?'a yönelik me?ru müdafaa hakk?n?n kullanmayaca??n?n garantisini almak istiyor. Ermenistan belgede öngörüldü?ü ?ekilde Ermeni birliklerinin Karaba? d???ndaki bölgelerden ç?kt?ktan sonra Azerbaycan'?n Karaba?'a yönelik askeri müdahale yapabilece?inden korkuyor. Asl?nda Ermeniler 1994 y?l?nda Karaba? d???ndaki bölgeleri daha sonra pazarl?k yapabilmek için i?gal etmi?tir. En önemlisi ise devam eden bar?? görü?melerinde Ermenistan konuyu Karaba?'?n statüsü ve Karaba?'da ya?ayan Ermenilerin kendi kaderini tayin hakk? zemininde yürütmeye çal??maktad?r. Azerbaycan ise görü?meleri Ermenistan'?n Azerbaycan topraklar?n? i?gali noktas?nda devam ettirmeye çal??maktad?r.

"Çerçeve Belgesi"nin kendisine yönelik ise iki yönlü tart??ma vard?r. Baz?lar?na göre bu belge Minsk Grubu'nun sorunun çözümünde yetersiz kalmad???n? göstermek için sundu?u bir belgedir ve bir sonuç elde edilemeyecektir. Devlet yetkilileri ise Ocak ay? öncesi diplomatik bask? niteli?inde aç?klamalar yaparak kar?? taraftan daha fazla taviz koparmaya çal??maktad?r. Bu defa yap?lan giri?imin ba?ar?s?zl??a u?ramas? Minsk Grubu'nun sorunun çözümündeki rolüne kar?? seslerin daha da yükselmesine neden olacakt?r. Zira daha ?imdiden Azerbaycan'dan Minsk Grubu'nun sorunun çözümünde yetersiz kald??? ve görevine son verilmesi gerekti?i sesleri yükselmeye ba?lad?.