.E×à(ğ face="Verdana" size="2">Ba?tan ba?a bir aidiyet sorunu ya?an?yor Erivan'da. Kendilerini, kendilerinin olmayan bir da?a ait hisseden insanlar, köklerini d??ar?da b?rakm?? bir a?aç gibi kederli. Buna, piyasa ekonomisinin ve s?n?r?n iki yan?na ait olmayan, uzaklardan gelen Bat? kültürünün karma?as? ekleniyor. Bunlar? en iyi ?stanbul'dan gelen Ermeniler görebiliyor
 

Görüp bakmad???m?z ???klar: Ermenistan

"Ararat buradan daha güzel görünüyor de?il mi?"
Kederle çürüyen bir gülümsemeyle soracaklard?r bu soruyu. Kavgan?n, tart??man?n, tarihin, iddialar?n, tüm gürültünün ötesine geçmek isteyen, duygusal bir sesle... E?er bir gün Ermenistan'a giderseniz size de Anadolulu bir hançereyle soracaklard?r:
"Söyle, buradan daha güzel görünüyor de?il mi?"
Bu memleketin dört bir yan?ndan ???klar görünür. S?n?r boylar?nda çocuklar, kendi evlerine benzeyen evlere bakar. Ama ertesi sabah hepsi dokunacaklar? kadar yak?n bu ???klarla ilgili öfkeli man?etler okur gazetelerde. Çünkü üç taraf? denizle, dört taraf? kederle çevrilidir bu topra??n. En yak?n?m?zdakileri uzaklara itmek üzerinedir yan yana ya?ama gelene?imiz. Biz, her gece ???klar?n? gördüklerimize bir kere bakmamaya al??m???z. En yak?n?m?zdakilerdir bizim en uzak kom?ular?m?z...

?ki ucun ortas?
"Çok güzel bir yer. Tavsiye ederim, gidin" dedi?imde, Ermenistan'?n ba?kenti Erivan'dan döndü?ümde, herkesin yüzünde ?a?k?n bir bo?luk olu?uyordu. Bu kadar çok konu?ulmas?na ra?men ço?u insan oran?n neye benzedi?ini bilmiyordu. Her y?l nisan ay?nda man?etlere ta??nan Ermeni meselesiyle ilgili herkesin bilgili veya bilgisiz bir görü?ü olmas?na ra?men insanlar, Erivan deyince gözünde ne canland?raca??n? bilmiyordu.
Bakmak isteyen için de iki zorunlu güzergâh vard? hep: Ya soyk?r?m kavgas?na tutu?acaks?n ya da burnunu çeken bir duygusall?kla "Ah! Ne çok benziyoruz birbirimize!" deyip y?k?lacaks?n a?lamaktan. Öfke ile sonuçsuz duygusall?k aras?nda bir bakma ?ekli olabilir mi Ermenistan'a?
Kimliklerini ölüm, sürgün, ac?, "soyk?r?m anlat?lar?" üzerine kuran; kendilerini, kendilerine ait olmayan bir da?a ait hisseden; bizim A?r?, onlar?n Ararat dedikleri da?da varolu? efsanelerini gören bir halk? anlamak için, nas?l ya?ad?klar?n? anlamak gerek önce.

A?r? ve 'a?r?'ma
Onlar?n da belki bir gün, o da?a bizim A?r? dedi?imizi, bu ad?n belki de "a?r?maktan" geldi?ini, bu ülke topraklar?n?n zaten hep a?r?d???n?, bu a?r?ya dokununca büyük bir öfkenin do?du?unu... Anlamak için görmek, görmek için bakmak gerekli... En uzak kom?u Ermenistan acaba nas?l bir yer, hiç "gördünüz" mü? Onlar her gün buraya bak?yorlar, hiç duydunuz mu?

"Senin gibi ayn?, bir haftal???na gelmi?. Ermenistan Rus topraklar?na kat?l?nca, görmek istemi? Ararat'?. Fakat yine böyle ya?mur olunca görememi?. ??te o zaman demi? ki, 'Sen Ararat'san ben de Çar'?m. Ben seni göremediysem sen de Çar'? göremedin Ararat! Bu da senin görece?in son çar olsun!' Hak'katen de o çar Ararat'?n gördü?ü son çar olmu?. Çünkü çarl?k y?k?lm??!"
??te o ya?murlu sabahta, Erivan'?n en yüksek noktas? olan "Ermenistan Ana" heykelinin dikili oldu?u tepede Ermenilerin Ararat'?n? göremedim diye öfkelenmemeye karar verdim. Da?lar?n laneti insanlardan büyük olur zira. Tam da Türkiye'de Ermeni meselesi iyice gerilmi?ken, Fransa'daki yasa tasar?s? yüzünden Türkiye'de "Ermeni" sözcü?ünü bile duymak istemeyenler varken, yapaca??m son gazetecilik bu olur diye susmay? ye?ledim.

Avrupa ?ehri Erivan
Ama bazen insana, gördükleri de?il göremedikleri yol gösterir. Ararat'? görememek iyi oldu, çünkü böylece bir da?? de?il, Ermenilerin Ararat'? nas?l gördü?ünü görmek mümkün oldu.
Bütün bir Ermeni meselesinin bilinçalt? o da?da duruyordu çünkü; durmadan "A?r?"yordu...
Ortado?u'ya f?rlat?lm?? bir Avrupa ?ehri Erivan. Kütüphane kadar sessiz, bir sanat fakültesi kampusu kadar estetik. Konu?kan insanlar? ve müthi? güzel sokaklar?yla tam "turistik."
Ama bunca ya?mur varken, Ararat görünmez olmu? ve insanlar sokaklardan çekilmi?ken, Ermenistan'?n k?lcal damarlar?na girmenin, kendilerine ait olmayan uzak bir da?a gönülden ba?lanan bu ülkenin hissiyat?n? anlaman?n tek yolu, ülkelerin dertlerini ve kalplerini yazan insanlarla konu?mak oldu.
Kafka romanlar?ndaki dehlizli binalara benzeyen Yazarlar Birli?i'nde Ba?kan Levon Ananyan, daha sonraki bütün sohbetlerde herkesin yapaca?? gibi kendi teybini aç?yor. Türkiyeli gazetecilere güvenmiyor! Ve elbette, sonraki her sohbette olaca?? gibi soyk?r?m konusu aç?l?yor.

'Alaskal? bir gazeteci!'
Oysa anla?amad???m?z de?il anla?abildi?imiz yerden ba?lamal? konu?maya. Bu yüzden diyorum ki, "Alaska'dan geldi?imi dü?ünün. Ararat'?n anlam? ne? Niye herkes 'Buradan daha güzel görünüyor, de?il mi?' diye soruyor bana?"
O zaman efkârl? bir sigara yak?yor Ananyan:
"Bizim için Ararat'?n anlam?n? bilseydiniz, kamyonlarla onu buraya ta??rd?n?z! Sizin için bir da? oras?, bizim için kökümüz!"
Ararat hakk?nda yazmayan tek bir Ermeni ?airi olmad???n? anlat?yor, Ermenilerin Ararat's?z var olamayaca??n?, her Ermeni'nin kalbinde A?r?'dan daha büyük bir Ararat oldu?unu:
"Biz duygusal bir halk?z. Siz Ararat'? isteriz diye korkuyorsunuz, ama o bizim için kalbi bir mesele."
Sonra, serbest piyasa ekonomisine geçi?le bulunan toplumsal ve kültürel al??kanl?klar?, "dünya edebiyat?n? iyi bilmeyene cahil denen" bir ülkede best-seller düzenine geçi?i, Sovyet döneminde 40 bin bas?lan ?iir kitaplar?n?n ?imdi 2 bin bas?ld???n? ve bu "duygusal halk?n" kalbinin iyice buland???n? anlat?yor Ananyan. Daha ilk gün anla??l?yor:
Ermenistan, kalbi asla onun olmayacak bir da?da, akl? komünizmde kalm?? bir memleket. Bu yüzden sokaklar?nda ya?murla birlikte ya??p duran kederli bir hasret.

Anadolu gürültüye gidiyor

Gece ba?ka renkleri ç?kar?yor ortaya. Atlantic Disko'da, DJ, techno çal?yor. "D?m t?s"lar aras?ndan, üzerlerinde "I love NY" yaz?l? ti?örtleri, darac?k pantolonlar?yla k?zlar, o?lanlar geçiyor. Disko'dan bak?nca, ABD'nin Grand Canyon'? Ararat'tan daha yak?n görünüyor!
Bir ?stanbullu daha Erivan gecesinin içinden... Müzisyen Arto Tunç Boyac?yan, o?lunun Amerikal? arkada?lar?yla kurdu?u "Paper Boys" adl? rap grubuyla ilk kez müzik yap?yor. Ufakl???n teki, güne? gözlü?ü tak?p s?n?r?n ne bu taraf?na ne o taraf?na ait, bamba?ka bir dilde söylenen "zenci" bir ?ark?yla MTV'dekiler gibi dans ediyor. Arto, gecenin bir yerinde efkârlan?p o cümleyi kuruyor: "Ben Anadolu'yu seviyorum. Ve iki taraf kavga ederken kaybedilen ?ey o Anadolu duygusu. Ve onu hiçbir yerde bulamazs?n sonra."
Böylece h?zl? bir giri? yap?yoruz Erivan'a. Kalbi ve akl? kar???k, s?n?rlar? ve sorunlar?yla karaya kilitlenmi? bu Ortado?ulu Avrupa ?ehrine.

Belki de Ararat yoktur!

Bir ya?mur aral???nda, Türkiye'deki Agos gazetesinde "Az?nl?kyan" tiplemesini yaratan ?stanbullu karikatürist Aret G?c?r'la bulu?up ona soruyorum Ararat'?:
"Kendilerini oraya ait hissediyorlar. Türkiye'de bu siyasi anla??l?yor, oysa tamamen duygusal. Uzakta kurulan hayal de gerçe?in kendisinden daha güzel oluyor. Mesela diaspora Ermenisi bir kitap yaz?yor Tokat üzerine. San?rs?n Paris'i anlat?yor."
Aret, Türk-Ermeni gerginli?i üzerine, iki ülkede de "az?nl?k" olmak üzerine mizah yap?yor. Bir karikatüründe Ararat maket ç?k?yor mesela, di?erinde bir kedi camdan Ararat'a bak?p "Van! Van!" diye iç geçiriyor, s?n?r?n öte taraf?na duyulan özleme nazire. Ama burada mizah?n s?n?r? var, kimse "hassas tarih" üzerine ?akala?m?yor. Soyk?r?m iddialar?n?n Türkiye taraf?ndan tan?nmamas? meseleyi Ermeniler için hep taze ve ciddi tutuyor.
Uzaktaki bir da?a ve malum tart??mal? tarihe kederle bakan bir ülke, ac?n?n ucunu b?rak?rsa kendini ve kimli?ini kaybedece?ini dü?ünüyor...

Say?larla Ermenistan

# Yüzölçümü: 30 bin kilometrekare.
# Nüfus: 2.976.372
# Ya? ortalamas?: 28.
# Nüfusu yüzde 1 azal?yor.
# Büyüme oran?: Yüzde 13.9
# Ki?i ba??na dü?en GSMH: 1120 dolar (Dünya Bankas?, 2005)
# Sektörlerin üretime katk? paylar?: Tar?m yüzde 19.8, endüstri yüzde 41, hizmet sektörü yüzde 39.2.
# ??sizlik oran?: 2004 verilerine göre yüzde 31.6.
# Nüfusun yüzde 43'ü yoksulluk s?n?r?n?n alt?nda.
# 1 dolar = 457 dram.
# Bir ö?retmen yakla??k 100 dolar maa? al?yor.