OKUMA NOTLARI -B?R TANIK OLARAK NAZIM H?KMET

* ?sviçre hukukunun darkafal?l???ndan, ?imdi gelelim madalyonun di?er yüzüne. Yokmu?, yalanm??, emperyalist aldatmacas?ym??, öyle mi?
Güvenilir bir gözlemciye ba?vural?m o zaman.
Nâz?m Hikmet'e.
Nâz?m'?n üç özelli?i var, bu aç?dan. Birincisi, Emin Çöla?an bile onu itilâfç?l?kla, libo?lukla, mandac?l?kla, Düvel-i Muazzama ajanl???yla suçlayamaz.
?kincisi, 1901 do?umludur. Gençlerin hayata erken at?ld??? bir devirde, 1915'te enikonu delikanl? olman?n ötesinde, Osmanl?-Me?rutiyetCumhuriyet örtü?melerinin dolays?z tan???d?r.
1960 sonras? nesillerin asla bilemeyece?i, anlayamayaca?? derecede â?inâd?r Nâz?m, imparatorlu?un son yirmi, yeni Türkiye'nin ilk yirmi y?l?na. Çok somut, elle tutulur, mahrem bir vukufu vard?r. Bu gizli tarih Manzaralar?n hemen her sat?r?nda, ya?ayan insanlarda ete ve kemi?e bürünmü? olarak kar??m?za ç?kar.
Üçüncüsü, Jön Türk ve Cumhuriyet devrimlerinin millî meseleleri aç?s?ndan bir deformasyonu varsa, Türk dü?manl???" de?il, tam tersi yöndedir. ?lk ?iirlerinde müthi? milliyetçidir zaten. Tam da o korkunç Tehcir y?l?na denk gelen "Ey ?rk?m sen bir zaman / Avrupa'y? titreten / Istanbulu fetheden / Fâtihlere maliktin" ya da "?ntikam?m al?n diye ba??r?yor / Haç as?lm?? camiler" gibi m?sralar?, hiçbir Turanc?y? aratmaz.
Komünistli?inde, bir kere terakki ve tekâmül ad?na modernitenin, ulus-devlet in?as?n?n yan?ndad?r. Leninizm'in daha özel gere?i olarak, istiklâl Harbi'nin "emperyalizm ve proletarya devrimleri ça??n?n ilk millî kurtulu? mücadelesi" oldu?unu adetâ ezberleyen bir ku?a?a mensuptur. Bu parti çizgisi, Türk devriminin Türk olmayanlarca ödenen bedellerinden fazla söz etmemeyi ya da "komprador burjuvazinin tasfiyesi" gibi s?n?fsal terimlerle geçi?tirmeyi beraberinde getirir. TKP'nin "millî burjuva devrimi"ni desteklemesi, yak?n zamanda Ay?e Günaysu'nun i?aret etti?i gibi, ?eyh Sait ve Dersim isyanlar? kar??s?nda iktidar?n ve Türk ?rkç?l???n?n a?z?yla konu?maya kadar var?r.
Nâz?m da bilhassa Kürt meselesine hiç de?inmez. Kuvâyi Milliye'de, etnik temizlik boyutlar?ndan ar?nm?? bir ulusal direni? sunar.
Ali Kemal'in linç edilmesini aklar. ?zmir yang?n?n? sadece seyreder. Kâz?m Karabekir'in Do?u harekât?n? es geçer. "Hikâye-i Karay?lan"da, güneydo?udaki direni?in ilk ingiliz i?galine kar?? de?il, Frans?zlar?n Ermeni alaylar?n? getirmesiyle ba?lad???n?n (Ayhan Aktar) izine rastlanmaz.
Ankara'n?n hiçbir icraat?na, en küçük ele?tiri imâs?nda bulunmaz Nâz?m. Ba?ka yerlerde, evet, ama burada de?il. Mustafa Suphi ve arkada?lar?n?n katli dahi yer almaz Kuvâyi Milliye'de. Gerçi Manzaralar'da vard?r iki de?inme. Sürat katar?n?n mutfa??nda, Garson Mustafa dört bölüm daha okumu?tur, defterdeki destandan. Sonuncusu "Hikâyei Mustafa Suphi ve Arkada?larad?r (Adam Yay?nlar?, 207). On sayfa sonra gene Garson Mustafa "Hikâyei Mustafa Suphi ve Arkada?lar?'n? okuduk en son" der ve "922 Senesi A?ustos Ay?"na geçer (218).
Yani s?rf ba?l???yla varolan Mustafa Suphi hikâyesi, Büyük Taarruz taraf?ndan yutulmu? gibidir, ilginçtir: destan Manzaralar?n içinde gömülü durdu?u sürece, 1919-22'yi ku?atan 1941-42 realitesi, komünistlerin kaderini bir parça hat?rlatt?r?r da, Kuvâyi Milliye müstakil bir metne dönü?tü?ünde, "kendi ba??na" 1919-22 öyküsü, bu ironik hat?rlatmay? dahi d??lar.
Sonuçta, Türk devriminin en ünlü edebî anlat?m?n?n, âdeta Nutuk'un ?iire dökümü gibi, bu büyük komünistin elinden ç?kmas?, Kemalizm'in "yabanc? istilâs?n?n ba?ar?mla defedilmesi"nden kaynaklanan ideolojik hegemonyas?n?n belki en berrak yans?mas?d?r.
Üstelik, "temelleri Atatürk ve Lenin taraf?ndan at?lm?? Türk-Sovyet dostlu?u" da, hem SBKP'nin Sovyet Ermenistan'?n? frenlemesini, hem TKP'nin ?u malûm meseleyi açmamas?n? gerektirir.
(Zaten, aralar?nda etnik sorunlar olan bütün KP'lere ili?kin genel Sovyet ve Komintern "zapturaptad?r bu. Rus ar?ivlerinde soyk?r?m aray?p bulamayanlar, bu metodolojik sorunu kasten mi göz ard? eder?) özetle, Nâz?m'?n Ermeni meselesinde bir kusuru olacaksa, olay? abartmak de?il minimize * etmek yönünde olmas? beklenir, öyledir de gerçekten. Az dokunur. Ama dokundu?u kadar?, "anlayana sivrisinek saz, anlamayana davul zurna az"d?r.