ABD'YE K?M BA?KAN OLACAK?

Cumhuriyetçi Partili Senatör John McCain, Demokrat senatörler Hillary Clinton ve Barack Obama: 5 ?ubat'ta 21 eyalette yap?lan 'Süper Sal?' önseçimlerinin ard?ndan 2009'da ABD'ye bu üç ki?iden birinin ba?kan olaca?? art?k kesin gibi.
Cumhuriyetçilerin iktisadi muhafazakâr ve a??r? milliyetçi kanad?na oynayan Mormon Mitt Romney'nin per?embe günü yar??tan çekilmesiyle McCain'in tek kaydade?er rakibi Mike Huckabee kald?. Arkansas'?n Hope (umut) ?ehri do?umlu eski vaiz ve vali Huckabee, hâlâ umutlu. 'Ben matematik de?il, mucize diplomas?na sahibim.' diyor. Ancak McCain'le aras?ndaki fark? kapatabilmesi için gereken matematiksel mucizenin kendisini tüm iman gücüyle destekleyen Evanjelik H?ristiyanlar?n nefesiyle bile gerçekle?mesi imkâns?z gibi görünüyor. Yine de siz siz olun, ?imdiye dek imkâns?z zannedilen nice ?eyin gerçekle?ti?i bu y?lki seçimlerde, en küçük ihtimalleri bile göz ard? etmeyin...

Mesela birçoklar?, 2007 yaz?nda McCain'in i?inin bitti?ini dü?ünüyordu. Irak'tan kara haberlerin yo?unla?t??? dönemlerde bile i?gale deste?inden geri ad?m atmam??, üstelik siyaseten çok riskli bir kararla, Bush'un o zamanlar i?leyip i?lemeyece?i belli olmayan asker takviyesi plan?na da sahip ç?km??t?. Fon s?k?nt?s? çeken, bir k?s?m personeli istifa eden ve i?ten at?lan 71 ya??ndaki senatörün siyasî cenazesini kald?rma planlar? yap?l?yordu. Ama esir dü?tü?ü Vietnam'da i?kenceden sa? kurtulmay? ba?aran kurt siyasetçi, Irak plan?n?n ?imdilik i?leyip ?iddetin azalmas? ve partisinin etkili unsurlar? olan a??r? sa?c?lar ile fundamentalist dindarlar?n Romney ve Huckabee aras?nda bölünmesinin de yard?m?yla, parti içi maratonda ipi gö?üslemeye çok yak?n.

Demokratik cenahtaki maraton da, en az Cumhuriyetçilerinki kadar dramatik ve heyecan verici. Yar??a dünyaca me?hur Clinton markas? gölgesinde çok geriden ba?layan ve ba?lang?çta pek ?ans tan?nmayan Barack Obama, belki de genlerine Kenyal? Müslüman babas?ndan geçen uzun ko?u kabiliyeti sayesinde, bu hafta rakibini neredeyse yakalad?. Kendini özellikle genç, ayd?n ve siyahlar?n nazar?nda 'de?i?im'in markas? haline getirerek Süper Sal?'da 21 eyaletten 13'ünü, cumartesi günü de Louisiana, Washington ve Nebraska'y? aç?k ara kazanan Obama, Clinton'lar?n korkulu rüyas?.

Obama yar?n favorisi oldu?u Virginia, Maryland ve ba?kent Washington DC seçimlerini de kazan?rsa, Clinton'a Teksas ve Ohio'yu almak farz olacak. Ne var ki gözlemciler partinin aday?n? seçecek delegelerin eyaletlerde al?nan oylar?n nispi da??l?m?na göre belirlenmesinden dolay? birbirine çok yak?n sonuçlar ç?kt???ndan, dü?ümün ancak a?ustosta Denver'da yap?lacak kongrede çözülebilece?ini öngörüyor. Kazan?lan delegelerin say?s? ?imdiki gibi birbirine çok yak?n olursa, k?demli partililerden olu?an atanm?? 'süper delegeler'in tercihiyle yar??a son nokta konulacak.

Adaylar?n profillerine bak?l?rsa, geçen y?l ba?layan maratonun kas?mdaki nihai etab?n?, yani ba?kanl?k seçimini hangi partinin aday?n?n kazanaca??n? ?imdiden kestirmek güç. Her ?eyden önce, sekiz y?ll?k Cumhuriyetçi Parti idaresine ve Ba?kan Bush'un hem iç hem d?? politikadaki ba?ar?s?zl?klar?na ra?men, Amerikan halk?n?n yine bir Cumhuriyetçiyi ba?a getirmeyece?i garanti edilemez. Unutmayal?m ki, Irak i?galinin kötü gitti?i ayan beyan belliyken, bu halk ABD'yi bata?a sokan Bush'a dört y?l daha hediye etti. 'McCain'e kar?? Clinton m? yoksa Obama m? daha ?ansl? ?' sorusuna cevap arayan kamuoyu yoklamalar?nda biribirine yak?n rakamlar ç?k?yor. Fakat, en basitinden ba?kan yard?mc?s? aday? gibi sonuca tesir edebilecek birçok meçhul veya farkl? faktör varken, ?u a?amada tahmin yapmak zor.

Mesela biraz fazla merkezci oldu?u gerekçesiyle partisinin milliyetçi ve muhafazakâr uçlar?ndan pek destek alamayan Senatör McCain, pekala bu kesimlerden bir kimseyi yard?mc? seçerek taban?n? hareketlendirmek isteyebilir. Oy verme oran?n?n yüzde 30'larda seyretti?i ABD'de sand??a en çok partiliyi cezbeden kazan?yor. Bush'a iki seçim kazand?ran ba? siyasi dan??man? Karl Rove'un temel numaras? buydu. Önseçimler, Demokrat Parti taban?n?n çok daha aktif oldu?unu ortaya koydu. Ancak Obama-Clinton aras?nda uzun sürmesi beklenen rekabet partide gerginli?e yol aç?p a?k? ?evki pekâla k?rabilir. Bundan da ba?kan aday?n? çok daha önceden kesinle?tiren Cumhuriyetçiler kârl? ç?kar.

?undan müsterih olabilirsiniz: Bu üç isimden hangisi Beyaz Saray'a ç?karsa ç?ks?n, Bush dönemindeki i?kencevari d?? politikay? sona erdirecek. Çünkü her üçü de, tek tarafl? (unilateral) de?il, çok tarafl? (multilateral) diplomasi ekolünden. ??kence demi?ken, not edelim: Mesela adaylar?n tümü, Bush döneminde CIA taraf?ndan uyguland??? kurumun ba?kan?nca geçen hafta resmen itiraf edilen i?kenceci sorgu takti?i suya sokmaya (waterboarding) kar??. ?ran'a kar?? sertlik katsay?s? en yüksek adaylar s?ras?yla McCain, Clinton ve Obama denilebilir. Türkiye'ye müzahiriyet aç?s?ndan da üç a?a?? be? yukar? bir s?ralama yap?labilir. McCain ve Clinton'?n Türkiye'yi daha fazla tan?d?klar? söylenebilir.

Ba?bakan Erdo?an, sözde Ermeni soyk?r?m?n? tan?ma vaadinde bulunan Obama'ya k?z?p 'acemi siyasetçi' demi?ti. Halbuki Obama'yla aralar?nda öyle paralellikler var ki. Her ?eyden önce, ikisi de 'siyah'! 2002 seçimlerini kazanmadan önce çoklar? Erdo?an'? da küçümsemi?, acemi demi?ti. Obama'ya benzeyen etkili hitabet tarz?n?n da sayesinde ba?bakan oldu?unda, ondan sadece iki ya? büyüktü, yani 48 ya??ndayd?. Erdo?an'?n gelecek y?l i?te bu 'acemi'yle çal??mak zorunda kalmas? i?ten bile de?il.