!âJĞ le="text-align: justify;">'Ermeni soyk?r?m?' meselesini, lobi ve yasama faaliyetlerinden önce tarihçiler ara?t?rma ve tart??maya konu etmeli. Tarihsel gerçe?i tutarl? bir biçimde ortaya ç?karmak için, ortak, ba??ms?z, ar?ivlere tam anlam?yla girebilen bir Türk-Ermeni tarih komisyonu kurulmas?n?n vakti geldi
Geçen hafta üst düzey bir Frans?z yetkili Türkiye'nin Gaz de France'? 12 milyar dolarl?k bir boru hatt? projesinden d??lamas?n? görü?mek için ?stanbul'a gitti. Bu karar?n nedeni, Fransa'n?n 1915'te uygulanan soyk?r?mda yüz binlerce Ermeni'nin öldü?ünü inkâr etmeyi suç sayan bir yasay? kabul etmesiydi.
Türk hükümetinin tarihi ciddiye ald??? ortada. Daha ekimde ABD Kongresi Fransa'daki yasaya benzer (ama cezai yapt?r?m içermeyen) bir tasar?y? gündeme al?nca, Türkiye ABD'nin Irak'taki askeri faaliyetleri aç?s?ndan hayati önemdeki hava sahas?n? kapatma tehdidi savurdu. Bunun üzerine ABD geri ad?m att?.
Türkiye bu tarihsel trajediyi '1915 olaylar?' diye tan?ml?yor ve 'soyk?r?m' kavram?na itiraz ediyor.
Ankara bu tutumu tavizsiz savunuyor ve Fransa'daki yasan?n tersinden muadili mahiyetinde 'soyk?r?m' kavram?n?n kullan?lmas?n? suç say?yor. Türkiye sarp da?larla kapl? bir bölgedeki bir dizi nüfus transferinde yüz binlerce insan?n hayat?n? kaybetti?ini inkâr etmiyor ama can kay?plar?n? bürokratik yetersizlikle sert iklim ko?ullar?n?n biraraya gelmesine ba?l?yor.
?ki düzine ülkenin yan? s?ra Ermeniler için bu, son derece basit ve aç?k biçimde 'soyk?r?m'd?. Tarihsel anlat?lar aras?ndaki bu çat??ma, Fransa ve ABD'nin son dönemde ö?rendi?i gibi, akademik bir meseleden fazlas? haline geldi. George Orwell tarihle siyaseti kar??t?rmamak konusunda bizi uyarm??t?, fakat neredeyse bir as?r sonra hükümetlerle akademisyenlerin bu ihtilaf? çözmek için i?birli?i yapmas?n?n vakti belki gelmi?tir; uluslararas? bir komisyon kurulup tutarl? ve i?birli?ine dayal? bir biçimde bu meseleler ara?t?r?labilir. Benzer nedenlerle gerilim ya?ayan Çekler ve Almanlar, 1990'larda ortak tarih komisyonu kurmu?tu.
Nürnberg'deki uluslararas? mahkemenin kesin bir biçimde soyk?r?m oldu?una hükmetti?i (buna Ruanda ve Srebrenitsa'ya dair verilen soyk?r?m kararlar? da eklenebilir) Yahudilere yönelik Nazi k?y?m?ndan farkl? olarak, Ermeni soyk?r?m? veya '1915 olaylar?' uluslararas? çapta benzer bir tarihsel veya hukuki incelemeye konu edilmedi. Trajediyi tan?mlamak için Uluslararas? Adalet Merkezi ve Uluslararas? Soyk?r?m Akademisyenleri Birli?i gibi kurulu?lar belli tespitler yapt?. Fakat resmiyet ta??yan, ar?ivlere tam olarak girebilen veya Türk ve Ermeni akademisyenleri içeren ba??ms?z bir tarih komisyonu olmad?.
Son y?llarda Türkler ve Ermeniler meseleyi ortakla?a ele almak yönünde baz? te?ebbüslerde bulundu. 2001'te büyük bir tantanayla bir Türk-Ermeni uzla?ma komisyonu kuruldu, fakat ömrü sadece bir y?l oldu. 2005'te Hrant Dink Salzburg Küresel Semineri'nde 30 Türk ve Ermeni akademisyen ve gazeteciyle, Türk-Ermeni diyalo?unu geli?tirmenin yollar?n? tart??t?. Geçen nisandaysa Elie Wiesel'in ba??n? çekti?i bir grup Nobel ödüllü ?ahsiyet, 'kar??l?kl? anlay?? ve uzla?ma' ça?r?s? yapan bir bildiri yay?mlad? ve bildiri Türk akademisyenlerce aç?k bir mektupla selamland?.
Diyalog yönünde bir jest mahiyetinde Türk hükümeti gazetelere tam sayfa ilanlar vererek ortak bir Türk-Ermeni tarih komisyonu olu?turulmas? ça?r?s? yapt?. Türkiye Ba?bakan? Erdo?an da daha bu ay, Münih'teki güvenlik konferans?nda bu tutumu tekrarlad?.
Belki de Türkiye'nin önerisine kulak verip ba??ms?z, uluslararas? bir tarih komisyonu kurman?n vakti geldi; bu komisyon tarihsel gerçekleri ve hukuki tan?mlar? tarafs?z ve tutarl? bir biçimde ara?t?rabilir, böylece ba??ms?z ve bilgiye dayal? bir kan? olu?turabilir.
Böyle bir komisyon, tarihsel gerçekleri ortaya koyup hukuki tesirleri konusunda hüküm verebilmesi için tarihi otoriteye ve hukuki uzmanl??a sahip olmal?. Ayr?ca Türkiye ve Ermenistan'?n yan? s?ra, Rusya, Fransa, ABD ve ilgili ar?ivlerini açabilecek di?er ülkelerin i?birli?i gerekecektir. Ve komisyon, konuya dair bilgileri içeren özel ar?ivlerden de yararlanacakt?r.
Tarih, lobi ve yasama faaliyetlerinden önce ara?t?rma ve tart??maya konu edildi?inde en iyi ?ekilde anla??labilir. Zaman ve kaynak aç?s?ndan ku?kusuz maliyetli olacakt?r bu, fakat ABD ve Fransa'n?n da bildi?i gibi, çözülmemi? tarihsel meseleler genellikle çok daha yüksek bir fiyat etiketiyle ç?k?p gelir. (Tarihsel Adalet ve Uzla?ma Enstitüsü'nün e?ba?kanlar?, 25 ?ubat 2008)
|
Anasayfa
İletişim
Makaleye Yorum Yaz
Tavsiye Et
