.E×à(ğ="justify">Kosova'n?n ba??ms?zl???, dünyan?n di?er bölgelerini oldu?u gibi ayr?l?kç? soruna sahip Kafkasya'y? da yak?ndan etkiledi. Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan ve hatta Rusya'n?n ba??ms?zl?k karar?na kar?? ikilemi bulunuyor.

1999'dan itibaren BM taraf?ndan yönetilen eski Yugoslavya'n?n özerk bölgesi Kosova'n?n ba??ms?zl???n? ilan etmesi dünyay? ba??ms?zl??? tan?yanlar ve tan?mayanlar olarak ikiye böldü. Kosova'n?n ba??ms?zl??? eski SSCB üyesi Moldova, Gürcistan, Azerbaycan, Ermenistan ve Rusya gibi devletleri de yak?ndan ilgilendiriyordu. Özellikle Rusya ve genel anlamda Güney Kafkasya, Kosova'y? ba??ms?zl??a götüren süreci dikkatle izliyorlard?. Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan için sadece Kosova'n?n ba??ms?zl?k ilan? de?il, ABD ve Rusya gibi büyük devletlerin Kosova'ya yönelik tutumu önemliydi. Kosova'n?n ba??ms?zl???n? ilan etmesi Güney Kafkasya'daki ayr?l?kç? bölgelere emsal te?kil edebilece?i gibi AB ülkeleri ve ABD'nin Kosova'y? tan?mas? ve bunun örnek olu?turabilece?ini kabul etmeleri Kosova örne?inin ayr?l?kç? Abhazya, Güney Osetya ve Karaba? gibi bölgelere uygulanmas?n?n yolunu açabilir. Zira bu üç ayr?l?kç? bölge de Kosova'n?n ba??ms?zl???n?n kendilerinin de ba??ms?zl?klar?n?n tan?nmas?na yol açaca??n? dü?ünerek umutlanm??lard?r.

KAFKASYA'DA ?K?LEM

Kosova'n?n ba??ms?zl???n?n ayr?l?kç? Da?l?k Karaba? Ermenileri, Abhazya ve Güney Osetya'ya emsal te?kil etmesi kayg?s?ndan yola ç?kan Azerbaycan ve Gürcistan Kosova'n?n ba??ms?zl???n? tan?mad?. Türkiye ve ABD gibi müttefiklerine ra?men Azerbaycan, Kosova'n?n ba??ms?zl???n? tan?mayaca??n? aç?klayan ilk devletler listesine girdi ve bu konuda Rusya ile ayn? safta yer alm?? oldu. Hatta Azerbaycan, "Kosova'n?n ba??ms?zl??? uluslararas? hukuka ayk?r?d?r" ?eklinde sert bir aç?klama yaparak ayr?l?kç? Da?l?k Karaba? Ermenileri ile bu sorunda arabuluculuk yapan Minsk Grubu ve Ermenistan'a mesaj vermi? oldu. Bu arada Azerbaycan ve Gürcistan Kosova'y? tan?mazken Ermenistan beklemede kald?.

Ermenistan sab?rs?zl?kla Kosova'n?n ba??ms?zl???n? ilan edece?i günü beklemesine ra?men Kosova'n?n ba??ms?zl???n? tan?mak ve tan?nmamak aras?nda s?k???p kald?. Bir taraftan Kosova'n?n ba??ms?zl???n?n ayr?l?kç? Da?l?k Karaba? Ermenileri için destekleyici bir delil olaca??n? dü?ünürken di?er taraftan müttefiki Rusya'n?n Kosova politikas?ndaki çizgisinden de ç?kamad?. Yani Rusya'y? takip etmek zorunda kald?. Ermenistan D??i?leri Bakan? Vartan Oskanyan'a göre, Kosova'n?n ba??ms?zl???n? kazanmas? veya kazanmamas? bölgedeki ayr?l?kç? hareketler için emsal te?kil edecektir. Ermenistan'?n çiçe?i burnunda Cumhurba?kan? Serj Sarkisyan ise Kosova'n?n ba??ms?zl???n?n Karaba? görü?meleri için Ermenistan'?n tutumunu kuvvetlendirici role sahip oldu?unu ifade etti. Fakat Oskanyan yine de Karaba?'da daha farkl? bir yol izlendi?ini ifade etmekten de geri kalmad?. Ermenistan'?n beklentisi Kosova'n?n ba??ms?zl??? sonras? Karaba?'da ilerideki dönemde yap?lacak referandumda kafalar? kar???k olan Karaba? Ermenilerinin de ba??ms?zl?k duygusunun artmas?d?r.

Di?er taraftan 1999'dan beri her üç Güney Kafkasya devletinin bar?? birlikleri, ba??ms?zl??a giden yolda Kosova'n?n güvenli?ini sa?lamaktad?r. Azerbaycan birlikleri Türkiye; Gürcistan birlikleri Almanya; Ermenistan birlikleri ise Yunanistan komutanl???nda Kosova'da görev yapmaktad?r. Kosova'n?n ba??ms?zl???n?n ard?ndan Gürcistan ve Azerbaycan'da Kosova'daki bar?? birliklerinin geri ça??r?lmas? konusu da tart???lmaya ba?land? çünkü siyasi olarak tan?mad?klar? bir yap?n?n güvenli?inin sa?lanmas?na katk?da bulunmalar? bir ikilemdir. Fakat Kosova'daki Azerbaycan ve Gürcistan askerleri NATO'nun Bar?? ?çin Ortakl?k Projesi çerçevesinde görev yapt??? için her iki devletin NATO ile ili?kilerinde s?k?nt?lar?n ortaya ç?kmas?na neden olabilir. Azerbaycan D??i?leri Bakanl??? Bas?n Sözcüsü Hazar ?brahim, Kosova'da de?i?en siyasi durumun Azerbaycan'?n bar?? birliklerinin durumunu da etkileyece?ini söylerken, Gürcistanl? yetkililer de kendi bar?? birliklerinin Kosova'da fazla kalamayaca??n? aç?klad?.

RUSYA'NIN ?K?LEM?

Sovyetler da??ld?ktan sonra Güney Kafkasya'da yava? yava? etkisini kaybeden Rusya'n?n Gürcistan ve Azerbaycan'a kar?? tek kozu ayr?l?kç? bölgelerdir. Güney Osetya ve Abhazya'y? aç?k bir ?ekilde Gürcistan'a kar?? destekleyen Rusya, Ermenistan ve Da?l?k Karaba? Ermenilerini de sava? y?llar?nda destekledi. Günümüzde ise Da?l?k Karaba? ayr?l?kç? bölgesini Ermenistan üzerinden desteklemektedir. Güney Osetya ve Abhazya konusunda Gürcistan'la do?rudan kar?? kar??ya gelen Rusya, Azerbaycan'a kar?? Ermenistan ve Da?l?k Karaba? ayr?l?kç? Ermenilerini desteklemektedir. Dolay?s?yla her defas?nda ayr?l?kç? bölgeleri Gürcistan ve Azerbaycan'a kar?? kuvvetlendirecek ad?mlardan kaç?nmamaktad?r.

Fakat Kosova'n?n ba??ms?zl??? ve bu durumun Kafkasya'n?n güneyine oldu?u kadar kuzeyine de emsal olabilme ihtimali Rusya'n?n ayr?l?kç? bölgelere yönelik stratejisinde ikilem yaratt?. Federatif bir yap?ya sahip olan Rusya'da Çeçenistan ve Tataristan gibi federe birimler Kosova gibi ba??ms?zl?k istemi? ve Rusya bunu bazen taviz vererek bazen de katliam yaparak önlemi?tir. Rusya Kosova'n?n ba??ms?zl???n?n Kuzey Kafkasya'daki ba??ms?zl?k taleplerini yeniden tetikleyece?inden korkmaktad?r. Di?er taraftan uluslararas? alanda da toprak bütünlü?ü konusunda elinin zay?flat?laca??ndan korkmaktad?r.

Rusya d?? politikas?nda devletlerin toprak bütünlü?ü ve ayr?l?kç? bölgeler ikilemi Kosova'n?n ba??ms?zl??? sonras? att??? ad?mlarda gözlemlenmi?tir. Kosova'n?n ba??ms?zl???n? ilan etmesinden hemen sonra Rusya Duma's? ve Devlet Federasyonu ortak bir bildiri yay?nlayarak Kosova'da tek tarafl? ba??ms?zl?k ilan?n?n uluslararas? hukuka ayk?r? oldu?unu ilan etti ve Rusya sorunu görü?mek için iki defa BM Güvenlik Konseyi'ni toplad?. Di?er yandan ayn? gün Abhazya lideri Sergey Bagap? ve Güney Osetya lideri Eduard Kokoyta'y? kabul eden Duma Ba?kan? Boris Kr?zlov bundan sonra Rusya'n?n özellikle eski SSCB ülkelerindeki ayr?l?kç? hareketlere yönelik siyasetinin gözden geçirece?ini ifade etti. Duma, Mart ay?nda Da?l?k Karaba? ayr?l?kç? Ermenilerini de görü?mek için davet etti. Bu olay Azerbaycan'?n tepkisini çekti ve e?er Duma bu konuda ?srarl? olursa iki devlet aras?nda yeni s?k?nt?lar ortaya ç?kabilir.

Asl?nda Rusya özellikle Gürcistan'?n toprak bütünlü?ünü tehdit ederek bölgede Bat?'n?n en yak?n müttefiki Gürcistan üzerinden Kosova'n?n ba??ms?zl???n? tan?yan devletlere meydan okudu. Fakat Rusya di?er taraftan Güney Kafkasya'daki ayr?l?kç? bölgeleri gerçek anlamda ba??ms?zl??a götürecek ?ekilde desteklemekten de kaç?nmaktad?r. Bu bölgelerin de jure de?il de facto ba??ms?zl??? Rusya'n?n Güney Kafkasya siyasetiyle örtü?mektedir. Rusya Güney Kafkasya'daki ba??ms?z devletlerde ayr?l?kç? bölgelerin varl???ndan memnundur ve statükonun devam?ndan yanad?r. Di?er taraftan ise KKTC'ye kar?? Güney Osetya ve Abhazya'ya gösterdi?i hassasl??? göstermedi ve Rusya D??i?leri Bakan? Sergey Lavrov, "KKTC konusunda tutumumuzun temelini BM Güvenlik Konseyi kararlar? çerçevesinde iki taraf?n kabul edebilece?i bir çözüm bulunmas? olu?turuyor", aç?klamas?n? yaparak KKTC konusundaki siyasetlerinin de?i?medi?inin i?aretini verdi.

Kosova Güney Kafkasya'daki ayr?l?kç? bölgelere emsal te?kil etmeyecektir. Güney Kafkasya ayr?l?kç? bölgelerinden farkl? olarak Avrupa devletleri ve ABD uzun zamand?r Kosova'y? ba??ms?zl??a haz?rlamaktayd?. ABD ve Avrupa devletleri Güney Kafkasya'daki hiçbir ayr?l?kç? bölgenin ba??ms?zl???n? desteklemiyor tam tersi devletlerin toprak bütünlü?ünü destekliyor. Di?er taraftan Rusya Federasyonu da Kosova'n?n ba??ms?zl???n?n bölgedeki ayr?l?kç?lara emsal te?kil etmesini istemiyor. Çünkü Kosova'n?n Güney Kafkasya ayr?l?kç? bölgelerine emsal olmas? durumu Rusya Federasyonu'nun federe birimleri olan Kuzey Kafkasya cumhuriyetlerini de etkiler. Sonuç itibari ile Kosova'n?n ba??ms?zl??? hukuki ve siyasi anlamda emsal olmasa da manevi anlamda ayr?l?kç?lar?n direnme gücünü art?racakt?r.