!à‡`="justify">Modern dönemin ba?lar?nda devlet sahibi olmak bir gurur ve k?vanç kayna??yd?. Hâlâ böyle dü?ünenler yok de?ilse de, günümüzde devletin bizatihi bir de?er olmad???na dair giderek yayg?nla?an bir kanaat var. Geçmi?te bizi di?erlerinden farkl?la?t?racak kimli?imizi etnisite üzerinden arad???m?z için herkesin s?rf kendi ‘milletine’ ait bir devlet hasretiyle yan?p tutu?tu?u bir dönem olmu?tu. Modernlik de zaten her milletin bir devleti olmas?n?, ‘ilerleme’ ad?na me?ru k?lmaktayd?.

O dönemde ‘iyi’ vatanda? olman?n ko?ulu ise devleti sevmekten geçiyordu. Sonuçta devlet hepimizi kucaklayan, bizleri kendi içinde sindiren büyük bir ak?l ve iradeydi. Bireylerin fani oldu?u bu dünyada devletlerin ilelebet ya?ayacaklar? bir dönemin ba??ndayd?k. ?mparatorluk devletlerinin sonsuza kadar ya?amayaca?? belli olmu?tu ve zaten onlar?n bu gelece?i hak eden ‘özsel’ bir niteli?i de yoktu. Oysa yeni ç?kan devletler birer milleti ta??maktayd?lar ve zaman?n makbul ideolojisi olan milliyetçili?e göre milletler ezelden ebede uzanan tarihsel aktörlerdi. Tarihin milletler eliyle ?ekillendi?ine inand???n?z andan itibaren, söz konusu milletlerin cisimle?mi? iradesi olan devletleri de benimsememek, onlara sayg? duymamak ve sevmemek olanaks?zd?. Çünkü devleti sevmek milleti sevmeyi, yani kendinizi sevmeyi ifade etmekteydi.

Ne var ki bu romantik dönem fazla uzun sürmedi. Yap?lan hukuksuzluklar, adaletsizlikler ve soyk?r?ma varan zulümler, devlete farkl? gözlerle bak?lmas?na neden oldu. Gücü elde tutmaktan gelen bir otoritenin ne derece me?ru oldu?u sorgulanmaya ba?land?. Bu arada devir de?i?mi?, insan haklar? ba?lam?nda ele al?nan yeni bir birey ve vatanda?l?k anlay??? gelmi?ti. Art?k, farkl?l?klar? birlikte ya?atabilen, toplumsal talepleri duyan ve ona uygun davranan devletler makbuldü.

K?saca söylemek gerekirse, eskiden devlet makbul vatanda?? tan?mlard?. ?imdi ise vatanda? makbul devleti tan?ml?yor. Bu durum devleti sevmemizi engellemeyebilir ama demokrat zihniyette olmayan bir devletin sevilmesi giderek güçle?iyor. Söz konusu de?i?imi gerçekle?tiremeyen devletler vatanda?lar? için muhakkak ki bir utanç vesilesi oluyorlar. Az?nl?klar ise her zaman psikolojik olarak s?y?rma lüksüne sahipler. Devletin demokrat olamad??? noktada, “Zaten bu bizim devletimiz de?il ki” diyen bir ruh haline geçmek son derece kolay.

Öte yandan, devlet sahibi olman?n prestiji tamamen ortadan kalkm?? da de?il. Bu nedenle Ermenistan Cumhuriyeti kuruldu?unda herhalde dünyadaki bütün Ermenilerin gönlü bir nebze ferahlam??t?. ?lle de Ermenistan’? kendi devletleri sayd?klar? için de?il, ama ta??d?klar? kimlik bu milletler yar???nda ‘geri’ kalmam?? oldu?u için. Ancak bu naif iyimserlik fazla uzun sürmedi. Dönem, küreselle?menin al?p yürüdü?ü, yeni normlar?n ulusal hukuk anlay??lar?n? zorlad??? bir dönemdi. Di?er bir deyi?le, yeni kurulmu? olan Ermenistan’?n kar??s?nda insan haklar? terimleriyle dü?ünme yönünde h?zla dönü?ebilecek yeni bir vatanda? vard?. Oysa devlet, Sovyet bakiyesi bir kurum olarak otoriter bir kültür içinde yap?lanm??t?. Nitekim k?sa bir süre içinde mafyatik a?larla iç içe geçen, tekelci bir imtiyaz da??t?m ?ebekesi gibi çal??an, dü?ünce farkl?l?klar?na tahammül edemeyen bir bask? rejimi ç?kt?.

Ermenistan’?n sorunu, ba?ka birçok ülkenin sorunuyla ayn?. Sadece daha kaba bir biçimde ya?an?yor, çünkü devlet gelene?inin içselle?tirmi? oldu?u bir esneklik yok. Sorun bu devlet anlay???n?n zihniyet ve me?ruiyet aç?s?ndan ‘kadük’ hale gelmesidir.

Dünya Ermenileri de bütün di?er kültürel kimlik sahipleri gibi –devletten kategorik olarak ho?lanmasalar bile– kendi adlar?n? ta??yan devletin eli yüzü düzgün olmas?n? isterler. Çünkü üretti?iniz ‘devlet’in ideolojik niteli?i kültürünüzün de aynas?d?r ve kimse kendi kültürünü despotizmle ili?kilendirmek istemez. Aksi halde böyle bir devlete, b?rakal?m sevgiyi, sempati bile duymak zordur.

Öte yandan, tabii ki as?l mesele Ermenistan vatanda??n?n istedi?i devletin olu?mas?d?r. Zaten onlara kendini sevdiremeyen bir devleti biz sevsek ne olur, sevmesek ne olur…