!áH€ ="justify">1991’de ba??ms?zl???n? ilan edene dek, Türkiyeli Ermenilerin pek ço?u için Kaf da??n?n ard?ndaki ülke kadar uzak, soluk bir hayaldi Ermenistan. Havas?n?, suyunu, insan?n?n hal ve tavr?n? bilmedi?imiz bamba?ka bir diyar, terra incognita’yd?.

*"k hayali bir nebze olsun gerçek bir tabloya çevirenler, çal??mak üzere Ermenistan’dan ?stanbul’a gelen göçmenler, ?stanbul-Yerevan uçak seferleri, uydu antenleriyle izlenen Ermenistan kanallar? ve 90’l? y?llarda oralara üniversite okumaya giden bir avuç genç oldu.

70 y?ll?k Sovyet rejiminin y?k?lmas?n?n ard?ndan, bu ilk temaslarla Kaf da??n?n üzerinde gedikler aç?ld?. O gedikler sayesinde Ermenistan’da bize yabanc? olan ?eyler hakk?nda fikir sahibi olduk.

Yava? yava?, günlük ya?am?n nas?l akt???na dair genel bir kanaat ve konu?ulan dilin ?ifrelerine dair kulak dolgunlu?u olu?tu. O yak?n, ama Türkiye’nin s?n?r? kapal? tutmas? nedeniyle uza??m?za dü?mü? memlekette, Ermeni okullar?nda ö?renip hayatla bir türlü temas ettiremedi?imiz Ermeniceden farkl?, ilk duyu?ta kula??m?za yabanc? gelen bir dil konu?uluyordu. Zamanla, kar??l?kl? ili?ki kurmak istedi?imizde bu lehçe farkl?l???n?n pek sorun te?kil etmedi?ini gördük.

Ermenistan’da, t?pk? buradaki arabesk gibi, seçkinciler taraf?ndan a?a??lanan ‘rabiz’ müzi?inin hâkim oldu?unu ö?rendik. Güzelli?in ve statünün tak?lan alt?n di? say?s?yla belirlendi?ine inanamad?k. Bizim ‘kednakh?ntzor’ dedi?imiz patatese Rusçadan al?nma ‘kartofil’, minibüse ‘ma?utni’ denmesine ?a??rd?k.

Fazlas?yla yüzeysel, küçük bilgi k?r?nt?lar?yd? bunlar. ?lk temaslard?.

Ermenistan üzerindeki gölgeler

2000’in bahar?nda, on günlük bir seyahat için Ermenistan’a gittim. 2002 y?lba??nda bir kez daha, bu kez üç hafta için… Düzenli caddeleri ve güzel ta? binalar?yla küçük bir Avrupa ?ehrini and?ran Yerevan’? sevdim; turistik güzergâhlardan uzak, konserve kutusu misali toplu konut mahallelerini de gözden kaç?rmadan.

Fakirli?i görmek için öyle uzun uzad?ya gezmeye gerek yoktu. Komünizmden kapitalizme ad?m at?l?rken, kafeler, restoranlar, oteller yeni yeni aç?l?yor, s?n?fsal çeli?kiler giderek keskinle?iyor, Komünist Parti bürokrasisinin art?klar?n?n önderli?inde yeni bir mafyatik-burjuva s?n?f? do?uyordu.

2002’deki o ziyaretten bugüne Yerevan’?n giderek “modernle?ti?i”, yeni al??veri? ve i? merkezlerinin aç?ld??? haberlerini okuduk.

Nüfus göçler nedeniyle azal?rken sokaklarda gezinen ciplerin say?s? art?yor, fakirlikle ba?a ç?kmak için bir ?ey yap?lm?yor, ekmek paras? pe?inde gurbet yollar?na dü?üp en a??r i?lerde çal??an Ermenistanl?lar ailelerine gönderecekleri 100 dolarlar? biriktirerek ömür tüketiyordu.

1988’de yakla??k 25 bin ki?inin öldü?ü depremle sars?lan ülke, 1991’de Sovyetler Birli?i’nin da??lmas? ve ba??ms?zl???n ilan?yla dipsiz bir kuyunun içine dü?mü?tü. Bütün üretim faaliyeti bir anda b?çak gibi kesildi; fabrikalar, i?yerleri kapand?. 1920’den beri Moskova’n?n mutlak tahakkümü alt?ndaki ülke kendi ayaklar? üzerinde durma deneyimine sahip de?ildi. Karaba?’daki sava? ülkenin tüm gücünü emerken, Türkiye’nin uygulad??? ambargo ekonomik darbo?az? ?iddetlendiriyordu.

Ülkede müthi? bir enerji s?k?nt?s? ba? gösterdi. Halk, ?s?nmak için Yerevan çevresindeki çam a?açlar?ndan medet umar hale geldi. ?ktidar krizi gidermek için çareyi, güvenli?i konusunda çok ciddi ?üpheler bulunun Medzamor nükleer santralini faaliyete geçirmekte buldu. Siyasi güvenlik sorununun çözümü ise Rusya’n?n gölgesine s???nmakta arand?.

Ülkede art?k elektrik var, Karaba?’da y?llard?r süren ate?kes herkese biraz olsun rahat nefes ald?rd? ama istikrars?zl???n gölgesi Ermenistan’?n üzerinden hiç eksilmedi.

Bu arada ben de, Ermenistan’? ve Ermenistanl?y? zihnimde ete kemi?e büründüren ve pek çok dostla tan??ma imkân? buldu?um iki turistik seyahatin ard?ndan ülkeyle ilgili her geli?meyle ilgilenirken, Yerevan’daki gündelik siyasi çeki?melere kulak t?k?yor, bu konuda cahil kalmak için adeta özel bir çaba sarf ediyordum.

?öyle bir geriye dönüp bakt???mda, bunun iki sebebi oldu?unu anl?yorum:

• Türkiye’de zaten her daim ötekile?tirilen Ermeni kimli?inin bir de Ermenistan’la ili?kilendirilmesini ve bu yüzden h?rpalanmay? istemiyordum.

• Ermenistan’da siyasi ya?am?n ne kadar hoyrat oldu?unu, belden a?a?? darbelerle yürüdü?ünü görebiliyordum. Orman kanunlar?n?n geçerli oldu?u bir siyasi ortam? takip etmeye çal??mak ne kadar anlaml? olacakt?? Parlamentosu silahl? militanlarca bas?l?p ba?bakan?n ve pek çok milletvekilinin öldürüldü?ü bir ülke hakk?nda yorum yapabilmek, hele uzaktaki bir ‘yabanc?’ için ne kadar mümkündü?

Oysa, geçti?imiz Cumartesi sabah? Yerevan’dan gelen, ayr?nt?lar?n? Agos’un sayfalar?nda okuyaca??n?z ?iddetli polis müdahalesinin aktar?ld??? bir telefon ve iki yak?n dostun tehlike alt?nda oldu?u bilgisi, yüzlerce kilometre uzaktaki beni, Ermenistan’daki siyasi mücadelenin tam ortas?na oturttu. Fiziken evimde, telefonun, bilgisayar?n ba??ndayd?m ama endi?elerim kanatlanm??, Türkiye’nin y?llard?r kapal? tuttu?u s?n?r? bir kanat ç?rp???yla a?m?? ve Yerevan’da, Frans?z ve ?talyan konsolosluklar?n?n önüne s???nan, yeni bir sald?r?dan korkan kalabal???n aras?na konuvermi?ti.

?ark vaatleri

Ermenistan’daki vah?i siyasi mücadele, David Cronenberg’in son filmi ‘Eastern Promises’?n (?ark Vaatleri) en çarp?c? sahnesini dü?ürüyor akl?ma.

Londra’daki Rus mafyas? içindeki bir çeki?me nedeniyle, filmin ba?kahraman? Nikolay, hamamda iki hasm?yla kar?? kar??ya kal?yor ve üç ki?i aras?nda bir can pazar? aç?l?yor.

Üç erkek, can al?p can vermek üzere kavgaya tutu?uyorlar. Bellerine sard?klar? pe?tamallar ilk hamlede uçup gidiyor. Hamam?n beyaz mermeri üzerinde, görülebilecek en vah?i, en anadan üryan mücadele ba?l?yor. Yönetmen, teri, kan?, kas?, ç?kan gözleri, sallanan cinsel organlar? ve kaba etleri gözümüzün içine sokuyor.

Beyazperdede, bir do?a belgeseli seyrediyormu? hissine kap?l?yorsunuz. ??te insan, do?al ortam?ndan uzakta, evrilmi?, incelmi?, güzelle?mi? ama en vah?i içgüdüleriyle hasm?n?n can?n? almak için dövü?üyor.

Ermenistan üzerine konu?maya devam edece?iz