!àáP="justify">Ermenistan'da yap?lan ba?kanl?k seçimlerini Sarkisyan'?n kazanmas?n?n ard?ndan Petrosyan'a ba?l? muhalefetin sokak gösterilerine ba?lamas?, iktidar?n olaylar? kanl? bir ?ekilde bast?rmas?n?n ard?ndan ola?anüstü hal geldi. Bat? yanl?s? Petrosyan bekledi?i deste?i bulamad?. Adeta Bat? 'Ermenistan'? Rusya'ya b?rakt?'.

ÿ%ba?kanl??? seçimlerinden sonra muhalefetin seçim sonuçlar?n? kabul etmemesi ?iddetli protestolara dönü?tü. 1 Mart gecesi Erivan sokaklar?nda muhalefet, ordu ve polis aras?nda ya?anan çat??malar sonucu 7'si sivil 1'i polis toplam 8 ki?i hayat?n? kaybetti; 130 ki?i de yaraland?. Toplam 46 ki?i tutukland? ve 20'nin üzerinde ki?i de aran?yor. Gözlemciler, ölen ve yaralananlar?n bu say?n?n çok üstünde oldu?unu söylemektedir. Ayn? gün Ermenistan Cumhurba?kan? ve Serj Sarkisyan'?n en kuvvetli destekçisi Robert Koçaryan, ülkede "istikrar ve güvenin sa?lanmas? için" Mart'?n 20'sine kadar ba?kent Erivan'da ola?an üstü hal ilan etti. Muhalefet, Mart 2004'te ertelenen "devrim" hayallerini Mart 2008'de de ertelemek zorunda kald?. Levon Ter-Petrosyan'?n aday olmas?yla birlikte büyük umutlarla yola ç?k?lmas?na ra?men ba??ndan beri plan?n?n ba?ar?l? olmayaca?? ortadayd?. Zira ne iç ne de d?? dengeler muhalefetin lehineydi.

?Ç DENGELER

Seçim kampanyas? resmen ba?lamadan, gayri resmi bir ?ekilde seçim propagandas?na ba?layan Serj Sarkisyan ülkenin siyasi, askeri ve ticari çevrelerinden destek almay? ba?ard?. Seçim kampanyas? sürecinde büyük çabalar?na ra?men Petrosyan ne büyük oligarklar? ne de askeri kendi taraf?na çekemedi. Bunda i? adamlar?n?n Koçaryan-Sarkisyan iktidar?ndan çe?itli nedenlerden korkmas?n?n yan? s?ra Karaba?'dan göç eden ve devletin birimlerinde kadrola?an Sarkisyan ve Koçaryan taraftarlar?n?n da büyük rolü oldu. Koçaryan'?n cumhurba?kanl??? döneminde Karaba?'da ya?ayan 15-20 bin Ermeni Ermenistan'a getirilerek çe?itli görevlere yerle?tirildi ve ülkedeki birçok ticari faaliyetler onlar?n kontrolüne verildi.

Gürcistan ve Ukrayna'da yap?lan "devrimlerde" silahl? kuvvetler ve polis seçimlere tepki gösteren halka müdahalede bulunmayarak bir nevi muhalefetin ba?ar?ya ula?mas?nda katk?da bulundu. Bu ko?ullar?n Ermenistan için geçerli oldu?u söylenemez. Her ne kadar Ter-Petrosyan Savunma Bakan?n?n iki yard?mc?s?n? kendi taraf?na çekerek ordunun deste?ini almaya çal??t?ysa da ba?ar?l? olamad? ve ordunun göstericilere sert müdahalesiyle tutumu netle?ti.

Ermenistan kamuoyunun Koçaryan ve Sarkisyan ikilisinden yoruldu?u ve Petrosyan'?n mitinglerine ç?kan 25­100 bin aras?nda ki?inin 2 milyon nüfusu olan Ermenistan'da hat?r? say?l?r bir kalabal?k oldu?u bir gerçek. Fakat eski SSCB ülkelerinin birço?unda oldu?u gibi Ermenistan'da da ülkenin iktidar?n? halk?n tavr? ve tutumu belirlemiyor. Ülkede silahl? birlikleri kontrol edebilen ve iktidar?n ve "istikrar?n" korunmas? için bu gücü kullanmaktan çekinmeyen iktidar daha çok belirleyici rol oynamaktad?r. Di?er yandan Ermenistan kamuoyu ba??ms?zl???ndan günümüze sadece seçimlerde Rusya yanl?s? bir iktidar seçmekle yetinmemi? ayn? zamanda Ermeni ayd?nlar? ve iktidar?n?n bilinçli politikas? sonucu Rusya'y? güvenli?inin garantörü olarak görmü?tür. Birçok yorumcunun Serj Sarkisyan'?n seçilmesini "Ermenistan halk? istikrardan yana oy kulland?" yorumu yapmas? asl?nda "Ermenistan halk? iç ve d?? politikada statükodan" yana ?eklinde de anla??labilir. Bunda da Ermenistan kamuoyunun içine kapan?k ve muhafazakar olmas?n?n büyük rolü vard?r.

Di?er taraftan Petrosyan'?n siyasi partilerden destek alamamas? onun ba?ar?s?zl???na neden olan ba?ka bir etkendir. Seçimlerde yüzde 17 oy alan Orinats-Yerkir Partisi Genel Ba?kan? Artur Bagdasaryan gösteriler devam etti?i dönemde Sarkisyan'la "iç ve d?? tehditlere kar??" i?birli?i anla?mas? imzalad?. Seçim kampanyas? sürecinde Sarkisyan-Koçaryan ikilisini sert bir ?ekilde ele?tiren ve seçimlerde yüzde 17'nin üstünde oy almas?na ra?men oylar?n?n çal?nd???n? iddia eden Bagdasaryan'?n tutum de?i?tirmesinde yeni hükümette alaca?? görevin büyük rolü vard?. Sarkisyan taraf?ndan olu?turulacak koalisyona davet edilen Bagdasaryan, yeni dönemde daha çok söz sahibi olacak Milli Güvenlik Kurulu Sekreterli?i yapacakt?r. Bagdasrayan'?n tutum de?i?tirmesi Sarkisyan'?n kendini daha güvenli hissetmesine neden oldu. Petrosyan'a ikinci bir darbe de Ta?nak Partisi'nden geldi. Seçim öncesi Ta?nak Partisiyle görü?erek seçimlerde Sarkisyan-Koçaryan ikilisine kar?? ortak cephe kurmak isteyen Petrosyan'?n Ta?naklarla ili?kisinin düzeldi?i dü?ünülse de seçimden sonra böyle olmad??? ortaya ç?kt?. Cumhurba?kan? aday? Ta?nak Partisi Ba?kan? Vahan Hovannisyan seçimlere hile kar??t?r?lmas? nedeniyle Parlamento Ba?kan yard?mc?l???ndan istifa etmesine ra?men Petrosyan'a destek vermedi ve Petrosyan'? ülkede ayr??may? tetiklemekle suçlad?.

Güvenlik güçlerinin d???nda yasama ve yürütme organlar? da aç?kça Serj Sarkisyan'? destekledi. Ço?unlu?un Serj Sarkisyan'?n ba?kanl???n? yapt??? Cumhuriyet Partisi'nin elinde oldu?u Ermenistan Parlamentosu "iktidar? zorla ele geçirmek istedikleri için" Petrosyan yanl?s? dört milletvekilinin yarg?lanmas?n?n yolunu açt?. Petrosyan, gösteriler s?ras?nda siyasi partiler ve güvenlik güçleri taraf?ndan de?il ülkenin yönetiminde etkin olmayan diplomatlar taraf?ndan desteklendi. Ermenistan D??i?leri Bakan Yard?mc?s? ve ?ube müdürlerinin yan? s?ra çe?itli ülkelerde büyükelçilik yapan toplam dokuz diplomat Petrosyan'a destek verdi. Bundan bir gün sonra Koçaryan bir cumhurba?kan? olarak tarafs?zl?k gömle?ini ç?kararak Petrosyan'a destek veren büyükelçileri geri ça??rd?, bakan yard?mc?s? ve di?er görevlileri de görevden uzakla?t?rarak aç?kça Serj Sarkisyan'a destek verdi. Ayr?ca seçim kampanyas? sürecinde Petrosyan'? destekleyen gazeteciler i?ten ç?kar?ld?, kanal ve gazeteler kapat?ld?. Tüm bunlar?n üstüne 1 Mart'ta ilan edilen ola?anüstü hal yasas?yla al?nan "hükümetin resmi bilgileri d???nda medya hiçbir haber yay?nlayamaz" karar?yla medyaya sansür uygulanmaya ba?land?.

DI? FAKTÖR

?ç dinamiklerde oldu?u gibi d?? dinamikler de daha seçim ba?lamadan Serj-Koçaryan ikilisinin daha üstün oldu?unu ortaya koyuyordu. Nitekim Bat?l? gözlemciler Sarkisyan'?n seçilmesine kesin gözüyle bakt??? için Ermenistan'a daha fazla bask? yapmad?. Çünkü o halde seçilmesine kesin gözüyle bak?lan Sarkisyan Bat?'dan daha da uzakla?m?? olurdu. Dolay?s?yla birçok usulsüzlü?e göz yumuldu. Uluslararas? gözlemcilerin seçimlere ili?kin "uluslararas? standartlara uygundur" ifadesini kullanmalar? Ermenistan muhalefetinin d?? destekten yoksun oldu?unun göstergesiydi. Di?er büyük devletlerin (Fransa, Rusya) Serj Sarkisyan'? tebrik etmesi de Ermeni muhalefetinin yaln?zl???n?n bir di?er göstergesiydi. Gürcistan ve Ukrayna'dan farkl? olarak Bat?n?n Ermenistan'? Rusya'ya b?rakt??? ortadayd?. Petrosyan Bat?'dan alamad??? deste?i Rusya'dan da alamad?. Fakat Petrosyan iktidar? ele geçirmi? olsayd? Bat?'n?n tutumu de?i?ebilirdi.

20 ?ubat 2008'de ba?layan gösteriler asl?na bak?l?rsa Ermenistan halk?n?n Karaba? klan? ve Rusya'dan kurtulma çabalar?yd?. Ermenistan halk?n?n bu mücadelesine bir nevi "kurtulu? mücadelesi" ad? da verilebilir. Koçaryan ve Sarkisyan iktidar? ahtapot gibi ülkeyi sosyal hayattan, ekonomiye, güvenlik birimlerine kadar yasad??? örgütlerle, yasad??? ekonomiyle sarm??t?r. Bu alanlarda muhalefete hareket alan? b?rakmam??t?r. Devletin bütün kaynaklar?n? kendi iktidar?n? korumak için kullanmaktad?r. Petrosyan ola?anüstü halin bitece?i tarihten itibaren tekrar gösterilere ba?layacaklar?n? bildirdi. 20 günlük süre ve ordunun tutumu yine belirleyici faktör olacakt?r.