="justify">Ermenistan'?n i?gali alt?ndaki Da?l?k Karaba? bölgesine ili?kin BM Genel Kurulu'ndan ç?kan karar Bakü'nün elini güçlendirdi. Rusya ve Fransa'n?n kar?? çabalar? sonuç vermedi. Aliyev yönetiminin bu a?amadan sonraki tutumu merak ediliyor.

:% Genel Kurul toplant?s?nda GUAM ve ?slam Konferans? Örgütü üyesi ülkelerin deste?iyle, "??gal Edilmi? Azerbaycan Topraklar?nda Durum" ba?l?kl? bir karar kabul edildi. Bu kararla BM, Azerbaycan'?n egemenli?i ve toprak bütünlü?ünü tan?yor; Ermenistan silahl? birliklerinin hiçbir ?art ko?madan ve derhal Azerbaycan topraklar?ndan çekilmesini ve kaçk?nlar?n geri dönmesini talep ediyor. BM karar? Ermenistan'da ve Azerbaycan'da Karaba? meselesine ili?kin diplomatik görü?meler ve Minsk Grubu'nun güvenilirli?ine yönelik farkl? tart??malar yaratt?. Azerbaycan özellikle Minsk Grubu üyesi Rusya ve Fransa'n?n üye devletlere yapt??? bask?lar?na ra?men karar?n kabulünü diplomatik bir zafer olarak görüyor.

Farkl? sebeplerden dolay? da olsa son y?llarda BM'deki Karaba?'la ilgili oylamalarda Azerbaycan'? destekleyenlerin say?s?nda belirli oranda dü?ü? gözleniyor. BM'de, 2001'de yap?lan oylamada 51, 2002'de 41 ve 2008'de 39 ülke Azerbaycan'?n lehinde oy kulland?. 14 Mart 2008'deki oylamada ise Azerbaycan'?n lehine 39; aleyhine 7 (Angola, Ermenistan, Fransa, Hindistan, Rusya, ABD, Vanuatu) devlet oy kullan?rken 100 devlet de çekimser oy kulland?. Oylamaya kat?lmayan ?ran daha sonra BM'ye mektup yazarak karar? destekledi?ini ifade etse de geç at?lan bir ad?m oldu?u için oylaman?n sonuncunu etkileyemedi. Türk cumhuriyetlerinden Kazakistan tarafs?z kald?, Türkmenistan ve K?rg?zistan gibi ülkeler ise oylamaya kat?lmad?. Türkiye ve Özbekistan'?n karar? desteklemesi Azerbaycan taraf?ndan memnuniyetle kar??land?. Ermenistan, Minsk Grubu e?ba?kan? olan ülkelerin BM karar?n?n aleyhinde oy kullanmas?n?, "büyük güçlerle Ermenistan'?n siyaseti örtü?üyor" ?eklinde yorumlad?. Fakat k?sa bir ara?t?rma Minsk Grubu ülkelerinin çok daha farkl? nedenlerden dolay? bu karar?n aleyhinde oy kulland???n? göstermektedir.

'ER?VANLI E?BA?KANLAR'

Oylamadan önce Azerbaycan'da Minsk Grubu'nun oylamada tarafs?z kalaca?? dü?ünülürken, grubun Kas?m 2007'de sundu?u teklifin Azerbaycan'? memnun etmemesi ve BM'deki kar??t tutumu nedeniyle Bakü, Minsk Grubu'na en üst düzeyde tepki gösterdi. ?lham Aliyev'in ifadesiyle, Azerbaycan'da Minsk Grubu'na olan güvene darbe vuruldu ve bu güven görü?melerde grubun tutumuna paralel olarak de?i?ecektir. Zira Azerbaycan'daki bu güvensizlik diplomatik görü?melere Minsk Grubu'yla devam edilmemesi yönünde seslerin ço?almas?na neden oldu. Minsk Grubu ülkelerinin daha sonra bir bildiri yay?nlayarak, BM'deki taslak, sadece Azerbaycan taraf?n?n görü?lerine yer verdi?i için aleyhte oy kulland?klar?n? fakat Azerbaycan'?n toprak bütünlü?ünü tan?d?klar?n? ve Da?l?k Karaba?'?n ba??ms?zl???n? tan?mad?klar?n? ifade etmeleri bile tepkileri dindirmeye yetmedi. Çünkü Azerbaycan, bildiri ile BM karar? aras?nda hiçbir fark olmad???n? dü?ünüyordu. Ayr?ca BM'de Minsk Grubu ele?tirilmi? olsa da kararda görü?melere Minsk Grubu'yla devam edilece?ine yer verilmektedir. Minsk Grubu'nun bu tutumu Azerbaycan'da iki ?ekilde yorumland?. Ya Minsk grubu Azerbaycan'?n toprak bütünlü?ünü destekliyoruz derken yalan söylüyor ya da Minsk Grubu bu meseledeki kendi faaliyetlerine BM gölgesi dü?ürmek istemiyor. BM karar?ndan sonra Trend haber ajans?na oylama ilgili bilgi veren Azerbaycan'?n BM Büyükelçisi Ak?in Mehdiyev, Minsk Grubu e?ba?kanlar?ndan özellikle Rusya ve Fransa'n?n tutumundan rahats?z olduklar?n? ifade etti. Çünkü Rusya ve Fransa baz? AB ve Kolektif Güvenlik Örgütü üyelerine bask? yaparak son dakikada tutumlar?n?n de?i?mesine neden olmu?tu. Oylamadan sonra aç?klama yapan Azerbaycan D??i?leri Bakan? Yard?mc?s? Araz Ezimov, BM'de karar?n aleyhine oy kullanan ülkelerle ili?kilerin yeniden gözden geçirilece?ini söylerken, D??i?leri Bakanl??? Sözcüsü Hazar ?brahim'in bundan sonraki diplomatik görü?melerde Azerbaycan'?n Minsk Grubu'nun tekliflerinin de?il BM kararlar? do?rultusunda hareket edece?ini söylemesi Azerbaycan'?n kesinlikle taviz vermeyece?inin aç?k ifadesiydi. Bu aç?klamalar?n Azerbaycan Savunma Bakan? Sefer Ebiyev'in, "ordumuz i?gal alt?ndaki topraklar? kurtarmaya haz?rd?r", aç?klamas? ile desteklenmesi, diplomatlarla askerler aras?nda koordinasyon oldu?unu gösterdi. Son y?llarda Azerbaycan'?n petrol gelirlerine paralel olarak askeri bütçesinin artmas? ve sald?r?ya yönelik silahlanmas? dikkat çekmektedir. Askeri dengenin de?i?mesi Azerbaycan'?n söylemlerine de yans?maktad?r.

Hazar ?brahim'in aç?klamas?nda dikkat çeken ba?ka bir nokta Da?l?k Karaba?'?n statüsü ile ilgili yapt??? aç?klamad?r. Hazar ?brahim, Da?l?k Karaba?'?n statüsünün i?galin tamamen ortadan kalkmas?ndan sonra konu?ulabilece?ini söylerken, ?lham Aliyev Da?l?k Karaba?'?n statüsünün yaln?z ve yaln?z Azerbaycan'?n toprak bütünlü?ü ve yasalar? çerçevesinde çözülebilece?ini aç?klad?. Yani statü sadece Da?l?k Karaba? bölgesinde de?il bütün Azerbaycan'da yap?lacak referandumla belirlenecektir. Ermenistan ise Da?l?k Karaba?'?n statüsünün "kendi kaderini tayin hakk?" çerçevesinde çözülmesini istiyor.

ERMEN?STAN PAN?KL?YOR

ABD, Fransa ve Rusya'n?n bask?lar?na ra?men BM karar?n?n kabulü, ard?ndan Azerbaycan'dan gelen sert aç?klamalar, Minsk Grubu ile ilgili tart??malar ve 4 Mart 2008'de ya?anan çat??mada Ermenistan'?n verdi?i kay?plar Ermenistan'da panik havas? yaratt?. Her ne kadar yans?t?lmad?ysa da Minsk Grubu'nun bildirisi de Ermenistan'da ?ok etkisine neden oldu. Azerbaycan'?n bu ad?mlar? ülkede sadece Ermenistan kar??s?nda de?il Minsk Grubu kar??s?nda bir psikolojik üstünlük havas? yaratt?. ?ki ülke aras?nda devam eden psikolojik sava? çerçevesinde Ermenistan, BM karar?n?n Minsk Grubu taraf?ndan desteklenmedi?ini öne sürerek önemsiz havas?n? yaratmaya çal??t?ysa da dünya bas?n?n?n karar? k?saca "BM'den Azerbaycan'a Destek" ?eklinde duyurmas? Ermenistan'?n ba?ar?l? olmad???n? gösteriyor. Ermeni yorumcular da bu olayda Ermeni diplomatlar?n? ele?tirmekten kaç?nmad?lar. Asl?nda Ermenistan'?n panikledi?inin en net ifadesi Ermenistan D??i?leri Bakan? Vartan Oskanyan'?n, "?lham Aliyev görü?melerde BM kararlar?nda ?srar ederse bar?? görü?melerinden çekiliriz", ifadesinde yatmaktad?r. Çünkü e?er Oskanyan'?n ifade etti?i gibi, BM karar? tavsiye niteli?inin ötesine geçmedi?i için önemsizse, o zaman Ermenistan'?n bu karar? ciddiye almamas? ve bu tür bir aç?klama yapmamas? gerekiyordu.

Minsk Grubu çal??malar?ndan memnun olmayan Azerbaycan'?n Minsk Grubu'nun çal??malar?ndan imtina etti?ini yetkili a??zlardan aç?klamamas?nda fayda vard?r. Minsk Grubu'na yönelik radikal de?i?im e?ba?kan olan ülkelerin özellikle Fransa ve Rusya'n?n aç?k bir ?ekilde Ermenistan'? desteklemesine yol açabilir. Azerbaycan bu aç?klamalara gerek duymadan bir taraftan bar?? görü?melerinde Minsk Grubu'nun yetkili oldu?unu vurgular di?er taraftan ise meseleyi Minsk Grubu tekelinden ç?karmak için çal??malar yürütebilir. Ayr?ca Minsk Grubu arabuluculu?una son vermeden de görü?melerde BM kararlar? do?rultusunda hareket edebilir. Temelde Minsk Grubu'nu reddetmi? olur fakat Minsk Grubu ülkelerine Azerbaycan'a bask? yapmak için koz da vermemi? olur. Nitekim herhangi bir devletin ad?na de?il BM ad?na ç?kan karar 1993'te BM Güvenlik Konseyi'nde kabul edilen dört karardan farkl? olarak aç?k ve net bir ?ekilde Ermenistan'? i?galci devlet olarak tan?yor ve topraklar?n? i?galden kurtarmaya çal??an Azerbaycan'?n, BM'nin 51. maddesinden kaynaklanan me?ru müdafaa hakk?n? peki?tirecek özelli?e sahiptir. Azerbaycan'?n BM kararlar? do?rultusunda hareket edip etmeyece?ini ise zaman gösterecektir.