.E°`="justify">Kafkaslarda Gürcistan'?n konumu, bölge ülkeleri ve küresel aktörler aç?s?ndan önem ta??yor. Ba??ms?zl???n? kazanmas?n?n ard?ndan Rusya'n?n Gürcistan'a bak??? pek olumlu de?il. Rusya'n?n ayr?l?kç? bölgeler Abhazya ve Güney Osetya üzerindeki etkisi de biliniyor.

ÅG NATO'ya üyeli?ine kar?? ç?k?yor. ABD Tiflis'in üyeli?i için istekli. Buna kar??n NATO'nun önemli baz? üyeleri, Gürcistan'?n üyeli?ine s?cak yakla?m?yor. Gürcistan'?n NATO üyeli?i, Türkiye ve bölgedeki di?er ülkeleri de yak?ndan ilgilendiriyor.

Gürcistan, 2­4 Nisan 2008'de Romanya'n?n ba?kenti Bükre?'te yap?lan NATO Zirvesi'nde Üyelik Eylem Plan?'n? (MAP) elde etmek için yo?un diplomasi çal??mas? yürütürken di?er taraftan Rusya Gürcistan'?n NATO'ya üyeli?ini kendi güvenli?i ve Kafkasya politikas? aç?s?ndan bir tehdit olarak görmekte ve bu ülkenin NATO'ya üyeli?ini engellemek için ciddi ad?mlar atmaktad?r. NATO üyesi birçok ülke de Gürcistan'?n ayr?l?kç? bölgelerini (Abhazya ve Güney Osetya) ülkenin örgüte üyeli?i kar??s?nda engel olarak görmektedir. Bunun fark?nda olan Rusya Federasyonu, Bükre? zirvesi öncesinde ayr?l?kç? bölgeler sorununu ka??maya ba?lad?. 14 Mart'ta ayr?l?kç? Abhazya ve Güney Osetya liderlerini konu?ma yapmaya devam eden Rusya Federasyonu Dumas?, 21 Mart'ta Rus hükümetine "Gürcistan'?n NATO'ya üyelik ba?vurusu yapmas? ve Tiflis'in Abhazya ve Güney Osetya'ya sava? açmas? durumunda bu bölgelerin ba??ms?zl???n? tan?mas?n?" tavsiye eden bir karar ald?. 4 Mart 2008'de ise Rusya D??i?leri Bakanl???, Abhazya'ya ekonomik yapt?r?m? öngören 1996 BDT Anla?mas?'ndan çekildi?ini ve ayr?l?kç? bölge üzerindeki ekonomik ambargoyu kald?rd???n? ilan etti. Gürcistan'da ise ülkenin NATO üyeli?i kar??s?nda Rusya engeli d???nda NATO Antla?mas?'nda öngörülen demokratik reformlar konusunda eksiklikler oldu?unu dü?ünenler var. Baz? muhalifler Saaka?vili iktidar?n?n ülkenin NATO'ya üyeli?i kar??s?nda Rusya engelini abartarak siyasi reformlar?n üstünü kapatma çabas?nda oldu?unu dü?ünmektedir.

Gürcistan Rusya'n?n bask?lar?na kar?? koyabilmek ve NATO üyelerinin Gürcistan'?n örgüte üyeli?ine destek vermesini sa?layabilmek için ABD kart?n? kulland?. 17­20 Mart aras?nda Gürcistan Cumhurba?kan? Mihail Saaka?vili'nin ABD'ye yapt??? resmi ziyaret de ABD'nin bu konuda deste?ini almaya yönelikti. ABD Ba?kan? George W. Bush Gürcistan'?n NATO üyeli?inin önündeki engelleri a?mak için elinden geleni yapaca?? sözünü verdi. NATO'ya üyeli?i Rusya ve ABD aras?nda mücadeleye dönü?en Gürcistan'?n üyelik kaderi Washington ve Moskova'da al?nan kararlara b?rak?lm?? durumda. Bu da ülkenin örgüte üyeli?inin Gürcistan'?n de?il ABD veya Rusya'n?n ç?karlar?na göre de?erlendirilmesine neden olmaktad?r. Bu de?erlendirme Türkiye'de de Gürcistan'?n NATO üyeli?inin Türkiye'nin ç?karlar?na uygun olup olmad??? tart??mas?na neden olmaktad?r. Türkiye'deki bu tart??malar ülkenin ulusal güvenli?i aç?s?ndan üç soruyu ortaya ç?karmaktad?r. Gürcistan'?n NATO'ya üyeli?i Türkiye'nin ya?amsal ç?karlar?na zarar verecek kadar ABD'ye ba??ml?l?k anlam?na m? gelmektedir; NATO'ya üye olmayan, sürekli Rusya ile mücadele etmek zorunda kalan bir Gürcistan Türkiye'nin ç?karlar?na uygun mudur ve nas?l bir Gürcistan Türkiye'nin ç?karlar?na uygundur?

NASIL B?R GÜRC?STAN?

Ba??ms?zl???n? kazand??? günden itibaren Gürcistan'da iktidar olan üç farkl? liderin Rusya'ya yönelik farkl? politikalar izlemelerine ra?men Rusya, Gürcistan taraf?ndan tehdit olarak alg?lanmas? için her ?eyi yapt?. Daha önceki iktidarlardan farkl? olarak Saaka?vili döneminde Gürcistan NATO üyeli?i için hem iç reformlar hem de d?? politika anlam?nda daha aktif bir siyaset izledi. Bunun sonucu olarak Saaka?vili iktidar? NATO'nun Bireysel Ortakl?k Eylem Plan? (IPAP) programlar?n?n iki a?amas?n? tamamlayarak MAP'a ba?vurabilecek düzeye geldi?ine inanmaktad?r. ABD ile ili?kilerini Rusya'ya kar?? bir denge olarak gören Gürcistan için NATO üyeli?i sadece bir araçt?r ve Tiflis, örgüte üyeli?i Rusya'ya kar?? güvenli?ini garantiye almak olarak görmektedir. Bu noktada da ABD ile ili?kilerinden yararlanmak istemektedir. Fakat burada ba?ka bir sorun ortaya ç?kmaktad?r. NATO'ya üyelik için sadece ABD'yi memnun etmek yeterli olacak m?d?r? NATO Antla?mas?'n?n 10. maddesinde üyelikle ilgili düzenlemede ?öyle deniliyor: Taraflar, bu Antla?ma'n?n ilkelerini geli?tirebilecek ve Kuzey Atlantik Bölgesinin güvenli?ine katk? yapacak durumda olan herhangi bir Avrupa devletini bu Antla?ma'ya kat?lmaya oy birli?i ile davet edebilirler. Gürcistan'?n Bükre? Zirvesi'nde örgüte davet edilebilmesi için 26 üyenin tümünün onay?n?n al?nmas? gerekiyor. Fakat örgüt üyelerinin hemen hemen yar?s? Gürcistan'?n örgüte üyeli?ine kar??yd?. Financial Times'?n haberine göre, NATO'nun Almanya, Fransa, Yunanistan, ?talya, Norveç ve ?spanya gibi üyeleri Gürcistan'?n örgüte üyeli?ine kar??d?r. Balt?k ülkelerinin yan? s?ra, Slovakya, Slovenya, Bulgaristan, Romanya Polonya, Çek Cumhuriyeti, ABD ve Kanada Bükre? Zirvesi'nde Gürcistan'?n NATO'ya davet edilmesini destekliyorlard?. Türkiye'nin Gürcistan Büyükelçisi Ertan Tezgör The Georgian Times'a verdi?i röportajda Gürcistan'?n NATO üyeli?i için yapmas? gerekenler konusunda toprak bütünlü?ünün sa?lanmas?n? da gündeme getirmektedir. Antla?man?n ?art?ndan da belli oldu?u gibi üyelik için sadece ABD'nin de?il bütün üyelerin daveti ?artt?r. Bu durumda sadece ABD'nin onay?n? almak yeterli olmuyor zira ?u anda NATO içinde de Gürcistan'?n üyeli?i konusunda farkl? dü?üncelerin olmas? Gürcistan'?n NATO'ya davet edilmesi önünde engeldir.

Bu noktada cevap bulunmas? gereken bir ba?ka soru da Gürcistan'?n NATO'ya üyeli?inin ABD'ye ba??ml?l?k anlam?na gelip gelmedi?idir. Nitekim, NATO içinde askeri ve mali konulardan dolay? çok büyük etkinli?i olmas?na ra?men ABD'nin Gürcistan'?n örgüte davet edilmesi için yapt??? çal??malar yeterli olmad?. Di?er taraftan NATO her zaman ABD'nin istedi?i kararlar? almayabiliyor. Fakat Saaka?vili iktidar?n?n baz? ad?mlar? dünyada ve özellikle de bölgede NATO'ya üye bir Gürcistan'?n ABD'ye ba??ml? bir ülke olaca?? endi?esinin olu?mas?na neden oluyor. NATO'ya üye olan Gürcistan'?n daha çok ABD'ye ba??ml? olaca?? ve bu ba??ml?l???n topraklar?n?, kom?ular?n? tehdit edecek kadar ABD askeri üslerine açaca?? ve ABD'nin bu bölgede her ad?m?na onay verece?i endi?esini yaratmaktad?r. Sadece Rusya de?il di?er kom?u ülkelerden Türkiye ve Azerbaycan da Gürcistan'?n bu denli ABD'ye ba??ml? olma olas?l???ndan rahats?zd?r. K?saca Gürcistan-ABD i?birli?i veya Gürcistan'?n NATO üyeli?i Gürcistan'da ABD'ye kar?? bir ba??ml?l?k yarat?rsa Türkiye'nin bölgesel ve hatta ulusal güvenli?i zarar görebilir. Unutulmamal?d?r ki, Güney Kafkasya devletlerinin tek yönlü d?? politika izlemesi ülkenin egemenli?inin ötesinde bölgesel güvenlik için de tehdittir. Örne?in Ermenistan'?n Rusya ba??ml?l??? sadece Ermenistan'?n Moskova'dan yönetilmesine yol açmad? ayn? zamanda bölgesel güvenlik için tehdit yaratt?. Tek tarafl? ba??ml?l???n yarataca?? s?k?nt?lar Gürcistan için de geçerlidir. Ayr?ca Romanya ve Bulgaristan'?n NATO üyesi olduktan sonra isimlerinin s?k s?k ABD'yle an?lmas? da bu endi?eyi derinle?tirmektedir. Gürcistan'?n NATO üyeli?ini ABD'ye ba??ml?l?k ?eklinde de?erlendirdi?imiz zaman Türkiye'nin Kafkasya kap?s?n?n birinin (Ermenistan) Rusya'n?n di?erinin ise ABD'nin kontrolüne geçti?ini söylemek hiç de abart?l? olmayacakt?r.

ABD'ye ba??ml?, NATO üyesi bir Gürcistan Türkiye'nin sadece Güney Kafkasya politikas?n? de?il ayn? zamanda Karadeniz politikas?n? da olumsuz etkileyecektir. Karadeniz ülkeleri Romanya ve Bulgaristan'?n NATO üyesi olmas?yla birlikte ABD'nin bu ülkelerde kurdu?u üsler üzerinden Karadeniz'e girece?i konu?ulmaya ba?land?. Uzun zamand?r askeri gemilerini Karadeniz'e sokmak istemesine ra?men Türkiye ve Rusya'n?n kar?? ç?kmas? Washington'u durdurabildi. Ukrayna ile birlikte Gürcistan'?n da NATO üyeli?i ABD ba??ml?l??? olarak de?erlendirildi?i zaman Türkiye'nin Karadeniz politikas? zarar görebilir. NATO arac?l???yla Gürcistan'da kurulacak ABD üsleri Türkiye'nin Karadeniz'den çevrelenmesi anlam?na da gelmektedir.

ÜYE OLMAYAN GÜRC?STAN

Rusya, Güney Kafkasya devletlerinin ba??ms?zl?klar?n? hiçbir zaman hazmedememi? ve Rusya görmezden gelse de art?k ba??ms?z olan söz konusu ülkelerin istikrara kavu?malar?n? engellemek için elinden geleni yapmaktad?r. Nitekim, Ermenistan'? kendine daha çok ba?lamak için ad?mlar atmas? ve ayr?l?kç? bölgeler üzerinden Gürcistan ve Azerbaycan'a bask? yapmas? Rusya'n?n Güney Kafkasya'y? kontrol etme iste?inden vazgeçmedi?ini göstermektedir. K?saca Rusya'n?n Gürcistan'a yönelik sald?rgan politikas? Tiflis'in ABD veya NATO siyasetinden de?il, Rusya'n?n Kafkasya siyasetinden kaynaklanmaktad?r. Gürcistan'?n NATO ve ABD siyaseti Rusya'n?n Gürcistan'a bask? yapmas? için sadece bir araçt?r. Rusya'n?n nihai hedefi Güney Kafkasya'n?n dünyaya aç?lan kap?s?n? yani Gürcistan'? tamamen kontrol etmektir. Rusya, Ermenistan'?n kontrolünü elde tuttu?u için Gürcistan jeopoliti?i hem di?er güçlerin Kafkasya'ya giri?i hem de Kafkasya'n?n iki devletinin Rusya'ya kar?? koyabilmesi için hayati öneme sahiptir. Örne?in, Azerbaycan ve Gürcistan'?n ba??ms?zl???nda önemli paya sahip olan Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hatt? Projesi ve Bakü-Tiflis-Erzurum Do?algaz Boru Hatt? Projesi Gürcistan'dan geçmektedir. Rusya'n?n Gürcistan'? tamamen kontrol etmesi ise BTC ve BTE'nin durmas? ve hatta Azerbaycan'?n ba??ms?zl???n? kaybetmesine kadar gidebilecek bir süreçtir. Mevcut konjonktürün devam? ise Rusya'n?n Gürcistan'da kontrolü ele geçirmesiyle sonuçlanabilir. Bu ba?lamda sa?l?kl? bir NATO üyeli?i gerçekten Gürcistan için Rusya'ya kar?? bir güvenlik çemberi olabilir.

HANG? GÜRC?STAN?

Gürcistan'?n NATO'ya üyeli?inin Türkiye-Rusya ili?kilerine zarar verece?i dü?ünülerek Gürcistan'?n NATO üyeli?ine kar?? ç?k?lmas? gerekti?i dü?ünülebilir. Rusya Federasyonu karar vericileri ve Rus ayd?nlar? Türkiye'nin ulusal güvenli?ini ilgilendiren konularda (Irak'?n Kuzey'i veya do?algaz fiyatlar?) Türkiye'nin ç?karlar?n? gözetmeden kendi ülkelerinin ç?karlar? aç?s?ndan davrand??? gibi Türkiye de bu konuda kendi ç?karlar? do?rultusunda davranmal?d?r. Bu ba?lamda Gürcistan'?n NATO üyeli?ine destek vermek veya kar?? duru? sergilemek Rusya'n?n tepkisine göre de?il Türkiye'nin kendi ç?karlar?na göre ayarlanmal?d?r.

Gürcistan'?n NATO'ya üyeli?i süreci Rusya'n?n Abhazya ve Güney Osetya üzerinden veya ba?ka denenmi? veya denenmemi? yollardan Gürcistan'da istikrars?zl?k yaratmas?na neden olabilir. Gürcistan'?n NATO'ya üyelik sürecine bu aç?dan bakt???m?z zaman Türkiye daha istikrarl? bir Gürcistan görmek isteyece?i için Tiflis'in NATO'ya üyeli?ine mesafeli davranabilir. Gürcistan'?n Abhazya ve Güney Osetya gibi ayr?l?kç? sorunlar?yla birlikte örgüte üye olmas? Türkiye'yi bölgedeki istikrars?zl???n içine çekebilir. Gürcistan NATO Antla?mas?'n?n 5. maddesinin tan?mlad??? Avrupa alan?na yerle?mektedir ve NATO üyesi Gürcistan'daki ayr?l?kç? bölgelerde kriz ç?kmas? durumunda NATO'nun Gürcistan'a en yak?n kom?usu olarak Türkiye'nin destek vermesi gerekebilir. Zira Gürcistan NATO üyeli?ini sadece Rusya'ya kar?? de?il bu ayr?l?kç? bölgelere kar?? bir destek olarak da görmek istemektedir. Türkiye ise Tiflis'in ayr?l?kç? bölgelerle birlikte örgüte üyeli?ini desteklememektedir. Fakat krizlere müdahale her zaman olumsuz anlamda alg?lanmamal? çünkü Rusya ve ABD gibi güçlerin bizzat kriz yarat?p sonra "çözücü" olarak müdahale ettikleri unutulmamal?d?r.

Di?er yandan Türkiye gelecekte Rusya'ya kar?? duru? sergileyebilecek güçlü bir Kafkasya istiyorsa ABD'ye ba??ml? olmayan Gürcistan'?n NATO üyeli?ini savunabilir. Bu tür bir Gürcistan emperyal emellerini geçici olarak rafa kald?ran Rusya'ya kar?? bir tampon bölge olabilece?i gibi Türkiye'nin Kafkasya politikas?n? da olumlu etkileyecektir.

Mevcut konjonktürde Rusya'n?n Türkiye'ye kar?? agresif bir politika izlememesinin nedeni ABD'nin bölgedeki varl???d?r. ABD'nin bölge politikas?n?n tek olumlu taraf? birçok bölgesel rakibi geçici müttefik yapt??? gibi Rusya ile Türkiye'yi de baz? konularda (örne?in Karadeniz'de ABD'ye kar??) geçici müttefik yapmas?d?r. Fakat bu müttefikli?in her alanda sürebilece?ini ve daimi olaca??n? dü?ünmek safl?k olur. Rusya-Türkiye i?birli?inin devaml? olmad???n?n örne?i tarihte ya?anm??t?r. Rusya Bol?evikleri ?ngiltere'ye kar?? mücadelede Türkiye'nin deste?ine ihtiyaç duyduklar? için Kurtulu? Sava??'na destek verirken, ?kinci Dünya Sava??'ndan sonra "?artlar?n de?i?ti?ini" öne sürerek bo?azlar üzerinde hak iddia etmi?ti. Mevcut konjonktürde bile Güney Kafkasya sorunlar?n?n birço?unun Rusya taraf?ndan desteklendi?i ve bu sorunlar?n çözüm yollar?nda Türkiye ve Rusya'n?n farkl? görü?ler benimsedi?i bilinmektedir. Dolay?s?yla Türkiye'nin Kafkasya'da rekabet etti?i Rusya ile ili?kilerinde günü kurtaracak politikalar de?il uzun dönemli bir politika yürütmesi gerekiyor. Unutulmamal?d?r ki ABD bölgeden çekildi?i zaman Rusya Türkiye'ye kar?? bu kadar ho?görülü olmayabilir. Di?er taraftan Rusya'n?n bölgede zay?f dü?mesi ABD'yi dengeleyecek gücün ortadan kalkmas?na neden olur ve ABD'nin bölge devletleri üzerinde bask?s? artar. Hem ABD hem de Rusya emperyalist devletler oldu?u için her iki güç sadece kendi kontrolünde olan bir Gürcistan isteyecektir. Böyle bir Gürcistan'?n Türkiye'nin bölgesel ve ulusal güvenli?ine ters dü?tü?ünü yaz?m?z?n ba??nda da ifade ettik.

Güney Kafkasya'da jeopolitik mücadele tamamlanmad??? için mevcut konjonktür de fazla süremez. Asl?nda hem Gürcistan hem de di?er iki bölge devleti aç?s?ndan en uygun d?? politika stratejisi emperyal güçlere kar?? mücadele etmektir. Çünkü gerçek ba??ms?z devlet ancak bu ?ekilde ortaya ç?kabilir. Konjonktürün Türkiye aleyhine sonuçlanmamas?n?n yolu ikinci bir gücün kontrolünde olmayan ba??ms?z bir Gürcistan'?n varl???ndan geçer. Bu ba?lamda Türkiye'nin Kafkasya siyaseti aç?s?ndan Gürcistan'?n NATO üyeli?i konusunda ortaya ç?kan üçüncü bir seçenek ise NATO üyesi olmay?p ba??ms?z bir d?? politika izleyen Gürcistan veya NATO üyesi olup yine ba??ms?z bir d?? politika izleyen Gürcistan seçene?idir. Bu seçenek Türkiye'nin bölgeye girmeye çal??an emperyal güçlere kar?? mücadele etmesi için güçlü müttefik kazanmas?na yol açacakt?r.