="justify">Sovyetler Birli?i'nin da??lmas?ndan sonra Güney Kafkasya'da ba?layan jeopolitik mücadele olanca h?z?yla devam ediyor. 20. yüzy?l?n sonlar?ndan itibaren Güney Kafkasya u?runa verilen jeopolitik mücadele daha önceki as?rlardan farkl? olarak sava?larla de?il projeler üzerinden yürütülmektedir.

$adelenin arac?na dönü?tü. Bu tür projelerin gerçekle?mesi bölgenin jeopolitik ve jeoekonimik yap?s?n? projenin destekçisi olan büyük güçlerin lehine de?i?tirebilmektedir. Bu projeler büyük güçlerin bölgeye yerle?ebilmesi ve varl???n? koruyabilmesi için bir araç oldu?u için sava?lar?n yerini ald?. BTC (Bakü-Tiflis-Ceyhan) gerçekle?tikten sonra Türkiye-Gürcistan-Azerbaycan üçlüsünün ili?kileri geli?ti?i gibi projenin destekçisi ABD'nin bölgede varl??? Rusya ile mücadele edebilecek düzeye ula?t?. Rusya ve ?ran'?n BTC ve BTE'ye (Bakü-Tiflis-Erzurum) kar?? ç?kma nedenlerinden biri de buydu. Di?er taraftan bu projelerin gerçekle?mesi bölgedeki görece küçük devletlerin de siyasi ve ekonomik gücünü art?rd?. Daha önceki projelerden büyük gelirler elde eden bölge ülkeleri ba??ms?z bir ?ekilde yeni projelerin parças? olabildi. Yeni ve farkl? projeler özellikle küçük ülkeler için sadece ekonomik anlamda de?il siyasi anlamda da çok ?ey ifade etmektedir. Her bir güzergah, içinden geçti?i ülkeye d?? politika seçene?i sunmaktad?r. Bu tür projeler bölgesel entegrasyonu peki?tirecek niteli?e sahip olsa da taraflar aras?nda siyasi ve ekonomik denge e?it olmad??? halde büyük güçlerin bölgede pozisyonunun kuvvetlenmesine neden olmaktad?r.

Güney Kafkasya bölgesinde hem jeopolitik mücadelenin devam etti?inin i?areti olan hem de daha önceki projelerin ekonomik ve siyasi katk?s?n?n oldu?u yeni bir projenin çal??malar? h?zla devam etmektedir. Uluslararas? bir projenin bölgesel parças? olan bu proje bölgenin jeopolitik ve jeoekonomik dengesini de?i?tirebilecek özelli?e sahiptir.

MÜCADELE SÜRÜYOR

Uluslararas? ta??mac?l?k koridoru olan Güney-Kuzey Koridoru'nun yap?m?na dair çal??malar Eylül 2000'den itibaren Rusya, ?ran ve Hindistan aras?nda ba?lad? ve 11 May?s 2002'de taraflar aras?nda anla?maya var?ld?. Güney-Kuzey koridoruyla Balt?k Denizi'nden, Basra Körfezi ve Hint Okyanusu'ndaki limanlara transit ta??mac?l?k yap?lmas? planlanmaktad?r. Uzmanlar?n hesaplamalar?na göre bu koridor Do?u Avrupa ile Güney Asya aras?nda ta??mac?l?k süresini 10 gün dü?ürecektir. Günümüzde Do?u Avrupa ve Güney Asya aras?ndaki ta??mac?l?k Süvey? Kanal? üzerinden 30-35 günde yap?lmaktad?r ki, Güney-Kuzey koridorundan bu süre 20-25 güne dü?ecektir ve ta??mac?l?k maliyeti de Süvey? Kanal?'na nazaran yüzde 15 daha ucuz olacakt?r.

Azerbaycan'?n bu projeye 2005 y?l?nda kat?lmas?yla Güney Kafkasya bu projenin bir parças? oldu. 20 May?s 2004'de ?ran, Azerbaycan ve Rusya Ula?t?rma Bakanlar? aras?nda Güney-Kuzey Koridoru'nun bölgesel parças? Rusya-Azerbaycan-?ran demiryolu hatt?n?n in?as?, onar?lmas? ve birle?tirilmesi için ortak konsorsiyum olu?turulmas? yönünde bir karar al?nd?. Azerbaycan Ula?t?rma Bakanl???'ndan Sedreddin Mammaedov'un sözlerine göre Güney­Kuzey demiryolu projesi Azerbaycan için KATB (Kars-Ahalkelek-Tiflis-Bakü Demir Yolu)) kadar önemli bir projedir. ?ran-ABD gerginli?inin bölgeye yans?malar? ve ?ran uzmanlar? taraf?ndan haz?rlanan projenin Rusya taraf?ndan kabul edilmemesi nedeniyle konsorsiyum olu?turma çal??malar? uzad?. 29 Mart 2008'de Tahran'da taraflar aras?nda Kuzey-Güney koridoru projesi çerçevesinde Gezvin(?ran)-Re?t(?ran)-Astara(?ran)-Astara(Azerbaycan) demiryolunun yap?m?nda konsorsiyumun olu?turulmas? için ön anla?ma imzaland?. May?s ay?nda Azerbaycan'?n ba?kenti Bakü'de yap?lmas? planlanan üçlü toplant?da ise Rusya-Azerbaycan-?ran aras?nda proje için konsorsiyum olu?turulmas? planlanmaktad?r. Güney-Kuzey projesi çerçevesinde Azerbaycan'da 8.5 km'lik yeni demiryolu, her biri 1050 m uzunlu?unda dört istasyon yolu, s?n?rda gümrük, vize ve tamir noktas? yap?lacakt?r. Azerbaycan'la ?ran Astara nehri üzerinde 101 metre uzunlu?unda köprü yap?lmas? planlamaktad?r. Toplam maliyeti 600 milyon dolar olaca?? hesaplanan Rusya-Azerbaycan-?ran demiryolunun en masrafl? k?sm? ?ran'da bulunmaktad?r.

?ran-ABD krizinde Azerbaycan'da ABD askeri üslerinin kurulabilece?i ve Azerbaycan'la ?ran ili?kilerinin gerginle?ebilece?i konu?ulurken Azerbaycan tam tersi ad?mlar atmaktad?r. Daha önce ?ran'la sald?rmazl?k anla?mas? imzalayan Azerbaycan, ?imdi de ?ran'? izolasyondan ç?karacak ad?mlar atarak bu krizde taraf olmad???n? göstermektedir. Bütün bunlar?n kar??s?nda beklentisi ?ran'?n Ermenistan siyasetinin de?i?mesidir. ?ran bu proje için ciddi haz?rl?klar yapmakta ve projeye çok büyük önem vermektedir. ?ran projenin, hayali olan Do?uyla Bat? aras?nda köprü olma iste?ine ???k tutaca??na inanmaktad?r. Bunun da ötesinde proje ?ran'?n hem Bat? hem de Asya ülkeleriyle ili?kilerinin geli?mesini sa?layarak ABD taraf?ndan uygulanan ambargolar?n delinmesine çok büyük katk? sa?layacakt?r. Ayr?ca proje, ?ran'?n Hazar Denizi, Basra Körfezi ve Hürmüz Bo?az? çevresindeki limanlar?n?n geli?imine katk?da bulunacakt?r.

Proje ayn? zamanda Rusya ve ?ran'? karasal olarak ba?layacak bir projedir. Sovyetler döneminde Azerbaycan-Ermenistan üzerinden geçen demiryoluyla ba?lanan Rusya ve ?ran, Ermenistan'?n Azerbaycan topraklar?n? i?gal etmesi ve i?gal alt?ndaki topraklarda demiryollar?n?n tamamen kullan?lamaz hale getirilmesinden sonra Hazar Denizi üzerinden ba?lant? kurdu. Fakat Hazar Denizi güzergah? iki ülke aras?ndaki ticari ve di?er alanlardaki ta??mac?l?kta tam verimlili?i ile çal???lam?yordu. Ayr?ca son y?llarda hem her iki devletin hem de Azerbaycan'?n Asya devletleri ile kargo ta??mac?l???nda art?? ya?anmaktad?r.

Bu projenin gerekle?mesinden Rusya da büyük faydalar sa?lamay? planlamaktad?r. 2004 y?l?nda Rusya Güney-Kuzey koridorunun kendi topraklar?ndaki k?sm?n? tamamlad?. ?imdi ?ran demiryollar?n?n yenile?tirilmesi için çal??malar? Rusya yürütmektedir. Rusya bu anlamda ?ran demiryollar?n?n yenile?tirilmesinden de büyük kar elde edecektir. Hem demiryollar?n?n elektrik hatlar?yla donat?lmas? hem de demiryollar? için lokomotiften vagonlara kadar bir çok ürün satmas? Rusya ekonomisine katk? sa?layacakt?r. Bunun da ötesinde bu demiryolunun gerçekle?mesi Rusya ürünlerinin Hint Okyanusu'na ç?k???n? sa?layacakt?r

ERMEN?STAN'IN YALNIZLI?I DER?NLE??YOR

Daha önce bölgesel projelerin d???nda kalan Ermenistan yeni f?rsatlar? de?erlendirmek için bölgedeki iki önemli müttefiki Rusya ve ?ran'?n da deste?ini alarak projenin bir parças? olmaya ve yaln?zl?ktan kurtulmaya çal??t?. Fakat Ermenistan'?n projede yer almas? durumunda kendisinin kat?lmayaca??n? beyan eden Azerbaycan'?n bask?lar? sonucunda Ermenistan projenin d???nda kald?. Ancak hala Ermenistan'?n proje d???nda kalmas? kesinle?mi? de?il. Ermenistan'?n bu koridora dahil edilebilmesi için Ermenistan demiryollar?n?n ?ran üzerinde bu koridora ba?lanabilece?inden bahsedilmektedir. Nitekim ?ran-Ermenistan aras?nda demiryolu yap?m? için görü?meler devam etmektedir. Fakat Güney-Kuzey demiryolunun i?tirakçisi Azerbaycan'?n Ermenistan'?n bu projeye kat?lmas?na kesinlikle kar?? ç?kmas?n?n da ötesinde Ermenistan-?ran demiryolu projesinin gerçekle?mesi için 1 milyar dolara ihtiyaç vard?r ki, son derece yüksek bir maliyet. Azerbaycan topraklar?ndan çekilmemekte direnen Ermenistan yönetimi ülkenin gelece?ini tehlikeye atacak kadar Ermenistan'? bölgede yaln?zl??a itmektedir.