.A°*="justify">23 Nisan 1915'i 24 Nisan'a ba?layan gece ?stanbul'da geni? tutuklamalar yap?ld?. Tutuklananlar, 25 Nisan günü Aya? ve Çank?r?'ya sürgüne yolland?. 180 ki?i civar?nda oldu?u tahmin edilen tutuklular?n ortak özelli?i ?stanbul'da ya?ayan Ermeni olmalar?yd?. Van'daki ayaklanma haberlerinin ?stanbul'a ula?mas?n?n ard?ndan, Ermeni Ta?nak Partisi'ne yak?n olduklar? ?üphesiyle gözalt?na al?nan Ermeni ayd?nlar?n sürgüne gönderilmeleri, çok daha sonra Osmanl? ?mparatorlu?u'nun çökü?ü öncesinde Osmanl? Ermenilerinin maruz kald?klar? Büyük Felaket'in anma y?ldönümü olarak Ermeni diyasporas? taraf?ndan kabul edildi. Soyk?r?m kavram?n?n II. Dünya Sava?? sonras?nda yerle?mesiyle birlikte, 24 Nisan, önce Ermeniler aras?nda, "Ermeni Soyk?r?m?n? Anma Günü" olarak tan?nd?. Türkiye'de ise, toplumun çok büyük bir bölümü, böyle bir anma gününün varl???n? ve buna ba?l? olarak, Türkiye d???ndaki Ermeni kurulu?lar?n?n soyk?r?m?n tan?nmas? ve Türkiye devletinin yap?lanlarla ilgili özür dilemesi talebi oldu?unu, 27 Ocak 1973'te Los Angeles Ba?konsolosu Mehmet Baydar ve Konsolos Bahad?r Demir'in 78 ya??ndaki Karakin Yanikyan adl? ABD yurtta?? bir Ermeni taraf?ndan öldürülmesi vesilesiyle duydu.

Ermenilerin on y?llar boyunca Büyük Felaket olarak adland?rd?klar? tehcir, asl?nda 24 Nisan tutuklamalar?yla ba?lamad?. Ne de ilk kez Ermenilere uyguland?. ?ubat 1915'te Dörtyol ve civar?ndaki Ermeniler, k?y?daki ?ngiliz sava? gemileri ile ili?ki kurmas?nlar diye iç bölgelere sürüldü. Asker kaçaklar?n?n aranmas? s?ras?nda ç?kan çat??malar da, Zeytun'da oldu?u gibi, yer yer Ermeni ayaklanmas? olarak de?erlendirilip bölgedeki Ermeni halk ?ç Anadolu'ya sürgün olarak yolland?. Bu nedenle 24 Nisan sürgünü, ne kronolojik olarak ne de büyüklük olarak tehcirin milad?d?r. I. Dünya Sava?? sonras?nda en yayg?n bilinen tarih oldu?u için ve içinde ?tihat ve Terakki ile yak?n i?birli?i içinde bulunmu? Ermeni siyasetçileri, sanatç?lar?, ayd?nlar? yer ald??? için seçilmi? bir tarihtir.

Çeli?ki yok
Türkiye'de Ermeni tehcirinin boyutlar? ve arkas?nda yatan saikler konusunda yay?mlanm?? de?erli çal??malardan biri, 2008 ba??nda yay?mlanan Taner Akçam'?n kitab?d?r. Kitab?n ba?l???n? olu?turan, Ermeni Meselesi Hallolmu?tur cümlesi bir Osmanl? telgraf?ndan al?nm??. Kitab?n altba?l??? ise, Osmanl? Belgelerine Göre Sava? Y?llar?nda Ermenilere Yönelik Politikalar (?leti?im Yay?nlar?, 2008). Bu altba?l???n i?aret etti?i gibi, Akçam'?n çal??mas?, genel olarak iddia edilenin aksine, Osmanl? ar?iv malzemesi ile Bat? devletlerinde bulunan ar?iv malzemesi aras?nda bir çeli?ki olmad??? tezini savunuyor. Alman, Avusturya, Amerikan ve di?er yabanc? ar?iv belgeleri, Akçam'a göre, esas olarak birbirini destekleyen ve tamamlayan bilgilere sahiptir ve ayn? tarihsel olgular? de?i?ik perspektiflerden anlat?rlar. Akçam, esas olarak Ba?bakanl?k Osmanl? Ar?ivi Dahiliye Nezareti kay?tlar?nda bulunan ve ço?unlu?unu mülki idare amirleriyle ?çi?leri Bakan? aras?ndaki telgraf yoluyla gerçekle?tirilen yaz??malara dayanarak, bir tehcir politikas? tablosu çiziyor.

Kitab?n canal?c? k?sm?n? olu?turan son üç bölümde, Ermenilere kar?? gündeme getirilen politikalar?n olu?umu ve hayata geçirilmesi ele al?nd?ktan sonra, Dahiliye Nezareti ?ifre Kalemi belgelerinden tehcirin ve bunun sonucunda ya?anan katliamlar?n neredeyse gün be gün nas?l izlendi?i, nas?l yönlendirildi?i, zaman zaman nas?l geri ad?mlar at?ld???, özel izinler ç?kar?ld??? gösteriliyor. Kitab?n sonuna gelindi?inde, son derece saplant?l? biçimde Ermeni Sorunu'nu bitirmek isteyen bir iradeyi, esas olarak ?çi?leri Bakan? Talat Pa?a merkezli zihin dünyas?n?, bunun giri?imlerini, endi?elerini, tak?nt?lar?n? çizen bir tablo ortaya ç?k?yor. Anadolu'nun homojenle?tirilmesi plan?n?n, tehcirden çok daha önce uygulanmaya ba?land???n? görüyoruz. Örne?in Ege ve Trakya Rumlardan, Mardin bölgesi Süryanilerden temizlenmeye çal???l?yor. Akçam, 1913-1918 aras?ndaki sürgün ve yerle?tirme politikalar?n?, varl?klar? tehdit olarak alg?lanan H?ristiyanlar?n Anadolu'dan tasfiyesinin yan?nda, askeri nedenlerle, siyasal kayg?larla, Müslüman göçmenlerin yerle?tirilmesi amac?yla ve bazen de yerel otoritelerin merkeze haber vermeden yapt?klar? sürgünler olarak ay?r?yor.

Kitapta detayl? biçimde incelenen telgraflar, tüm bo?altma, göç ettirme ve yerle?tirme i?lemleri aras?ndaki zaman?n k?sal??? dikkate al?nd???nda, bunun ciddi bir ön haz?rl??a dayand??? izlenimi veriyor. Önceden detayl? biçimde tasarlanm??, geli?en olaylar izin verdikçe uygulanm??, son derece kapsaml? bir etnik homojenle?tirme politikas?n?n hayata geçirildi?ini, nas?l en ince detaylar?na kadar bunun ?çi?leri Bakan? taraf?ndan ?ahsen izlendi?ini görüyoruz. Etnik homojenle?tirmenin di?er ad?, etnik temizlik politikas?d?r.

Tarihçiye göre de?i?ir mi?
Akçam'?n kitab?n? okurken, Selim Deringil'in Eylül 2005'te toplanan ?mparatorlu?un Çökü? Döneminde Osmanl? Ermenileri ba?l?kl? konferansta sundu?u tebli?i hat?rlamamak mümkün de?il. "Geç Dönem Osmanl? ?mparatorlu?u'nda Ermeni Sorununu Çal??mak ya da 'Belgenin G?rtla??n? S?kmak'" ba?l???n? ta??yan bu tebli?de, Devlet Ar?ivleri Genel Müdürlü?ü'nün 1994'te yay?mlad??? Osmanl? Belgelerinde Ermeniler ba?l?kl? derlemesinde yer alan ar?iv örneklerinden hareketle, belgelerin nas?l farkl? biçimde konu?turulabilece?ini gösteriyordu. Deringil'in bu tebli?i, Simgeden Millete ba?l?kl? kitab?nda yer al?yor (?leti?im Yay?nlar?, 2007). Bu tebli?deki de?erlendirmeden yola ç?karak ve Akçam'?n son kitab?n? okuduktan sonra, bir di?er Ermeni sorunu merkezli konferans?n tebli?lerinden olu?an denemeyi dönüp okuyunca, iyi niyetle veya kas?tl? olarak, tarihin nas?l farkl? okumalara maruz kalan bir bilgi alan? oldu?u daha aç?k görülüyor.

Ulusal Sivil Toplum Kurulu?lar? Birli?i'nin ?TÜ Rektörlü?ü'nün i?birli?i ile 2005 y?l?nda düzenledi?i Türk-Ermeni ?li?kilerinde Tarihi Gerçekler ba?l?kl? bir panel ve bir sempozyumun tebli?lerini içeren derleme, USTKB Yürütme Kurulu üyesi Prof. Dr. Aysel Ek?i'nin editörlü?ünde, 2006 y?l?nda Alfa Yay?nlar? taraf?ndan bas?ld?.

Kitapta, bu konudaki tarihi gerçekleri ortaya dökmek için u?ra?an Onur Öymen, Gündüz Aktan, ?ükrü Elekda?, Yusuf Halaço?lu, Türkkaya Ataöv, Yusuf Halaço?lu, Ümit Özda?, ?lber Ortayl?, Norman Stone, Tuncay Özkan ve Holdwater takma adl? ki?i gibi de?erli emekli büyükelçiler, gazeteciler ve bilim insanlar?n?n tebli?leri var. USTKB yürütme kurulu üyelerinin ve Onursal Ba?kan Prof. Dr. Bülent Bekarda'n?n imzalad?klar? sempozyumun sonuç bildirgesinden bir bölüm, bir zihin dünyas?n? yans?t?yor: "BM Soyk?r?m? Önleme ve Cezaland?rma Sözle?mesi'ne göre sözde Ermeni soyk?r?m? suçu hukuken olu?mam??t?r. Ermeniler bir 'politik' gruptur. Anadolu'nun do?usunda ço?unlukta olmad?klar? yerleri al?p ba??ms?z bir devlet kurmay? amaçlam??lard?r. Bu ba?lamda dü?manla i?birli?i yapm??lar, Türklere sald?rm??lar, Türk ordular?yla nizami ve gayri nizami sava?am??lard?r. Tehcir, bir teamüli hukuk hükmü olan ve Cenevre sözle?melerine ek 2 No.lu protokolün 18. maddesinde yer alan 'askeri gereklilik' çerçevesinde uygulanm??t?r. Sözle?mede aranan milli, etnik, ?rksal ve dinsel bir grubu yok etme kast? yoktur, hiç olmam??t?r."
Taner Akçam, tehcir karar?n?n uygulanmas?n? çok yak?ndan ve neredeyse tek tek izleyen Talat Pa?a'n?n yaz??malar?nda çat??ma, iç sava?, vs. gibi eylemlerin varl???n?n izlerinin yok denecek kadar az oldu?unu belirtiyor. Belli ki farkl? tarihçiler, g?rtla??n? farkl? biçimde s?karak, belgeleri konu?turuyor.

Akçam tehcirin, Anadolu'nun etnik-kültürel yap?s?n? homojenle?tirmeyi amaçlayan bir nüfus politikas?n?n parças? oldu?unu ve bu politikan?n sadece Ermenilere kar?? uygulanmad???n? ama Ermenilere, di?er H?ristiyanlardan daha farkl? ve çok daha a??r biçimde uyguland???n? belirtiyor. Bu olaylar?n bugün de?erlendirilmesi konusunda ise, sözü ona b?rakal?m: "Türkiye'de Resmi Tez olarak bilinen görü?, esas olarak ya?ananlar?n bir suç kategorisi ile aç?klanmayacak, 'normal' bir eylem oldu?u fikrinden hareket etmektedir. Bu anlay??a göre, belirli ko?ullarda bir Hükümet, bir devlet, kendi vatanda?lar?n?n ölümüyle sonuçlansa da, 'zorunlu göç' gibi bir eyleme ba?vurabilir ve bunda ele?tirilecek bir taraf olamaz. Ana sorun bu zihniyette dü?ümlenmektedir. Zannediyorum, nas?l tan?mlan?rsa tan?mlans?n, öncelikle gerekli olan ?ey, ortada ahlaki olarak mahkum edilmesi gereken yanl?? bir eylem oldu?u gerçe?inin kabul edilmesidir. 1915'in ahlaken savunulamaz bir davran?? oldu?u ba?lang?ç noktas? yap?lmad??? müddetçe ciddi ve s?hhatli bir tart??man?n mümkün olamayaca?? rahatl?kla iddia edilebilir.(...) Ya?anm?? ac?lar? anlayan, nedeni ne olursa olsun, dini, etnik kökeni farkl? diye insanlara kar?? i?lenmi? cinayetleri k?nayan bir dil geli?tirilmedikçe sorunun çözümü do?rultusunda sa?l?kl? ad?mlar?n at?lmas? mümkün olmayacakt?r."

Dahiliye Nezareti'nin 26 May?s 1915'te Sadaret'e yazd??? resmi yaz?da, "Osmanl? Devleti'nin hayati sorunlar?n?n içinde önemli bir bölüm olarak yer tutan bu derdin [Ermeni sorunu ile ilgili ?slahat talepleri] esasl? bir ?ekilde sona erdirilmesi ve tamamen yok edilmesine yönelik araçlar?n haz?rlanmas? ve ortaya konulmas? dü?ünülmekteyken", Ermenilerin bir k?sm?n?n dü?man ile birlikte hareket etmeleri ve masum halka sald?rmas? kar??s?nda, öngörülen hareketin "uygun bir usul ve kaideye ba?l? olarak düzgün ?ekilde nizam verilmesinin gerekli oldu?unun" anla??ld??? belirtiliyor. Ermeni sorununun "halledilmesi" için dü?meye art?k bas?lm??t?.

USTKB sempozyumu sonuç bildirisinde yer alan görü?ler, bu belgenin neredeyse tekrar?d?r. Bu görü?, Ermeni sorununun halloldu?unu ve art?k üzerinin örtülmesi gerekti?ini iddia eder. Halbuki Ermeni sorununun gerçekten hallolmas?, bu topraklarda ya?amaya devam bizlerin, Osmanl? Ermenilerinin maruz kald?klar? insanl??a kar?? i?lenmi? suçlar? ahlaken mahkum etmesiyle mümkün olacakt?r. Ve i?te o zaman, Osmanl?'n?n çökü?ü s?ras?nda ya?anm?? tüm ac?lar? payla?abilecek, i?lenmi? tüm suçlar? mahkum edebilece?iz.