.D‹À>0="justify">Hafta içinde okudu?um bir haberle ?oke oldum. Süryani Ara?t?rmalar Merkezi Seyfo Center'?n haz?rlad???, 48 sayfal?k 10 bin bro?ür, AB üyesi ülkelerin parlamentolar?, üniversiteler, gazeteciler ile bilim adamlar?na gönderilmi?. 
 
 
Avrupa Parlamentosu Ba?kan Yard?mc?s? Sosyalist Grup Üyesi Mechtild Rothe'nin önsözünü yazd??? bro?ürde, Türkiye'nin 1915'te gerçekle?tirdi?i iddia edilen "Süryani Soyk?r?m?"n? kabul etmesi isteniyormu?. Türkiye'de 18 bin, Avrupa'da 240 bin TC vatanda?? Süryani'nin ya?ad???n?, dünyada say?lar? 5-6 milyon olarak kabul edilse de, Süryanili?in bir ?rk de?il, bir mezhep oldu?unu, mesela 4 milyon Hintli Süryani oldu?unu ö?renince Mor Gabriel Manast?r?'nda 5 y?l H?ristiyan teoloji tahsili ve Süryanice e?itimi alan, Süryaniler konusunda ülkemizin tek akademisyen uzman? olan, Celal Bayar Üniversitesi Ö?retim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Çelik'le konu?man?n iyi olaca??n? dü?ündüm.

Hocam daha Ermeni soyk?r?m?n? halledememi?ken, bu Süryani soyk?r?m? meselesi de nereden ç?kt??

1970'lerden bu yana Ermeniler, kendilerine uygulanm?? bu sözde soyk?r?m iddialar?nda, baz? sorulara cevap vermekte s?k?nt?ya dü?üyorlard?. Mesela ?u soruya: "Türklerle yakla??k 800 y?l bir arada ya?ad?n?z. Tarihinizin en huzurlu dönemi, en rahat etti?iniz dönem bu dönemdir. 800 y?l boyunca bir tek Ermeni'nin burnu kanamad? da, ne oldu birdenbire 1914-1915'te böyle bir felaketle kar??la?t?n?z?" Bu soruya cevap olarak derler ki "Türkler, yüzy?l?n ba??nda bir imparatorluk kaybettiler. Bu süreçte sadece toprak ve insan kaybetmediler, be?erî iz'an ve dengelerini de kaybettiler. Biz, onlarla iç içe ya??yorduk ve H?ristiyand?k. Bu nedenle milli ve dinî öfkelerini ?uursuzca bize yönelttiler ve böylece bu korkunç soyk?r?m gerçekle?ti."

Biraz hakl?l?k pay? yok mu yani bu sözlerde?

Bu cevap, vicdan sahibi birçok Bat?l? bilim ve fikir adam?na ?u soruyu sordurtur: "Tamam, dediklerinizde gerçek pay? var. Türkler bir imparatorluk kaybediyorlard? ve bu süreçte her ?ey kontrolden ç?km??t?. Türkler de bu milli ve dinî öfkelerini siz H?ristiyan oldu?unuz için, tabii olarak, ?uursuzca size yöneltmi?lerdi. Bütün bunlar? kabul edelim de, peki ?unu nas?l izah ediyorsunuz? Süryaniler de H?ristiyan ve sizler hep bir arada ya??yordunuz. Halbuki 1914-1915 olaylar?nda bir tek Süryani'nin burnu kanamad?. Türklerin bu milli ve dinî öfkeleri, hem de kontrolsüz olan bu öfke, siz s?rf H?ristiyan oldu?unuz için size yöneldi de, neden Süryanilere yönelmedi?" Ermeniler, bu sorudan son derece rahats?zlar. Y?llardan beri diaspora Süryanilerini ikna etmeye çal???yorlar.

Yani Ermenilerin bu ikna çabas? 2008'de mi ba?ar?ya ula?t??

Son 3-4 y?ld?r ivme kazand?. 1985'te Süryanilerin aras?nda bir de etnik köken tart??mas? ba?lad?. Bir k?sm? kendilerini Nasturilerle birle?tirerek Asur ?rk?ndan geldiklerini ileri sürerken, büyük ço?unluk Aramî ?rk?ndan geldikleri hususunda geleneksel çizgilerini korudular. ??te, kendilerinin Asurî ?rk?ndan geldiklerini iddia eden bu küçük grup, son y?llarda 1914-1915 y?l?nda soyk?r?ma maruz kald?klar?n? iddia etmeye ba?lad?lar. Ellerinde hiçbir yaz?l? kan?t olmamas?na ra?men, kayna?? belli dahi olmayan hayali sözlü rivayetlerle bu soyk?r?m iddialar?n? gündeme ta??maya ba?lad?lar. Avrupa'daki Süryaniler aras?nda bu iddialar? gündeme getirenler, say? olarak az da olsalar, cemaatin büyük ço?unlu?u buna itibar etmese de, yeni yeti?en gençlerin duygu dünyalar?na etki ediyorlar. Diaspora Ermenileri de bu grubu hararetle destekliyor.

Peki 1914-15 döneminde Süryanilere ne oldu?

Dönemin ?çi?leri Bakan? Talat Pa?a, tehcir s?ras?nda Do?u ve Güneydo?u'nun vali ve kaymakamlar?na yedi tane tamim gönderdi. Bu tamimlerde "Aman çok dikkat edin, bir tek Süryani'nin burnu kanamas?n." diyordu. Dolay?s?yla Süryaniler tehcire maruz kalmad?lar. Çünkü Bat?l? emperyalistlerin oyunlar?na gelen Ermeniler, yüzy?llar?n huzurunu maceraya tercih ederken Ermenilerle ayn? bölgelerde iç içe ya?ayan Süryaniler, yüzy?llard?r huzur içinde bir arada ya?ad?klar? Türklere ihanet etmediler. Ne Ruslar?n, ne Frans?zlar?n, ne de ?ngilizlerin hayali tekliflerine iltifat ettiler.

Tehcirde Ermeni-Süryani ili?kisi nas?ld??

1914-1915 y?llar?nda ya?anan karga?ada Ermenilerin bir k?sm?, can ve mal güvenli?i aç?s?ndan Süryanilerin aras?na kar??t?lar. Yüzy?llard?r bir arada ya?ayan Süryanilerle Müslüman halk, bu dönemde de dostluklar?n? devam ettirdiler. Ermenilerle Süryaniler ayn? mezhebe mensupturlar. O nedenle birbirlerinin kiliselerinde ibadet edebilir, çocuklar?n? birbirlerinin kiliselerinde vaftiz ettirebilir, nikâh ve cenaze törenlerini birbirlerinin mabetlerinde icra edebilirler. O karga?a s?ras?nda birçok Ermeni, Süryanilerin aras?na kar??arak izlerini kaybettirdi. ??in do?rusu Süryaniler de bu dinda? ve mezhepda?lar?n? korudular ve onlara sahip ç?kt?lar. ??te bugün Avrupa'da kendilerini Asurî olarak tan?mlayan ve "Süryanilere de soyk?r?m uyguland?." diyen grubun içinde önemli say?da bu Ermeni kökenli Süryaniler oldu?u kuvvetli bir ihtimaldir.

2005'te Bilgi Üniversitesi'nde bir Süryani sempozyumu düzenlenmi?ti yanl?? hat?rlam?yorsam. Bu sempozyuma Süryani cemaati ilgi göstermi? miydi?

?stanbul'da 15 bin civar?nda Süryani ya?ad??? halde, cemaatten bir tek ki?i bu sempozyuma kat?lmad??? gibi, bir tek telgraf ve çiçek de göndermediler. ?sveç'ten gelen bir avuç Asurî, bir iki Avrupal? ve bir iki HADEP üyesi siyasi... Salonun en kalabal?k oldu?u dönemde say? 42 idi. Bunlar?n 26 tanesi zaten bildiri sahibi kat?l?mc? idi. Bu sempozyumun II. oturumunda bu soyk?r?m iddias? ortaya at?ld?. Benim çe?itli sorularla müdahalem, bu iddiay? seslendiren Asurîlerin can?n? s?karken, sinirli tepkiler Avrupal? dostlardan geldi.

Peki hocam, bu 10 bin bro?ürün önsözünü Avrupa Parlamentosu Ba?kan Yard?mc?s?'n?n yazmas? ne ifade ediyor, bu meseleye AB'nin de dahil oldu?unu ya da olaca??n? gösterir mi?

Hiç ?üpheniz olmas?n. Hatta AB, Ermeni meselesinden daha çok buna sahip ç?kacakt?r. Çünkü Ermeniler, Avrupa'da Fransa d???nda pek organize de?illerdir. Aksine, ABD'de daha yo?un ve etkindirler. Süryaniler ise Avrupa'da yo?undurlar. Yurtd???ndaki 11 metropolitli?in 9'u Avrupa'dad?r. Son derece iyi organize olmu?lard?r. Hatta ?sveç Birinci Ligi'nde Assyrian adl? bir futbol kulüpleri vard?r. Ba?ta ?sveçli parlamenterler olmak üzere, tüm AB üyesi ülkelerin çok say?da milletvekilinden destek görmektedirler. Geçen y?l ?ngiliz parlamentosunda bu konuda bir konferans düzenlediler. Kendilerine ait Avrupa'da birkaç TV kanal? bulunmaktad?r. Bütün bunlar göz önüne al?n?nca, Türkiye gerekli önlemleri almazsa, AB sürecinde bu konu mutlaka önümüze gelecektir. Hatta 2007'de ilerleme raporuna girdi, son anda Türkiye'nin giri?imleri sonucu rapordan ç?kar?ld?.

Öyle mi? Bunlar bas?na yans?mad? ama. Belki de ben kaç?rd?m. Peki hükümet nezdinde, Genelkurmay'da konu ile ilgili çal??malar var m??

Hani bir atasözümüz var: Yumurta kap?ya dayan?nca!.. Ermeni sorununda sergiledi?imiz aymazl??? bunda da sergiliyoruz. 1973'teki M?g?rd?ç Yan?kyan olay? ile 2000'li y?llara kadarki süreçte Ermeni iddialar?na kar??l?k yapt?klar?m?z ortada. Hâlâ do?ru dürüst bir enstitümüz yok. Ermenice bilen, Ermeni Monofizit H?ristiyanl???n? bilen, Ermeni Kilisesi'nin yap?s?n? bilen kimse var m??

Siz vars?n?z ya hocam...

Süryani soyk?r?m iddialar?n?n haz?rl?klar? 1985'lerde ba?lad?. Bu konuda son be? y?lda yirminin üzerinde bilimsel makale yazd?m. Ulusal TV kanallar?nda programlar yapt?m, devletin stratejik kurumlar?na raporlar verdim... Ne oldu?.. Hükümet nezdinde, özellikle D??i?leri Bakanl???'nda tatminkâr bir çal??may? b?rak?n, konu üzerinde dü?ünenler oldu?unu dahi zannetmiyorum. Genelkurmay'a gelince, bu konu onlar?n i?i de?il her ?eyden önce... Asker nereye yeti?sin?.. Asker Do?u'da sa?l?k taramas? yapar, e?itim-ö?retimle ilgilenir, a?aç diker, köye su götürür... Bütün bunlara ilaveten de kendi asli i?ini yapmaya çal???r. Üzülerek ifade edeyim ki, devletin stratejik kurumlar? ve burada çal??an uzmanlar(!) bu konuda üzerlerine dü?eni yapmad?klar? için asker bu i?e de el atmak zorunda kald?. ?ubat 2008'de Genelkurmay'da bir komisyon olu?turuldu ve konu üzerinde baz? çal??malar yap?ld?. Bu komisyona beni de davet ettiler. Ancak o tarihlerde Suriye'de oldu?um için kat?lamad?m.

Zaten bu i? Genelkurmay'?n i?i de?il diyorsunuz.

De?il. Ayr?ca bu konuda çal??an arkada?lar da, konunun uzman? de?il... Öyle ?urada burada yaz?lm?? ?eyleri toplayarak, birkaç istihbarat raporuna dayan?larak devletin bu konuda takip edece?i politikalar olu?turulamaz. Ta??ma suyla de?irmen dönmeyece?i gibi, böyle tutumlar aspirinle kanser tedavi etmeye benzer ve netice al?namaz!

Önümüzdeki günlerde bu iddia sahiplerinin cephesinde neler olaca??n? tahmin ediyorsunuz?

Bu konu, bugün baz? geli?meler üzerine gündeme gelmi?, bir müddet sonra da gündemden dü?ecek bir konu de?il. 1985'lerden bu yana sistemli ve organizeli bir ?ekilde mesafe katettiler. Bu aynen Ermeni meselesi gibi, bizim yumu?ak karn?m?zd?r. Arkas?nda emperyal bir güç vard?r. Ta?eronlu?unu da Avrupal? küçük bir devlet, ?sveç üstlenmi?tir. Bu konu t?pk? Ermeni meselesi gibi, ba??m?z?n üstünde sallanan bir Demokles k?l?c? görevi görecektir. Uluslararas? ili?kilerde, özellikle Avrupa Birli?i sürecinde bize büyük s?k?nt?lar ya?atacakt?r. Bunun önlemlerini alamazsak, arkas?ndan Pontus ve Yezidi soyk?r?m iddialar? da, buradan cesaret alarak gündeme gelecektir. Peki ne yapmal?y?z derseniz, öncelikle Ermeni meselesinde dü?tü?ümüz aymazl??a dü?mememiz laz?m.

Ne yap?labilir?

Türkiye Süryanileri, Milli Mücadele'de Türklerle omuz omuza saf tutmu?, Lozan'da kendilerine sunulan az?nl?k haklar?n? ellerinin tersiyle itmi?, Türkiye Cumhuriyeti'nin birinci s?n?f vatanda?lar?d?r. Bu çizgiyi devletin en tepesindeki insanla, sokaktaki s?radan insan hiç unutmamal?d?r. Türkiye'de ya?ayan gayrimüslim vatanda?lar?m?z?n (Rum, Ermeni, Yahudi) sahip olduklar? demokratik haklar?n tamam?, eksiksiz olarak Süryaniler için de geçerlidir.

Bu ifadenizin alt?nda Süryanilere kötü muamele de yap?ld??? imas?n? seziyorum.

Maalesef, yerel yöneticilerin bilgisizlikten kaynaklanan önyarg?lar? neticesinde, ibadet ve e?itim konusunda Süryani cemaatine kar?? baz? zorluklar ç?kard?klar?n? zaman zaman mü?ahede ediyorum. Bu yerel yöneticiler, bu konularda bilgilendirilmeli ve bu konudaki s?k?nt?lar giderilmelidir. Bununla beraber ba?ta ?sveç ve Almanya olmak üzere Avrupa'da ya?ayan, baz?s? din adam? kimli?i ta??yan ve bu soyk?r?m iddias?n? kendilerine bayrak yap?p, rant sa?layan diasporadaki Ermeni örgütleri ve PKK ile de dirsek temaslar? olan hâlâ da TC pasaportu ta??yan ki?iler hakk?nda yasal i?lemler yap?lmal?, Türkiye'deki cemaatin önderleri uyar?lmal? ve TC kimli?i ta??yan metropolit unvanl? din adamlar?ndan, bu papazlar hakk?nda dinî i?lem yap?lmas? istenmelidir.
 
NUR?YE AKMAN