="justify">ABD’deki Ermeni lobisi, ülkedeki faal Ermeni nüfusu, Amerika Ermeni Ulusal Komitesi (ANCA), Amerikan Ermeni Meclisi (AAA) ve Zoryan Enstitüsü gibi baz? Ermeni kurulu?lar?n?n çal??malar? nedeniyle oldukça etkilidir.

;'m?”n?n kabul edilmesi konusunda çe?itli tasar?lar?n sunulmas?n? ba?arm??sa da hâlen Ermeni soyk?r?m? iddialar?n? tan?yan bir karar?n al?nmas?n? sa?layamam??t?r. Bunda Türk-Amerikan ili?kilerinin önemli bir rol oynad???n? söylemek mümkündür. Ancak “24 Nisan Ermeni soyk?r?m?n? anma” etkinlikleri çerçevesinde ABD üst düzey yöneticilerinin Ermenilere gönderdikleri mektuplarda kullan?lan ifadeler göz önünde bulunduruldu?unda, yap?lan aç?klamalar?n ne Türk taraf?n? ne de Ermeni taraf?n? memnun etti?i söylenebilir.

Ermeni lobisi Senato ve Temsilciler Meclisi ba?kan ve üyelerine bask? uygulayarak “Ermeni soyk?r?m?”n?n ABD yönetimi taraf?ndan resmen tan?nmas?n? sa?lamaya yönelik çabalar?n?n yan? s?ra, ba?kanl?k adaylar?ndan “Ermeni soyk?r?m?” hakk?ndaki fikirlerini ifade etmelerini  isteyerek de, Ermeni nüfusunun kime oy verece?ini geni? ölçüde belirlemektedir. Di?er yandan Ermeniler, ABD’nin Ermenistan’la olan ili?kilerinin ?ekillendirilmesinde de etkilidirler. Bu ba?lamda geçti?imiz hafta ANCA’n?n giri?imiyle Kongre Üyesi Jim Costa taraf?ndan haz?rlanan ve ABD’nin yeni Erivan Büyükelçi aday? Marie L. Yovanovitch’e gönderilen mektup da Ermeni lobisinin ABD-Ermenistan ili?kilerinde nas?l bir güce sahip oldu?unu göstermesi aç?s?ndan önemli bir geli?me olmu?tur.

Bu konuya geçmeden önce k?saca baz? hususlar? hat?rlatmakta yarar vard?r. May?s 2006 tarihinde ABD’nin eski Erivan Büyükelçisi John Evans, Ermeni lobisinin yo?un bask?s? sonucunda 1915 olaylar?n? “soyk?r?m” olarak tan?d???n? aç?klam??t?. Bu aç?klamayla Ermeni lobisinin takdirini kazanan Evans’a dönemin Devlet Ba?kan? Robert Koçaryan taraf?ndan  Mkhitar Gosh ni?an?  verilmi?, ABD yönetimi ise Evans’? görev süresi dolmadan   geri ça??rm?? ve Evans’?n yerine A?kabat Büyükelçisi Richard Hoagland’? atam??t?. Ancak Hoagland’?n Ermeni soyk?r?m? konusunda diasporay? memnun etmeyen fikirleri, kendisinin aleyhinde bir kampanya ba?lat?lmas?na ve Senato’da  atamas?n?n durdurulmas?na neden olmu?tu.

2006’dan beri sürünceme olan konuyla ilgili, zaman zaman baz? geli?meler ya?ansa da hâlen bu sorun çözülmemi?tir. 28 Mart’ta Ba?kan Bush’un ABD’nin Ermenistan büyükelçili?ine hâlen K?rg?zistan Büyükelçili?i’nde görev yapan Yovanovitch’i atayaca??n? aç?klamas?yla birlikte Ermeni lobisi yeniden harekete geçmi?tir. ANCA’n?n Kongre üyesi Jim Costa’ya 1915 olaylar?n?n “soyk?r?m” olarak tan?nmas?n? öngören bir mektup haz?rlatt?rarak ABD’nin yeni Erivan büyükelçi aday? Yovanovitch’e göndermesi ve Yovanovitch’in “1915’te gerçekle?en Ermeni soyk?r?m?” konusundaki görü?lerinin ne oldu?unun sorulmas? Kongre’nin Ermeni taraftar? üyeleriyle hükümet aras?ndaki krizi daha da t?rmand?rm??t?r. Mektupta ABD yönetiminin Erivan’daki büyükelçi bo?lu?unu bir an önce doldurmas?n?n önemine vurgu yap?larak, Yovanovitch’in “yeni görevinin onaylanmadan önce 20. yüzy?l?n ilk soyk?r?m? olan Ermeni soyk?r?m?” konusundaki fikirlerinin kendileri için önemine i?aret edilmi?tir. Büyükelçi Hoagland’?n Erivan’a atamas? sürecinde ya?anan geli?melerle ilgili de?erlendirmelerin de yer ald???  mektupta Erivan’daki son ABD Büyükelçisi “John Evans’?n 1.5 milyon Ermeninin 1915-1923 y?llar? aras?nda katledildi?ini ve bunun 20. yüzy?l?n ilk soyk?r?m? oldu?unu kabul etti?inden beri ABD’nin Erivan’da bir büyükelçisi” bulunmad???n? ve bu bo?lu?u Yovanovitch’in en iyi ?ekilde dolduraca??na inan?ld??? belirtiliyor. 

Costa, ayr?ca “Ermeni soyk?r?m?” konusundaki fikirlerinin bilinmesinin kendisi aç?s?ndan son derece önemli oldu?unun alt?n? çizerek Yovanovitch’in “Ermeni soyk?r?m?” konusunda yapaca?? aç?klaman?n iki ülke aras?ndaki ili?kileri güçlendirme ya da olumsuz etkileme gücüne sahip olaca??n? vurgulam??t?r. “1915-1923 y?llar? aras?nda Osmanl? ?mparatorlu?unda ya?ayan 1.5 milyon Ermeninin sistematik bir biçimde öldürüldü?ü, yüz binlercesinin de anavatanlar?ndan zorla uzakla?t?r?ld?klar?, bu mezalimle ilgili belgelerin  ABD ar?ivlerinde de mevcut oldu?u” ayr?ca “Ermeni soyk?r?m?n?n geni? bir tarihi ve akademik camia ile ABD’de faaliyet gösteren Soyk?r?m Bilim Adamlar? Uluslararas? Derne?i taraf?ndan da kabul edilen bir gerçek oldu?u” belirtilmi?tir. Costa’n?n mektubunun devam?nda ise “Osmanl? ?mparatorlu?u’nun Ermeni soyk?r?m?n? ba?latmas?ndan iki gün sonra New York Times’?n da “Kürtler daha fazla Ermeni Katletti” ba?l???yla bir haber yay?nlad???n?, ilerleyen y?llarda da konuyla ilgili toplu katliamlara at?fta bulunan raporlar?n yay?nland???” bildirilmektedir.    

Mektubun haz?rlanma gerekçesini birçok Amerikal? Ermeni’nin Yovanovitch’in “Ermeni soyk?r?m?” konusundaki fikirlerini merakla beklemesine ba?layan Costa, bu nedenle Yovanovitch’e baz? sorular sormakla yükümlü oldu?unu ve kendisinin Türkiye-Ermenistan aras?ndaki mevcut sorunu nas?l çözece?ine dair bir plan?n?n olup olmad???n? aç?klamas?n? isteyen be? soru yöneltmi?tir.

?lk soru Yovanovitch’e “1.5 milyon Ermeninin öldürülmesi ve sürgün edilmesi”nin 1948 Soyk?r?m Suçunun Önlenmesi ve Cezaland?r?lmas? Sözle?mesi’ne uygun olup olmad???na ili?kindir. ?kinci soruda ABD`nin Avrupa ve Avrasya ili?kilerinden sorumlu D??i?leri Bakan Yard?mc?s? Daniel Fried’in de haz?r bulundu?u 2007’de D?? ?li?kiler Komitesi’nde görü?ülen ve “Ermeni soyk?r?m?” konusunun politikac?lar taraf?ndan de?il tarihçi, filozof ve sa?duyulu ki?ilerden olu?an bir grup taraf?ndan yap?lacak bir “gönüllü inceleme” yoluyla çözülmesi konusundad?r. Buna göre Costa, Yovanovitch’e 1998 y?l?nda da 150 ki?ilik tarihçi, teolog ve hukukçudan olu?an bir grup bilim adam?n?n hükümete “Ermeni soyk?r?m?n?” resmen  tan?nmas? için bask?da bulundu?unu belirterek; söz konusu “gönüllü inceleme” grubu ile D??i?leri Bakan Yard?mc?s? Fried’in bahsetti?i “gönüllü inceleme” grubunun ayn? olup olmad???, ayn? ise ABD’nin neden hâlen Ermeni soyk?r?m?n? resmen tan?mad???n? sormaktad?r. 

Üçüncü soruda ise Yovanovitch’e ki?isel olarak “Ermeni soyk?r?m?” konusunda herhangi bir ara?t?rmas?n?n olup olmad???, varsa 1915-1923 y?llar? aras?nda meydana gelen olaylarla ilgili ki?isel dü?üncelerinin ne oldu?u sorulmaktad?r. Bir sonraki soruda da Ermeni-Amerikan toplumlar? aras?ndaki ili?kilerin güçlendirilmesi için Yovanovitch’in nas?l bir plan dü?ündü?ü ve son olarak da kendisinin Türkiye’yi masaya oturtacak ve “Ermeni soyk?r?m?” konusunda uygun bir tart??ma zemini yaratacak bir haz?rl???n?n olup olmad??? sorusu yöneltilmektedir. 

Görüldü?ü gibi Costa’n?n mektubundaki sorular Yovanovitch’i “Ermeni soyk?r?m?” konusunda nas?l bir tutum içerisinde olaca??n? aç?klamaya zorlamakta ve biraz da tehdit niteli?i ta??maktad?r. Bu yönüyle Ermeni lobisinin Yovanovitch’in fikirlerini ö?rendikten sonra, memnun olmalar? hâlinde, kendisini destekleyecekleri aksi halde atamas?na kar?? bir kampanya ba?latacaklar? öngörülebilir. Costa’n?n mektubunu Ermeni lobisinin, Ermenistan’da ABD temsilcisi de olsa, 1915 olaylar? konusunda kendilerinden farkl? dü?ünen birine tahammüllerinin olmad???n? ve lobi faaliyetlerinin ABD’de karar alma mekanizmalar?n? nas?l etkiledi?ini gösteren önemli bir geli?me olarak de?erlendirmek mümkündür. Ayr?ca Ermeni lobisinin ABD yönetiminin Büyükelçi atamalar?n? etkileyebilecek faaliyetlerde bulunmas? ve kendi fikirlerinin savunmayan bir büyükelçinin atamas?n? durdurmaya çal??mas?, hem ifade özgürlü?üne hem de ABD’nin d?? politikas?na bir tür müdahale olarak da de?erlendirilebilir.