!àáP="justify">Ermenistan'?n Azerbaycan topraklar?n? i?gal alt?nda tutmas? meselesinin diplomatik yollarla çözümlenmesi için 5 Haziran 2008'de Rusya'n?n St. Petersburg ?ehrinde Azerbaycan Cumhurba?kan? ?lham Aliyev'le Ermenistan'?n yeni Cumhurba?kan? Serj Sarkisyan aras?nda bir görü?me gerçekle?tirildi.

ï%?ma amaçl?" gerçekle?tirilse de ayn? zamanda diplomatik görü?melerin devam? için kritik bir dönüm noktas?yd?. Özellikle Minsk Grubu için görü?menin gerçekle?mesi bile ba?ar? olarak de?erlendiriliyordu. Çünkü Mart 2008'de Minsk Grubu ülkelerinin BM'de al?nan karar?n aleyhine oy kullanmalar? Azerbaycan'da resmi düzeyde ve kamuoyunda tepkiyle kar??lanm?? ve Minsk Grubu'nun diplomatik görü?melerdeki rolü ile ilgili tart??malar ba?lam??t?. Di?er taraftan Minsk Grubu ve Ermenistan'?n görü?meleri Madrid yaz?l? belgesi çerçevesinde devam ettirme iste?ine kar??n Azerbaycan'?n diplomatik görü?meleri BM karar? do?rultusunda devam ettirme talebi diplomatik görü?melerin sona ermesi tehlikesinin olu?mas?na neden olmu?tu. Çünkü Azerbaycan taraf?n?n diplomatik görü?melerin devam? için ?srar etmesi Ermenistan'dan kar??l?k bulmuyordu. Tam tersi, i?gal alt?ndaki Azerbaycan topraklar?nda kurulacak sözde devletin tan?nmas? gerekti?i gibi aç?klamalar yaparak gerginli?i t?rmand?racak bir tutum içine giriyordu.

SONUCU B?L?NEN MÜZAKERELER

Diplomatik görü?melerin t?kand??? bu süreç Azerbaycan Cumhurba?kan? ?lham Aliyev'in 2-4 Nisan'da Bükre?'te yap?lan NATO Zirvesi'nde Serj Sarkisyan'la görü?meyi kabul etmemesiyle sonuçland?. Zirvede ?lham Aliyev'le Minsk Grubu e?ba?kanlar?n?n görü?mesi sonucu Azerbaycan'?n tutumunda bir de?i?iklik yapt? ve diplomatik görü?melerin devam?nda Minsk Grubu'nun Madrid Belgesi'ni temel alabilece?ini söyledi. Daha önce kabul etmedi?i bir belgeyi NATO zirvesinde Minsk Grubu e?ba?kanlar?yla yap?lan toplant?da kabul etmesi Azerbaycan'?n Karaba? siyasetindeki ciddiyetine yönelik ?üpheler uyand?rmaya ba?lad?. Bu arada Bükre? görü?melerinden sonra taraflar?n söylemlerinde k?sa süreli yumu?ama ya?anmaya ba?lad?. Ard?ndan 7 May?s 2008'de Azerbaycan D??i?leri Bakan? Elmar Memmedyarov ve Ermenistan D??i?leri Bakan? Eduard Nalbandian'la Minsk Grubu e?ba?kanlar? aras?nda bir toplant? yap?ld? ve toplant?ndan diplomatik görü?melere devam karar? ç?kt?.

Diplomatik görü?melerin devam? olarak Ermenistan ve Azerbaycan cumhurba?kanlar? aras?ndaki görü?menin BDT'nin gayri resmi ekonomi zirvesinin yap?ld??? St. Petersburg'da yap?lmas? Rusya'n?n bu meseledeki etkinli?inin göstergesiydi. BDT ülkelerinde bu gibi meselelerin (ayr?l?kç? bölgeler) çözümünde Rusya'n?n büyük rolü oldu?u gibi son günlerde Rusya'n?n Güney Kafkasya'da etkinli?ini art?rmaya çal??t???n? da bu ba?lamda göz önünde bulundurmak gerekiyor. Görü?meden sonra Azerbaycan D??i?leri Bakan? Elmar Memmedyarov'un "Görü?meler Madrid çerçevesinde devam edecek fakat bu belgede baz? de?i?ikler yap?lmas? gerekiyor" aç?klamas? Azerbaycan'?n, "Karaba? Azerbaycan'?n toprak bütünlü?ünde kalacakt?r", temel tezinden de BM'de al?nan karardan da vazgeçmedi?i anlam?na geliyor.

Taraflar?n bu konudaki ili?kileri sadece resmi görü?melerde devam etmiyor. Her iki taraf da çe?itli yollardan kar?? tarafa bask? yaparak diplomatik görü?melerde taviz koparmaya çal???yor. Buras? bir gerçekliktir ki, Azerbaycan ad?na diplomatik görü?meler Bakü'den yürütülürken Ermenistan ciddi anlamda hala Moskova'n?n deste?ini arkas?nda hissediyor ve hatta resmi görü?meler öncesi muhakkak Moskova'yla isti?are yap?yor. Ne ilginçtir ki, Eduard Nalbandian "Sorun, kuvvet kullanma yoluyla çözülemez" aç?klamas?n? yaparken Rusya D??i?leri Bakan? Sergey Lavrov'a da at?fta bulunmaktad?r. Bölgedeki Abhazya ve Güney Osetya gibi ayr?l?kç? bölgelerin Moskova'n?n deste?ini arkalar?na alma çabalar? anla??l?r olabilir ama Ermenistan gibi ba??ms?z oldu?unu iddia eden bir devletin Moskova'n?n a?z?ndan konu?mas? ba??ms?zl?k iddias?na ayk?r?d?r.

??GAL LEKES?

Uzun u?ra?lar sonucunda Azerbaycan Ermenistan'?n i?galci devlet oldu?unu kabul ettirmi?tir. ??galci bir devlet olmak Ermenistan için kara lekedir. Bu i?gal süreci devam etti?i sürece bu lekenin Ermenistan'?n üzerinden silinmesi zor görünüyor. BM'de al?nan karardan sonra Ermenistan'?n kendisi de diplomatik çal??malarda yetersiz kald???n? kabul etti. Azerbaycan bölgeden izole etti?i Ermenistan'?n bar??a yana?mas? durumunda bölgesel projelere kat?labilece?i teklifini sunmas?na kar??n Ermenistan bu teklifi reddetmektedir. Ermenistan, bir gün petrol ve do?algaz? bitecek olan Azerbaycan'?n gelece?inin Ermenistan'la ve sözde Da?l?k Karaba? devletiyle anla?ma yapmaktan geçti?ini ileri sürmektedir. Jeopolitik ve yeralt? kaynaklar itibariyle hiçbir öneme sahip olmayan Ermenistan'?n Azerbaycan için kurtar?c? olaca?? iddialar? psikolojik sava??n bir parças?d?r fakat gerçek d??? ve mant?ks?zd?r.

Ermenistan ?u anda psikolojik olarak savunmadad?r. Örne?in, Azerbaycan'?n dört Ermeni istihbaratç?s?n? tutuklayarak geri vermemesine kar??l?k Ermenistan'?n aç?klamalarla yetinmesi, Azerbaycan'?n ciddi silahlanmas?na kar??l?k Ermenistan'?n, "bu silahlanmay? dikkatle izliyoruz" aç?klamas? yapmas? Erivan'?n psikolojik savunmada oldu?unun göstergesidir. Sadece Rusya'n?n deste?iyle ayakta durabilen Ermenistan mazlum millet imaj? çizerek Türkiye ve Azerbaycan'a kar?? Avrupa ve ABD'den destek almay? hedeflemektedir. H?ristiyan devletlerden Azerbaycan'a kar?? destek alabilmek için Karaba?'daki sava??n dini motifler de ta??d???n? ileri süren Serj Sarkisyan, Azerbaycan'a kar?? söz konusu devletlerden destek almak istemektedir.

Ermenistan i?galden vazgeçmeksizin kendini tavize zorlayan izolasyon ?art?ndan kurtulmak için farkl? yollar denemektedir. Bu ba?lamda hala mazlum ve ezilmi? millet rolünü oynayarak Türkiye ve Azerbaycan'? tehdit etmektedir. Ermenistan'?n tavizsiz tutumu Ermenistan'la ili?kiler konusunda daha olumlu dü?ünen AKP hükümetini bile bu politikas?nda de?i?im yapmaya zorlam??t?r.

ERMEN?STAN ADALETS?ZL???

Yeni dönemde Ermenistan'?n Da?l?k Karaba?'da ya?ayan Ermenileri diplomatik görü?melere dahil etme iste?ine Azerbaycan kesinlikle kar?? ç?kmaktad?r. Da?l?k Karaba? Azerbaycan'?n bir parças?d?r ve Da?l?k Karaba?'da ya?ayan Ermeniler de Azerbaycan vatanda??d?r. Da?l?k Karaba?'la Azerbaycan aras?nda görü?meler yaln?z merkez-bölge ili?kisi çerçevesinde yürütülebilir. Merkez-bölge aras?nda yürütülecek bu görü?meye sadece o bölgede ya?ayan Ermeniler de?il Azerbaycanl?lar da dahil edilmeli. Ermenistan ise bunu kesinlikle kabul etmiyor. Dolay?s?yla Ermenistan'?n "görü?melerden sonuç al?nabilmesi için bölge halk? da kat?lmal?" yakla??m? siyasi ve tek tarafl? olup adil ve hiçbir hukuki dayana?? yoktur. Da?l?k Karaba?'la Azerbaycan aras?nda yürütülecek merkez-bölge ?eklindeki görü?melere Ermenistan'?n müdahale hakk? yoktur. Çünkü Ermenistan'?n bu bölgeye yönelik uluslararas? hukuktan kaynaklanan garanti veya koruma gibi bir hakk? yoktur. Sadece Ermenistan'?n çabas? Da?l?k Karaba?'a ba??ms?z bir taraf statüsü kazand?rmakt?r. Bu ?artlarda sadece Da?l?k Karaba? Ermenileri görü?melere bir taraf olarak dahil edilirlerse ba??ms?z bir yap? olarak tan?nmalar? için bunu kullan?rlar.

Ermenistan'dan farkl? olarak Azerbaycan statükonun devam?ndan yana olmad??? için diplomatik görü?melere devam ederken meselenin askeri çözüm yollar?n? da ihmal etmiyor. Bunu cumhurba?kanlar? görü?mesinden sonra Azerbaycan D??i?leri Bakan? Elmar Memmedyarov'un "Görü?meler bu ?ekilde fazla süremez" ifadesi de kan?tlamaktad?r. Memmedyarov'un bu ifadeyi kullanmas? "sava?" seçene?inin diplomatik çevrelerde bile konu?uldu?unun göstergesidir.