Ermenistan, Sovyetler Birliði’nin daðýlmasýndan bu yana siyasi, ekonomik, askeri ve ulaþým konularý ile enerji politikalarýnda ciddi sýkýntýlar yaþýyor. Ermenistan’ýn bu sýkýntýlarý komþularýyla yaþadýðý sorunlar nedeniyle her geçen gün aðýrlaþýrken, uzlaþmaz tavrýndaki ýsrarý bölgesel projelerden izole edilmesinin en önemli sebebi olmaya devam ediyor.

 

Bu baðlamda son olarak geçtiðimiz ay Türkiye-Azerbaycan-Gürcistan arasýnda “Demirden Ýpekyolu” olarak adlandýrýlan “Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu Projesi”nin (BTK) Türkiye bölümünün temel atma töreninin gerçekleþmesi ve Ermenistan’ýn bu projenin de dýþýnda kalmasý, Erivan yönetiminin son dönemlerdeki arayýþlarýna hýz kazandýrdý. Ermenistan bu çerçevede bölgesinde iyi komþuluk iliþkileri sürdürdüðü tek ülke olan Ýran’a daha büyük bir önem vermeye baþladý. 

 

Ýran, tam bir kara ülkesi olan Ermenistan’ýn denize çýkýþýný saðlayabilecek tek komþusu olmasý bakýmýndan Erivan için ayrýcalýklý bir yere sahip. Ýþte bu tür jeopolitik açmazlarýn da etkisiyle, iki ülke dini ve kültürel farklýlýklarýný bir kenara býrakarak bölgesel ortak çýkarlarýn gerektirdiði iþbirliðini derinleþtirmeye çalýþýyor. 

 

Ýran-Ermenistan arasýndaki ilk antlaþma doðal gaz konusunda 1992 yýlýnda imzalanmýþtý. Bu antlaþma 2004 yýlýnda yenilenerek doðal gaz boru hattýnýn maliyeti çýkartýlmýþ ve 19 Mart 2007’de boru hattýnýn ilk etabýnýn inþasýna baþlanmýþtý. 1992 yýlýndan bu yana sürdürülen görüþmelere raðmen hattýn halen faaliyete geçirilememiþ olmasýnýn en önemli sonucu, Ermenistan’ýn Rusya’ya olan baðýmlýlýðýnýn sürmesi. Doðalgaz boru hattýyla ilgili nihai hedefe ulaþýlamadan bu kez demiryolu projesi ile gündeme gelmiþtir. Ermenistan basýnýnda projenin Ermenistan ayaðýyla ilgili fizibilite çalýþmalarýna baþlandýðý ve maliyetinin 2 milyar dolar olacaðý haberleri yer aldý. Projeyle ilgili geliþmeler ise baþta Rusya olmak üzere ABD, Türkmenistan, Ukrayna gibi birçok ülkenin dikkatini Ermenistan-Ýran iliþkilerine çevirmesine neden oldu.

 

Ýran-Ermenistan demiryolu hattýnýn Ermenistan’da baþlayacaðý nokta için Yeraýk, Vardeniz ve Gagarin olmak üzere üç ayrý seçenekten bahsediliyor. Ulaþtýrma Bakaný Gurgen Sargisyan’ýn açýklamalarýndan anlaþýldýðýna göre, Ermenistan yönetimi bu projeyle ayný zamanda, ülkenin üç merkezi þehri olan Gagarin, Gavar ve Cermuk bölgelerini birbirine baþlamayý amaçlýyor. Hattýn baþlatýlabileceði diðer iki þehrin ise Yeraýk ve Vardenis olabileceði belirtiliyor. Bu durumda hattýn toplam uzunluðunun 443 ile 449 kilometre arasýnda deðiþeceði belirtiliyor. 

 

Bakan Sargisyan, toplam 397 kilometre uzunluðundaki hattýn 80 kilometrelik kýsmýnýn Ýran’ýn kuzeybatýsýnda bulunan Marand’dan geçeceðini belirtirken, birçok uluslararasý kuruluþun da projeye sýcak baktýðýný ve bazýlarýnýn ise projeye maddi destekte bulunmaya hazýr olduðunu söyledi. Ancak bu kuruluþlarýn isimlerini veremedi. Ermenistan basýnýna göre, projeye sýcak bakan ülkeler arasýnda Rusya da yer alýyor ve önümüzdeki dönemde projeye dâhil olmasý ihtimal dâhilinde. 

 

Aslýnda Ermenistan’ýn Ýran ile iliþkilerinde doðalgaz boru hattý projesiyle baþlayan arayýþlarýnýn büyük ölçüde, Rusya’ya baðýmlýlýðýný azaltma kaygýsýndan kaynaklandýðýný söylemek mümkün. Ermenistan yönetiminin, Türkiye-Gürcistan-Azerbaycan üçlüsünün her geçen gün geniþleyen iþbirliði alanlarý karþýsýnda kendisinin dýþlanmýþlýðýna son verme telaþý da kuþkusuz bu tür arayýþlarý hýzlandýrmaktadýr. Ancak Ýran-Ermenistan yakýnlaþmasýnýn baþta Rusya ve ABD tarafýndan da memnuniyetle izlendiði söylenemez. Ýran-Ermenistan iliþkilerinin demiryolu projesiyle yeni bir safhaya geçmesi, ABD’nin Ermenistan üzerinde baský kurmasýna neden olabilir ve hatta bu ülkeye yönelik yaptýrým arayýþlarýný gündeme getirebilir. Nitekim ABD yönetimi geçtiðimiz günlerde Ýran’ýn Ermenistan ile imzaladýðý antlaþmalarýn ABD’nin Ýran'a uyguladýðý yaptýrým rejimine ters düþebileceði uyarýsýnda bulunmuþtur.