Baþbakan Erdoðan’ýn ABD ziyareti bir süreden beri sakin olan Protokoller konusunda hareketlenmeye yol açtý.

Bu ziyaret Baþkan Obama’ya, protokoller ve genel olarak Ermeni sorunu karþýsýndaki tutumunu yeniden Ermeni Diasporasýna hatýrlatma olanaðý verdi. Obama, Taþnaklar hariç, ABD’deki Ermeni kiliselerin ve diðer bazý önemli kuruluþlarýn geçen Eylül ayýnda kendisine protokollerle ilgili olarak gönderdikleri bir mektuba cevap vererek Türkiye ve Ermenistan iliþkilerinin normalleþmesinin önkoþulsuz ve makul bir süre içinde gerçekleþmesi gerektiðini (normalization between Armenia and Turkey should move forward without preconditions and within a reasonable timeframe) belirtti. Tarih konusunda fikrinin deðiþmediðini, (my view of that history has not changed) olaylarýn tam ve açýk bir þekilde kabullenilmesinin geçmiþi ele almanýn en iyi yolu olduðunu ifade etti. (full, frank, acknowledgement of the facts... the best way to address the facts of the past )

Baþkanýn bu sözlerine açýklýk getirirsek, tarih konusunda fikrinin deðiþmemesi baþkan olmadan önce 1915 olaylarýný soykýrým olarak gördüðü, halen de ayný fikirde bulunduðu anlamýna gelmektedir. Tarihi olaylarýn tam ve açýk bir þekilde kabullenilmesi ise soykýrým savýnýn Türkiye tarafýndan da kabulü anlamýný taþýyabilir. “Ýliþkilerinin normalleþmesinin önkoþulsuz ve makul bir süre içinde gerçekleþmesi” ifadeleri ise protokollerle ilgilidir ve bu belgelerin baþka bir soruna (Karabað sorunu) baðlanmadan ve uzun olmayan (makul) bir süre içinde de tasdik edilmesi gerektiðine iþaret etmektedir. Þunu belirtelim ki Baþkanýn Ermeni kuruluþlarýna verdiði bu cevapta önceki tutumuna göre bir yenilik bulunmamaktadýr.

Baþkan Obama’nýn Baþbakan Erdoðan ile yaptýðý ortak basýn toplantýsýnda ise çok daha ihtiyatlý bir dil kullandýðý gözlemlenmiþtir. Baþkan bu toplantýda, Türkiye-Ermenistan iliþkilerinin normalleþtirilmesi konusunda attýðý cesur adýmlar için Baþbakan Erdoðan’ý kutladýðýný ve bu yolda ilerlemesi için kendisini teþvik ettiðini belirtmekle yetinmiþtir. (I congratulated the Prime Minister on some courageous steps that he has taken around the issue of normalizing Turkish/Armenian relations, and encouraged him to continue to move forward along this path)
Bu yolda ilerlemesi için Baþbakaný teþvik ettiði ifadeleri, Baþkan Obama’nýn protokollerin bir an önce sonuçlandýrýlmasýný, diðer bir deyimle Karabað sorununa baðlamadan makul bir süre içinde T.B.M. M. Tarafýndan onaylanmasý istediðini göstermektedir.

Baþbakan Erdoðan ise söz konusu basýn toplantýsýnda Azerbaycan-Ermenistan iliþkilerinin (Karabað Sorununun) Türkiye ile Ermenistan iliþkilerinin normalleþmesi sürecine baðlý olduðunu vurgulamýþtýr. ABD ziyaretinde konuþtuðu diðer yerlerde de bu görüþünü dile getirmiþtir.

Bu haliyle protokoller konusunda Türkiye ve ABD arasýnda pek seslendirilmek istenmeyen bir görüþ ayrýlýðý bulunduðu görülmektedir. ABD Protokollerin onaylanarak yürürlüðe girmesini isterken Türkiye onayý Karabað sorununun çözümüne, hiç olmazsa, bu çözüm yolunda ciddi bir geliþme olmasýna baðlamaktadýr.

Bu arada Türkiye-Ermenistan iliþkilerinin Karabað Sorunundan baðýmsýz olarak normal hale getirilmesinin doðru olmayacaðýný, zira böyle bir durumda Ermenistan’ýn Azerbaycan’a karþý üstünlük saðlayacaðýný belirtelim. Türkiye’nin esasen gerginlik yaþadýðý Azerbaycan’ý ihmal ederek Ermenistan’a böyle bir hediye vermesinin bir anlamý yoktur.

Diðer yandan ABD ve AB ülkeleri Azerbaycan ile Ermenistan arasýndaki sorunlarýn çözümlenmesini gerçekten istiyorlarsa Türkiye’nin bu tutumunun çözüme yardýmcý olacaðýný kabul etmeleri gerekir. Karabað Sorununun çözümü Ermenistan’ýn vereceði bazý tavizlere baðlý bulunmaktadýr. Türkiye’nin bu sorunda ilerleme olmadýkça protokolleri onaylamamasý,
protokoller nedeniyle þiddetli tenkitlere maruz kalan ve bu nedenle de bir an önce Türk sýnýrýnýn açýlmasýný isteyen Sarkisyan idaresi üzerindeki tek ciddi baskýyý oluþturmaktadýr.