10 Ekim 2009 tarihinde Türkiye ile Ermenistan arasýnda diplomatik iliþkilerin kurulmasý ve geliþtirilmesine dair iki protokolün imzalanmasý sürecinde Rusya’nýn oynadýðý rol ilgi çekicidir. Gerçekten de bölgesel çýkarlarý göz önüne alýndýðýnda, Aðustos 2008’de Gürcistan’a yönelik müdahalesi ile Rusya Federasyonu, Güney Kafkasya’da etkinliðini yitirme konusundaki hassasiyetini ve tavrýný tüm dünyaya açýk bir þekilde göstermiþti. Bu çerçevede en çok sorulan sorular arasýnda Rusya Federasyonu’nun Güney Kafkasya politikasýný, Gürcistan’da 2004 yýlýnda yaþanan iktidar deðiþimi ve Kosova’nýn tanýnmasý gibi bölge açýsýndan önem taþýyan iki geliþme sonrasýnda gözden geçirip geçirmediði tartýþma konusudur. Rusya’nýn bölgeye yönelik politikasý her daim etkinliðini sürdürmek olmuþtur; deðiþen yalnýzca Rusya’nýn kontrolü dýþýnda yaþanan geliþmelere karþýn gözden geçirilen farklý stratejik seçeneklerdir.

Türk-Ermeni iliþkilerinin normalleþtirilmesi sürecine Rusya’nýn olumlu yaklaþtýðý göze çarpmaktadýr. Kamuoyunda Rusya’nýn yaklaþýmýnýn açýklanmasýna dair birçok farklý görüþ dile getirilmiþtir. Bu görüþler arasýnda Rusya Federasyonu ile Türkiye arasýnda son yýllarda önemli artýþ gösteren karþýlýklý ekonomik iliþkiler ve Aðustos 2008 sonrasýnda yaþanan Karadeniz güvenliði konusunda ortaya konan ortak yaklaþým aðýrlýk kazanmýþtýr. Nitekim Türkiye ile Rusya arasýnda giderek artan ticaret hacmi iki ülke arasýnda siyasi diyalogun da geliþmesini saðlamýþtýr. Ancak bu yakýnlaþmanýn, Aðustos 2008’de NATO gemilerinin Karadeniz’de Rus gemileri ile sýcak temasa varabilecek karþýlaþmalarý sonrasýnda Türkiye’nin yaptýðý giriþimlerle zirveye çýktýðý söylenebilir. Bu noktada, Türkiye’nin Kafkas Ýstikrar ve Ýþbirliði Platformu önerisi baþta Rusya olmak üzere bölge devletlerince de desteklenmiþtir. Bölge devletleri arasýnda çözümlenemeyen sorunlarýn varlýðý sebebiyle somut iþbirliðine dönüþme ihtimali düþük olan bu giriþim, Rusya Federasyonu ile Türkiye’nin bölge güvenliðine ortak yaklaþýmýn vurgulamasý açýsýndan Türk-Rus iþbirliðini güçlendirici etkiye sahip olmuþtur

Ancak Rusya Federasyonu’nun Türk-Ermeni yakýnlaþmasýna olumlu yaklaþýmýnýn temelinde yukarýda bahsi geçen iki hususun dýþýnda baþka faktörler de bulunmaktadýr. 9 Aralýk 2009 tarihinde Akþam gazetesinde yayýnlanan röportajýnda Rusya Federasyonu’nun Ankara Büyükelçisi Vladimir Ývanovski, Rusya’nýn Türk-Ermeni iliþkilerinde normalleþme sürecinin ülkesini endiþelendirmediðini, aksine Türkiye, Ermenistan ve Rusya arasýndaki ekonomik iliþkilerin geliþtirilmesinin büyük önem taþýdýðýný ifade etmiþtir. Ayrýca Ývanovski Azerbaycan-Rusya iliþkilerinin de ileri seviyede olduðunu vurgulamýþ ve Azerilerden “bizim kardeþlerimiz” olarak söz etmiþtir. Ývanokvski’nin bu açýklamasý Rusya Federasyonu’nun Karabað sorunu ve Türk-Ermeni iliþkilerinin normalleþtirilmesi sürecine, Türk-Rus-Ermeni ekonomik iliþkileri açýsýndan yaklaþtýðýný ortaya koymaktadýr. Ayrýca Türk-Ermeni iliþkilerinin normalleþtirilmesinin Karabað sorununun çözümünü de hýzlandýracaðýný ifade ederken Azerbaycan ile Rusya arasýndaki iliþkilere atýfta bulunuyor olmasý manidardýr.

Gerçekten de Rusya Federasyonu’nun Karabað sorununun çözümünde verdiði destek, görünürde güçlü olsa da aslýnda sýnýrlý kalmýþtýr. Rusya, Türk-Ermeni yakýnlaþmasýný destekliyor görünmektedir, ancak Türkiye’nin Karabað’da çözümü bu sürece dolaylý olarak dâhil etmesini yadýrgamaktadýr. Nitekim Rusya Federasyonu, son dönemde imzalanan anlaþmalar1 göz önüne alýndýðýnda, çözümü destekler bir duruþ sergileyerek, Türkiye ile iliþkilerini sýký tutarken, Azerbaycan ile Türkiye arasýnda yaþanan gerginlikten faydalanarak Azerbaycan’ýn enerji kaynaklarýna eriþim imkâný bulmaktadýr. Ayrýca Türk-Ermeni iliþkilerinin normalleþtirilmesi süreci, Karabað sorununda yaþanacak geliþmelere baðlanmýþ olmasý itibariyle, Rusya’nýn etkinliðini azaltmaktan çok arttýrmaktadýr. Çünkü Rusya, halen Abhazya ve Güney Osetya’da olduðu gibi Karabað’da da çözümsüzlükten en çok faydalanan ülke konumundadýr.

Gözden kaçan en önemli nokta, Karabað sorununun, Güney Osetya ve Abhazya sorunundan farklý olarak Rusya Federasyonu’nun dahi önüne geçemeyeceði bir bölgesel çatýþmaya dönüþme ihtimalinin yüksek olmasýdýr. 2008 yýlý Aðustos ayýnda Rusya ile Gürcistan arasýnda yaþanan çatýþma, Rus silahlý kuvvetlerinin üstünlüðü ve çatýþmaya dýþ müdahale olmayýþýndan dolayý kýsa sürmüþtür. Karabað üzerinden, 2008 yýlýndaki çatýþmaya benzer muhtemel bir Azeri-Ermeni çatýþmasýnýn patlak vermesi durumunda, petrol gelirleri ve yükselen ekonomisi ile silahlý kuvvetlerini önemli derecede güçlendirmiþ olan Azerbaycan ordusu karþýsýnda Ermeni silahlý kuvvetlerinin direnmesi, Rus desteði olmadan mümkün görünmemektedir. Ancak Rusya’nýn olasý müdahalesi, Azerbaycan ve Türkiye ile iþbirliðini tehlikeye atacak, Aðustos müdahalesi ve ardýndan Abhazya ve Güney Osetya’nýn baðýmsýzlýklarýnýn tanýnmasý nedeniyle uluslar arasý alanda büyük tepki gören Rusya’nýn itibarýný ciddi biçimde zedeleyebilecektir. Bu senaryo ise Rusya’nýn yukarýda bahsi edilen çýkarlarýnýn zarar görmesi ve bölgede etkinliðinin zayýflamasý ile sonuçlanacaktýr. Görülmektedir ki Rusya Federasyonu’nun günümüzde Türk-Ermeni iliþkilerinin normalleþtirilmesi ve Karabað’da çözümü destekliyor görünmesinin sebebi, bölgedeki etkinliðin, bu defa baþka stratejiler ile sürmesinin saðlanmasýdýr.