!á½pellspacing="0" ceŽÿW
*?K? PASTIRMACIYAN VE D??ER B?LMED?KLER?M?Z

Osmanl?'n?n son dönemine, siyah-beyaza hapsolmu? resmi tarih portrelerinin ötesinde bakamad?kça, yüzy?l öncesinin ara renklerini seçemedikçe kendimizi tan?mam?z zor.

æni seçemedikçe kendimizi tan?mam?z zor.

Osmanl?'n?n son demlerine ilgi duyup da Karekin Past?rmac?yan ad?n? bilmeyenimiz azd?r. Armen Garo lakapl? Past?rmac?yan, Ermeni Devrimci Federasyonu'nun (Ta?naksutyun) liderlerindendi. Past?rmac?yan'?n, 1896'da Osmanl? Bankas?'n?n i?galini yönetti?ini genelde biliriz.
Merak edip, okullarda bize reva görülen tarihin anlatmad??? ayr?nt?lara inenlerimiz, 1908 Me?rutiyet Anayasas? ile birlikte, Ermeni örgütlerinin yasalla?ma ve Osmanl?-Türk partileriyle yak?nla?ma süreci ya?ad???n? ö?renmi?lerdir. Karekin Past?rmac?yan i?te bu dönemde iki kez, 1908 ve 1912'de, memleketi olan Erzurum'dan Osmanl? Meclisi'ne mebus seçilmi?; ?ttihat ve Terakki Cemiyeti'yle i?birli?i yapm??t?r.
Ayn? Past?rmac?yan daha sonra, resmi tarihin belleklerimize yerle?tirdi?i "Ermeni ihaneti" tablosuna uygun bir profil çizmi?; I. Dünya Sava??'nda, Osmanl?'ya kar?? Rus ordusunun yan?nda yer alan Ermeni gönüllü alaylar?n? örgütlemi?tir. 1917 Ekim Devrimi sonras?nda kurulan, toplam dört y?l ömürlü ilk ba??ms?z Ermeni Cumhuriyeti'nin Washington büyükelçisi olan Past?rmac?yan, 1923'te Cenevre'de ölmü?tür.

Ayk?r? biraderin ke?fi
Pazar pazar, Karekin Past?rmac?yan'?n hayat?n? özetlememin nedeni var. Amac?m sözü, Past?rmac?yan ailesinin bir ba?ka ferdine getirmek; ço?umuzun ad?n? belki hiç duymad??? Vahan Past?rmac?yan'?n, "hain Ermeni" kli?esine hiç de uymayan hikayesini anlatmak.
Vahan Past?rmac?yan'?n varl???ndan, Bo?aziçi Üniversitesi'nden Rober Kopta?'?n, geçenlerde New York'ta be?incisi yap?lan Ermeni-Türk Ara?t?rmalar? Çal??tay?'ndaki (WATS) sunumu sayesinde haberdar oldum.
Karekin Past?rmac?yan'?n, an?lar?nda Vahan adl? biraderinden söz etti?ini bilen Kopta?, ayn? Vahan olmas? kuvvetle muhtemel bir ki?iye, Tu?general Ziya Yergök'ün an?lar?nda rastlam?? önce. Ard?ndan, Hratch Tarbassian imzas?yla, 1975'te ABD'de yay?mlanan "Erzurum" kitab?nda, iki karde?i birlikte gösteren aile foto?raf?na ula?m??.
Bu foto?rafta, Osmanl? üniformas?yla görülen Vahan Past?rmac?yan, Sar?kam??'ta Ruslara kar??,
o zaman binba?? olan Yergök'ün komutas?ndaki 83'üncü Alay'da sava?m??.
Sami Önal taraf?ndan yay?na haz?rlanan ve Remzi Kitabevi'nce 2005'te bas?lan "Tu?general Ziya Yergök'ün An?lar?: Sar?kam??'tan Esarete" kitab?ndan birlikte okuyal?m:
"Alay'?n at?lgan, de?erli subaylar?ndan birisi de Me?rutiyet döneminde ?stanbul Harbiyesi'ni bitiren Aste?men Erzurumlu Past?rmac?yan Vahan'd?. Bu subay Köprüköy muharebesinde baca??ndan yaralanm??t?. "

?ndirgenen tarihe kar??
Evet! Yakla??k 100 y?l önce, ayn? sava??n iki ayr? cephesinde sava?an Erzurumlu iki karde?... Bir yanda, Ruslar?n yan?nda Osmanl?'ya sald?ran, eski mebus Karekin. Di?er yanda, Mekteb-i Harbiye mezunu, Ruslara kar?? Osmanl? ordusunda sava??p yaralanan, "at?lgan" subay Vahan.
"Erzurumlu Past?rmac?yan ailesinin I. Dünya Sava??'ndaki kaderi, Anadolu'daki Ermeni trajedisinin mikrokozmosudur" diyor Rober Kopta?.
Kopta?'?n, iki Past?rmac?yan'?n hikayesinden yola ç?kan tebli?i, Osmanl? Ermenilerinin "bar?? içinde, hiç sorunsuz ya?arken, durduk yerde ve topyekun, dü?manla i?birli?i yap?p devlete ihanet ettiklerini" bize ö?retirken, Çanakkale'de, Sar?kam??'ta Osmanl? üniformas?yla sava?an Ermeni askerlerinden nedense hiç söz etmeyen resmi tarihe kar?? bir ses.
Dü?ünün bir; Osmanl?'daki Ermeni siyasi örgütlenmelerini "komiteler" diye tek kaleme indirgeyip aralar?nda hiçbir fark yokmu? gibi ö?renmedik mi ço?umuz? Ta?naklar?n ?ttihatç?larla, H?nçaklar?n ise kar?? cephedeki Hürriyet ve ?tilaf F?rkas? ile ortakl?k kurdu?u yasalla?ma dönemini es geçmedik mi? ?stanbul'da ve Anadolu'da, siyasetle de, siyasi örgütlerle de hiç alakas? olmam?? 100 binlerce Ermeninin de ya?ad???n? görmezden gelen bir tarihe inanmad?k m??

Aynadaki renklerimiz
Oysa Kopta?'?n ?u cümleleri, insana hemen "Ba?ka türlüsü mümkün mü ki?" dedirtecek cinsten:
"Osmanl?-Ermeni toplumu homojen bir varl?k de?ildi. H?nçaklar, Veragazmyal H?nçaklar, Ta?naklar, Ramgavarlar, liberaller, muhafazakarlar, milliyetçiler, siyasi olmayanlar, siyasete kar?? olanlar, hatta ?ttihatç?lar gibi çok çe?itli gruplar? kaps?yor, ayn? zamanda, i?çi, tacir, ayd?n, yeni yeni olu?an burjuvazi ve köylü olmak üzere çe?itli sosyoekonomik s?n?flar? içeriyordu. Bütün bu toplumsal gruplar?n Osmanl? ?mparatorlu?u'nun ve Ermeni ulusunun gelece?i konusunda farkl? vizyonlar? vard?. Bunun içindir ki sava? günlerinde, ayn? Osmanl?-Ermeni toplumunun içinde hem Karekin Past?rmac?yan'a hem de Vahan'a rastlamak mümkündü."
Ve bunun içindir ki, tarihimizin bütün dilimleri gibi Osmanl?'n?n son dönemine de, siyah-beyaz genellemelerin ötesinde bakabilmek, 100 y?l öncesinin ara renklerini seçebilmek zorunday?z. Kendimizi tan?man?n ba?ka yolu yok.