Krize gömülmü?ken önemli baz? geli?meleri gözden kaç?rabiliyoruz. Ankara'daki ?ngiliz Büyükelçili?i 23 Temmuz günü 1915-16 Ermeni olaylar? konusunda bir bas?n bülteni yay?mlad?. Bir süre önce Ermenistan bas?n?nda, ?ngiltere'nin Ermenistan'daki büyükelçisi Timothy Jones'un bir demeci ç?km?? ve bizim bas?na da k?smen yans?m??t?. Bu demecinde büyükelçi 1915-23 olaylar?n?n ülkesinde soyk?r?m olarak kabul edildi?ini söylüyordu. Bu, bugüne kadar ?ngiliz hükümetlerinin izledi?i tutumun Ermeniler lehine de?i?ti?ini gösteriyordu.

Ankara'da yay?mlanan bas?n bülteni, Erivan'daki ?ngiliz büyükelçisinin soyk?r?m tezini kabul etmedi?i yolunda adeta bir tekzip niteli?inde. Bültende, Timothy Jones'un asl?nda soyk?r?m sözcü?ünü telaffuz etmeden, '1915-23 aras?nda olanlar?' 'bir dizi korkunç tarihi olay' olarak nitelendirdi?i belirtiliyor. Anla??lan Ermeni bas?n?, bu sözlere soyk?r?m kelimesini bizzat ilave etmi?.
Ancak iyi okundu?unda Ankara Büyükelçili?i bas?n bülteninin metni, bugüne kadar bilinen ?ngiliz çizgisinin ötesine geçmi? durumda. Bu yeni noktalar? ?öyle özetlemek mümkün: Bülten, 1915-16 olaylar?n?n büyük bir trajedi oldu?unu belirttikten hemen sonra, iki taraf?n da (büyük) kay?plar verdi?ini söylüyor.

'Kan?tlar?n, olaylar?n soyk?r?m oldu?unu gösterdi?ine inanm?yoruz' deniyor.

Soyk?r?m?n 1948 BM Soyk?r?m Sözle?mesi'ne göre özel bir anlam? oldu?u vurgulan?yor.

Bu y?l?n ?ubat ay?nda Lordlar Kamaras?'nda bir soruya cevaben Bakan Barones Scotland'?n, ayn? mealdeki sözleri tekrarland?ktan sonra, 1948 BM Soyk?r?m Sözle?mesi'nin geriye dönük i?lemedi?ine dikkat çekiliyor.

Ve nihayet tarihçilerin konuyu hâlâ ciddiyetle tart??t?klar? bildiriliyor.
Bunun anlam? ?u: ?lk kez Bat?l? bir hükümet, 1915-16 olaylar?n? devletler hukukuna, yani BM Soyk?r?m Sözle?mesi'ne göre de?erlendiriyor ve kaç?n?lmaz olan sonuca var?yor. Olaylar ne kadar trajik olursa olsun sözle?medeki soyk?r?m tan?m?na uymamaktad?r. Yine ilk kez bir Bat?l? hükümet olaylar?n trajik niteli?ini belirtirken, iki taraf?n kay?plar?na at?fta bulunuyor. Ölen Müslümanlar?n da insan oldu?unu, onlar?n öldürülmesinin de trajedinin bir parças?n? olu?turdu?unu kabul ediyor.

Bunlar? söyleyen hükümet herhangi bir ülkenin hükümeti de?il. Birinci Dünya Sava??'ndan sonra ?stanbul'u, yani Osmanl?'n?n ba?kentini i?gal eden ülkenin hükümeti.

Yani tüm Osmanl? ar?ivlerine girmek, i?birlikçi hükümet arac?l???yla tüm san?klar? tutuklatmak ve tüm delilleri toplamak imkân?na sahip bir ülkenin hükümeti. Nitekim bu i?lemlerin hepsine tevessül etmi?. Tutuklular? Malta'ya nakletmi?. Amerikan ar?ivlerine girerek delil aram??. Hatta tahkikat için kraliyet savc?s?n? kullanm??...

Denebilir ki 'Bu ciddi bir hükümet. Gayriciddi parlamentolar ilerde de soyk?r?m kararlar? alabilirler.' Buna ra?men bu bültende yaz?lanlar?n soyk?r?m iddialar? için sonun ba?lang?c? olmas? ihtimali küçümsenemez.

Bir de bak?n Fransa'n?n haline. Oradaki parlamento da ciddi say?lamaz. Ama as?l sorumlu olan hükümet. Zira Frans?z hükümeti hukukçular?ndan alaca?? benzer bir görü?le Ermeni soyk?r?m yasas?n?n ç?kmas?n? engelleyebilirdi. Öyle yapmad?. Parti politikalar?n?n ve önyarg?lar?n?n esiri oldu. Kendi içinde bulundu?u Cezayir sendromunu hafifletmek için Türkiye'yi kulland?. Kendisinin Adana-Mara? bölgesinde katledilen sivil Türklere ili?kin sorumlulu?unu ise göz ard? etti.

Tabii bir de bizim karanl?k ayd?nlar?m?z var. Fransa'ya gösterilen tepkiden sonra ili?kilerin yava? da olsa geli?mesini, 'tükürdü?ümüzü yalamam?z' ?eklinde yorumluyorlar. Yani 'Ya sonuna kadar tepki göster, ya da hiç gösterme' demek istiyorlar. Hay?r, 'D?? politikada, hatta insanlar?n hayat?nda, iki ucun d???nda do?ru politika yoktur' diye bir ?ey yok. Tepkinizi gösterirsiniz. Zarar da verirsiniz. Sonra ili?kiler zamanla normal seyrine girebilir. Ama aç?lan yaran?n izlerini de ta??rs?n?z. Bunun kar?? tarafa olumsuz etkileriyse beklenmeyen zamanlarda beklenmeyen ?ekillerde ç?kmaya devam edebilir.