!á½pgn="justify">

?ngiltere'nin geçen y?l ba?latt??? Holokost (Yahudi soyk?r?m?) anma günü münasebetiyle parlamentoda ve Londra Üniversitesi SOAS merkezinde yap?lan toplant?lara kat?ld?m. Her ikisinde de Ermeni Prof. V. Dadrian uzun sunu?lar yapt?. SOAS toplant?s? için da??t?lan kâ??tta Holokost'un d???nda Ermeni 'soyk?r?m?'n?n da ele al?naca?? ismen belirtiliyordu. Toplant?larda konu?anlar?n ço?u Ermenilere soyk?r?m yap?lm?? oldu?unu art?k bir veri olarak kabul ediyor. Hem de bu ?ngiltere gibi, hükümetin y?lda en az bir kere Ermeni olaylar?n?n hukuken soyk?r?m tan?m?na girmedi?i yolunda parlamentoda resmi beyanda bulundu?u bir ülkede oluyor.

Bu kötü haber. Ama hayra yorumlanabilecek haberler de var.

SOAS'taki aç?l?? panelinin ba?kan? Dr. Mark Levene yapt??? konu?mada, bir ara, 2. Dünya Sava?? sonras?nda tam tam?na 50 (ben önce 15 anlad?m) soyk?r?m oldu?unu söyledi. Tabii o zaman insan, Ermeni olaylar?n?n da bu kadar kolay soyk?r?m say?lmas?n?n nedenini anl?yor. Hukukçu olmayanlar için, özellikle de sosyologlar ve STK mensuplar? aç?s?ndan, ciddi say?da ölümle sonuçlanan her olay soyk?r?m oluyor. Hele bir de konuyu ara?t?rm??, yazm?? ya da ya?am??larsa, olay?n soyk?r?m olmas? bir tür ki?isel ç?kar haline geliyor.

Levene, soyk?r?m? daha çok kendileri soyk?r?ma u?rayanlar?n yapt???na i?aret etti.
Sald?r?lan, öldürülen, yerinden yurdundan at?lan topluluklar?n gittikleri yerlerde ba?ka topluluklarla mücadele edecekleri bir durum ortaya ç?karsa, kendilerine yap?lan muamelenin ayn?s?n?, güçleri yetti?ince bu topluluklara yapt?klar?n? belirtti. ?lk olayda çaresizlik dolay?s?yla biriken h?nç ve öfkenin, 'displacement' dedi?i bu mekanizmayla, ikinci olayda kendilerinden güçsüzlere yönlendirildi?ini söyledi. Holokost'a u?rayan Yahudilerin Filistinlilere bunu yapt???n? anlatt?. Buna ilaveten, Kafkaslar'da Rusya'n?n soyk?r?m?na u?rad?ktan sonra Balkanlar'a yerle?tirilen Çerkezlerin oradan da etnik temizlikle Anadolu'ya at?l?nca, 'muhacir' olarak, Ermenilere en sert davrananlar?n ba??nda geldiklerini iddia etti. Levene, belki Boer ya da Balkan Sava?lar? nedeniyle, Ermeni soyk?r?m?n?n 20. yüzy?l?n ilk soyk?r?m? olmad???n? söyleyiverdi. Yani Ermeni olaylar?na, i?lenmi? ama cezaland?r?lmam?? oldu?u için, Hitler'e esin kayna?? olmaya lay?k ilk soyk?r?m olma niteli?i tan?mad?.

Asl?nda soyk?r?m ölçüleri buysa, sömürgecili?in hâkim oldu?u 20. yüzy?l?n ilk yar?s?nda ve özellikle de 19. yüzy?lda en az yüz soyk?r?m i?lendi?i ileri sürülebilir. Ayr?ca Fransa'da ç?kan 'Kara Kitap'ta da belirtildi?i üzere, iki sava? aras? dönemde, Sovyetler Birli?i'nde Bol?evik devrimle ba?layan çok say?da vahim soyk?r?m i?lendi.

??in olumsuz yan?, bizim de kabul etti?imiz 200-300 bin Ermeni ölümünün, ayn? ölçüye göre, kendili?inden soyk?r?m niteli?i kazanmas?.

Hem ?ngiliz Parlamentosu'nda hem SOAS'ta, Dadrian'a Ermeni olaylar?n?n bir trajedi oldu?unu kabul etti?imizi; ama soyk?r?m konusunda anla?mam?za imkân olmad???n?; sorunu birlikte üçüncü taraf hukuki çözüm mekanizmalar?na götürebilece?imizi söyledim ve görü?ünü sordum. ?lkinde cevap diye alakas?z bir ?eyler söyledi, ama ?ngiliz milletvekilleri dahil herkes bu yöntemden kaçt???n? hemen anlad?. ?kincisinde, hukuka de?il, tarafs?z bilim adamlar?ndan kurulu bir heyete ba?vurabilece?imizi söyledi. Yani Zürih'te uluslararas? hukuk çal??mas? yapm?? bu en büyük Ermeni soyk?r?m uzman?, hukuk yoluna ba?vurulmas? halinde kaybetme ihtimallerinin büyük oldu?unu biliyor. Ama bir yandan da Türkiye'nin toprak de?ilse bile tazminat vermesi gerekti?ini savunuyor. Mahkeme karar? olmadan tazminat?n hukuken mümkün olmad???n?, Lozan Antla?mas?'n?n zaten tazminat imkân?n? bertaraf etti?ini dü?ünmek istemiyor.

Ama Balkan ve Kafkas sava?lar? s?ras?nda Türk ve Müslüman toplumlara yap?lan korkunç etnik temizliklerin her biri soyk?r?msa ve sava? sonunda yap?lan antla?malar tazminat hakk?n? ortadan kald?rm?yorsa, Türkiye'nin böyle bir hesapla?madan bir zarar? olur mu dersiniz?