!áºÀ ="justify">Doksan Üç Harbi diye bilinen 1877-78 Sava??'nda, Rusya kar??s?ndaki yenilgi, Osmanl? devletinin parçalanma sürecinde son genel i?areti verir. Osmanl? toplumunu olu?turan dini ve etnik cemaatlerin belli ba?l?lar?, kendi ulusal ba??ms?zl?klar? için ciddi karar verme a?amas?na gelirler. Ve tabii o arada, o zamana kadar böyle bir e?ilim göstermemi? olanlarda da ayn? arzu belirir. Müslüman kesimde bile (Arnavutlar, Araplar) bu amaçla örgütlenmelerin ba?lamas?, Avrupal?lar?n geldi?i yere, Asya'ya dönmesi için y?rt?nd?klar? 'Hasta Adam'?n sonunun geldi?ine herkesin inanmas?ndand?r.

ŽC ikinci çeyre?inden beri 'Milleti Sad?ka' denilerek devlet yönetiminde ön planda rol oynayan Ermeniler de kat?l?r.

Do?u Anadolu'nun Rus ilgi alan?na girmesi, ?ngiltere'yi, Ermenilerle ili?kiye yöneltti.

RUSYA FAKTÖRÜ
    Avrupa devletlerinin do?rudan müdahalesine izin vermeyen bir co?rafyada ya?amalar? nedeniyle Ermeniler, Rusya ile yak?ndan ili?ki kurmak zorunda bulunuyorlard?.
    18. yüzy?l?n sonundan beri K?r?m ve Kafkaslar üzerinden güneye inen Çarl???n, kendilerine direnen Çerkesleri nas?l ülkelerinden sürdüklerini ve bunlar?n Osmanl? ülkesinde, Balkanlar, Anadolu ve Suriye gibi uzak bölgelere göç etmek durumunda kald?klar?n?, Ermeniler de biliyorlard?. Dolay?s?yla ba??ms?zl??? hedef koysalar da Rus gücüne ra?men bir ?ey yapamayacaklar?n?n bilincindeydiler.
    19. yüzy?l?n sonunda bölgedeki çeki?me, o dönemin en büyük gücü kabul edilen ?ngiltere ile Rusya aras?ndayd?. Rusya'n?n Hindistan'a inmek istedi?i ve rakibinin de bunu engellemenin yollar?n? arad??? biliniyordu. Çarl???n bölgedeki uluslar? yan?na çekme çabalar?n? dengelemek için de ?ngiltere, bunlarla ili?ki kurma ve destek verme giri?imlerini hiç ihmal etmemi?ti. Londra hükümeti Çerkesleri vuru?maya te?vik etmi?; ama fiili bir ?ey yapmam??, sürülmeleri kar??s?nda da tepki göstermemi?ti.
    1877-78 Sava?? sonras?nda, Do?u Anadolu'nun Rus ilgi alan?na girmesi, ?ngiltere'yi rahats?z etmi? ve bölgedeki nüfus ço?ununu olu?turan Müslümanlarla (Türk ve Kürtler) anla?amad??? için, Ermenileri yan?na çekme tezgahlar?n? kurmu?tur.

Sevr s?ras?nda: ABD'li uzmanlar konu?uyor
ABD Ba?kan? Wilson'un uzmanlar?, Bol?evik ve Türklere kar?? Ermenileri savunmak için, en az 200 bin ki?ilik bir Amerikan ordusuna ve y?ll?k 276 milyon Amerikan Dolar? tutar?nda bir ödene?e gerek oldu?unu hesaplay?p i?e kar??mamay? önerirlerken, ?ngiliz Ba?bakan? Lloyd George'un tavr? da Ermenilerle aç?kça alay etmekle s?n?rl?yd?. Sevr'in Avam Kamaras?'ndaki tart??malar?nda da Ermeni olay?n?n, genel 'Do?u politikalar?' içinde önemli bir yere sahip olmad???n? aç?klamaktan kaç?nmad? ?ngiliz Ba?bakan?: "Özellikle rica ediyorum, Erzurum taraflar?ndaki baz? s?k?nt?lar nedeniyle, bütün Do?u politikas?n? de?i?tirmeyelim."

1876 BULGAR YÖNTEM?
    ?ngiliz devlet adam? Gladstone'un kampanyalar? Bab?âli kar??s?nda Ermenilerin koruyucusu görünmek amac?n? güderken, Rusya ile giri?ilen yar??ta, bölgede yanda? sa?lamaya da yönelikti, iki taraftan da maddi ve manevi destek gören Ermeniler bunun kar??l???n?, liderlerinden Çeraz'?n belirledi?i '1876 Bulgar yöntemi'ni uygulayarak vermi?lerdir.

    Bu yöntem, ani bask?nla çok say?da Türk ve Müslüman'? öldürmek; onlar?n k?z?p daha çok H?ristiyan'? öldürmesi kar??s?nda, Avrupa kamuoyunu, 'i?te Türkler soyk?r?m yap?yor' diye ayakland?rmaktan ibaretti.
    Bu tür olaylarda öldürülen Türklerin say?s?. Bat? bas?n?na pek nadiren yans?m??, ama H?ristiyan kurbanlar?n say?s?, daima 10'la, 100'le çarp?larak kamuoyuna sunulmu?tur. Nitekim Ermeni kurbanlar?n?n say?s? da böylesine abart?larak, bütün dünyada mevcut Ermenilerin iki misline kadar ç?kar?lm??t?r.

BATININ 1915 TAKT?KLER?
    Bat?l?lar bahsetti?imiz taktiklerini, 1915'te de tekrarlad?lar. 1910 y?l?nda Ta?nak Partisi'nin Brüksel'deki Sosyalist Enternasyonal'e sundu?u raporda, Anadolu'nun her köyünde silah depolan kurdu?u ve militanlara silah talimleri yapt?rtt??? hakk?ndaki itiraflar? hep unutulmu?, o güne kadar yapt?klar? terörizme ek olarak, Birinci Dünya Sava??'nda Osmanl? ordusunu arkadan vurma giri?imleri de tamamen göz ard? edilmi?tir.

G?ZL? ANTLA?MALAR ?OKU...
    Tek tek baz? kasabalar d???nda, bölge olarak hiçbir yerde nüfus ço?unlu?una sahip olmayan Ermenilerin, terörle di?er Türk ve Kürtleri kaç?rarak daha fazla say?da bulunduklar?n? ispatlama çabalar? da Sevr için verdikleri listelerdeki rakamlar?n da gösterdi?i gibi eylemlerin amac?n? belli etmi?tir.
    Bütün bu giri?imleri kendileri için, ba??ms?zl?klar? için yapt?klar?n? san?rken Ermenilerin, ?ngiltere, Fransa, Rusya aras?nda imzalanan ve I. Dünya Sava??'ndan sonra Osmanl? topraklar?n?n nas?l payla??laca??n? planlayan Sykes-Picot gizli antla?malar?ndan haberleri yoktu.
    Ermeniler için ba??ms?zl?k dü?ünülmüyor, Rus idaresi alt?na girmeleri öngörülüyordu.
    Nitekim Bol?evikler, 1917 sonunda bu anla?may? dünyaya aç?klay?nca, ilk ?oku ya?am??lard?r.
    Osmanl? devletinin 1918 Ekim'inde teslim olmas?ndan sonra da esasen Türk bölgelerinden uzakla?t?r?lm?? olan Ermeniler, Bol?eviklerin egemenli?i alt?na girmekten kurtulamad?lar.
    Osmanl? devletine kar?? eylem için kendilerini te?vik etmi? olan Fransa ve ?ngiltere'den yard?m istediklerinde Ermeniler ba?lar?n?n çaresine bakmalar? nasihat?ndan ba?ka bir ?ey almad?lar!

?ngiltere itiraf ediyor: 'Felaket götürdük...'
?ngiliz Koloniyal Ofis'in resmi yay?n? 'Near East' dergisi, önceleri (18 Temmuz 1919), Milli Liberal Kulüp'teki bir konu?mada, "Geçmi?te Osmanl? ?mparatorlu?u'na yönelen politikam?z, orada ya?ayan H?ristiyan halklar için felaket getirmi?tir," dendi?ini aktarmaktan çekinmiyordu. Ama Amerika'daki dalgalanmalar? fark edince bundan yararlanmak f?rsat?n? kaç?rmad?. 1 Nisan 1920 tarihli say?s?nda, "Anadolu'da bir k?y?m varsa, bunun nedeni, Amerika'n?n Yak?n ve Ortado?u bar???nda hissesine dü?eni üstlenmemesindendir," diye yazm??t?. Yine ayn? derginin 23 Aral?k 1920 tarihli say?s?ndaki '?stanbul Mektubu'nda ise ?u kay?t vard?: "Ermenistan, Türkiye ile Bol?evikler aras?nda payla??ld?. Bu durumda Bay Wilson'un, Ermenistan s?n?rlar?n? saptayaca??n? söylemesi, dertli yaral?ya hakaret etmekten ba?ka bir ?ey de?ildir."
'SORUMLULUK ABD'YE' ÇABASI
    Sorumluluktan kurtulmak için de Amerika'y? ilgilendirmeye çal??maktan da geri kalmad?lar. Ancak bölgedeki petrollerin payla??l?p, kendisine sadece Bol?eviklerle mücadelenin b?rak?ld???n? fark eden ABD de, gönderdi?i heyetlerin raporlar? do?rultusunda, hemen kaçmay? ye?ledi.
    Bir süre daha oyuna devam eden, Fransa oldu.
    Osmanl?'ya kar?? ayaklanmalar? durumunda, kendilerine ba??ms?zl?k vaad edilmi? olan Araplar, Suriye ve Lübnan'da, silah zoruyla himaye alt?na sokulmaya kar?? sava??rlarken; Frans?z güdümünde olu?turulan Ermeni birlikleri, Urfa-Antep-Adana bölgesinde yine terörizme ve k?y?c?l??a yönelmi?lerdi.
    Kurtulu? Sava??'n?n örgütlenmesinden önce, bu bölgedeki halk?n kendili?inden silaha sar?ld???n? biliyoruz.
    Bölgeyi tamamen ele geçirme yönündeki çabalar?n?, Sakarya Zaferi'nden sonra Fransa, Ankara ile ?arts?z anla?maya raz? oluncaya kadar sürdürdü (Ekim 1921).
    Her zamanki gibi, pazarl?klardan yine Ermenilerin haberi yoktu.
    Ocak ay?nda, bir televizyon program?nda, Türkiye Ermenilerinden Hrant Dink'in söyledi?i gibi, günün birinde Frans?z askerleri atlar?n?n nallar?n?n alt?na keçe ba?lay?p sessizce, yani Ermenileri uyand?rmadan çekildiler.
    Böylece Ermenilere de, olabildi?ince h?zl? bir ?ekilde Suriye'ye kaçmaktan ba?ka seçenek b?rakmad?lar.
    Sevr Antla?mas?'na geni? s?n?rl? bir ba??ms?z Ermeni devleti maddesini koydurmay? ba?aran Avrupa'daki Ermeni politikac?lar?n?n hayalcili?i, Sevr'in gerçekle?ebilece?ini uman Bat?l?lar?nki kadar büyüktü.

KURTULU? SAVA?I'NDA DO?U CEPHES?
    Türk ordular? bir yürüyü?le bugünkü s?n?rlar?na vard?lar ve 2-3 Aral?k 1920 Gümrü Antla?mas?'yla, Sevr'in imzas?n?n üzerinden dört ay geçmeden, Ermeni devleti, bütün toprak isteklerinden vazgeçti?ini onaylad?. 13 Ekim 1921'de imzalanan Kars Antla?mas?'yla da bu kararlar bir kere daha resmile?tirilmi? oldu.
    Olaylar böyle geli?irken, Ermenilerin ba?l?ca k??k?rt?c?lar? ne diyorlard??.. Fransa'n?n en ciddi gazetesi Le Temps, l Aral?k 1920 tarihli ba?yaz?s?nda ?unlar? söylüyordu: "Sevr Antla?mas?'m haz?rlayanlar neye benziyor, biliyor musunuz? Tav?an?n? unutmu? olan ve ?apkas?ndan hiçbir ?ey ç?karamayan bir sihirbaza."
    New York Times (21 Kas?m 1920), hayalcilikleriyle alay ediyordu: "Ba?kan Wilson en sonunda müttefiklerin istekleri üzerine saptam?? oldu?u Ermenistan s?n?rlar?n? ilana haz?r. Ama bu arada, Ermenistan var olmaktan ç?kt?."

 
LORD CURZON'UN ERMEN? YORUMU
    Hiç de 'Türksever' olmad??? bilinen ?ngiltere D??i?leri Bakan? Lord Curzon, Ermeni Soyk?r?m?'n? gündeme getiren Vikont Bryce'a, 11 Mart 1920 günü, Lordlar Kamaras?'nda verdi?i yan?tta gayet netti:
    "Dünyan?n bu bölgesinde Ermeniler -hatta son haftalarda da baz? kimselerin sand??? gibi masum kuzucuklar olarak davranmam??lard?r. ?u anda elimde, onlar taraf?ndan son derece vah?i ve kana susam?? tarzda i?lenmi? sald?r?lara ili?kin bir sürü rapor var. Unutal?m bunu. Kuzey Ermenistan'daki Ermenilerin ne k?y?m, hatta ne de sald?r? tehlikesinde olduklar?na inanm?yorum. "

Frans?zlar?n a?z?ndan Bat?'n?n günahlar?
1920'lerde, Frans?z Le Temps gazetesindeki iki ba?yaz?da 'Avrupal? büyüklerin' günahlar?, aç?k bir biçimde itiraf edilir:
# "Bat?l? büyük devletlerin hatas?n? ?imdi, kabul ettirme olanaklar?n?n yoklu?u hesap edilmeden özgürlükleri tan?nan Kafkasya'n?n küçük halklar? ödüyor." (10 Kas?m 1920)
# "Müttefiklerin elinde ?imdi hayali bir anla?ma var ve müttefiklerin bu i?in çözümü için do?uda ortak ettikleri küçük milletler, Ermenilerin ?ahs?nda bunun cezas?n? ödüyorlar." (12/13 Kas?m 1920) Gerçi o dönemdeki Avrupa bas?n?nda, böylesine bol özele?tiriye rastlan?yordu; ama, bütün suçlar? Türklere yüklenmek için söylenen ve yap?lanlar?n, bunlar?n belki bin kat? oldu?unu belirtmek de, abartma say?lmamal?d?r.

BA?BAKAN LLOYD GEORGE'UN SÖZLER?
    Daha da 'Türksevmez' olan Ba?bakan Lloyd George ise Sevr'in imzas?ndan önce, 1920 Mart'?n?n sonundaki bir konu?mas?nda, onlar?n art?k yard?m edilebilecek niteli?i kaybettiklerini ve kendi ba?lar?n?n çaresine bakmalar? gerekti?ini ?öyle anlat?yordu:
    "Ermenistan Cumhuriyeti'nin gelece?i, do?rudan do?ruya Ermenilerin kendilerinin özgürlüklerini savunmaya haz?r olup olmamalar?na ba?l?d?r. E?er isteseler, 40 bin ki?ilik bir ordu toplayabilirler ve Büyük Britanya veya müttefiklerinden biri, onlara teçhizat yönünden yard?mc? olabilir. Durmadan di?er ülkelerin s?rt?na yük olacak ve yalvar?lar, ça?r?lar gönderecek yerde, b?rakal?m kendi kendilerini savunsunlar."

M?SYONERLER?N ÇALI?MALARI
    Lloyd George, Ermeni olay?n? en çok Amerikal?lar?n misyonerler arac?l???yla k??k?rtt???n?, ama ?imdi himayeye almaktan kaç?nd???n? vurgulay?p, sorumluluktan ülkesini s?y?rmaya da özen gösteriyordu.
    Yöneticilerinin ihtiyatl?l???na kar??l?k, Amerikan kamuoyundaki sorumsuz ç?k??lardan yararlanmaktan da geri kalmad?.
    Ba?kan Wilson'un giri?imlerini yetersiz bulan Cumhuriyetçi Parti, 1920 Haziran'? ortas?ndaki konvansiyonunda, parti program?na bir prensip karar? koymu?tu: "Ermeni halk? ile kalbimizin içinden sempatile?iyoruz ve gücümüzün yetti?i bütün olanaklarla kendilerine yard?ma haz?r?z."
    Ancak bu sözlerin hemen arkas?nda, küçücük bir ek vard?: "Ama himayemize almaya, manda yönetimi kurmaya kar??y?z." (26 Haziran l920 tarihli Le Temps)

AMER?KAN KOM?SYONU
    ?ngiliz resmi çevrelerinin, Sevr'i isteyen ve imzalayan sanki kendileri de?ilmi? gibi davran??lar?na Amerikan tepkisi, Ortado?u'yu gezen Amerikan Soru?turma Komisyonu ve Amerikan-Asya Birli?i arac?l???yla geldi, hem de 'emperyalizm' sözcü?ünü esirgemeden:
    "Amerika'n?n kaç?nd???, geri kalm?? halklara kar?? sorumluluk de?ildir. Tedavi edilemez emperyalizmin ak?l almaz karmakar???k oyunlar?na gelmekten kaç?n?yoruz. Ermenilerin yard?m ça?r?lar?, Büyük Britanya'n?n emelleri için (Ortado?u'nun do?al s?n?rlar? Kafkas Da?lar?'n? elde tutmak için) düzenlettirilmi?tir. ?ngilizler hiçbir ç?karlar? olmasayd?, oralarda bulunmazlard?."
    Amerikal?lar? rahats?z eden, bir yandan Bol?eviklerle sava? iddialar?n? ileri süren ?ngiltere'nin, di?er yandan Lenin'in temsilcisi Krassin ile mali konularda bir anla?maya varmas? olmu?tu.
    New York Times, 11 May?s 1920'de an?msat?yordu: "Ocak ay?nda ?ngilizler Kafkasya'ya ordu göndereceklerdi. Sonra Lloyd George birden vazgeçti. Bol?eviklerle ticaret yaparak anla?may? tercih etti. Denikin'e vermek istemedi?ini, ?imdi Troçki'ye veriyor. Ermeniler için, elde edebilecekleri kadar?n? sa?lama?a çal??maktan ba?ka yapacak ?ey kalmad?. Ve bu arada, büyük devletler bol suyla abdest alacak, temizlenecek ve birbirlerini ellerinin temiz oldu?una ikna edeceklerdir."
    Ayn? yay?n organ?, 13 Kas?m 1920'de de ekliyordu: "Ermenistan'a dost görünen büyük H?ristiyan devletlerinden hiçbiri, herhangi bir ?ey yapmakla ilgili görünmüyor; umursam?yorlar bile."
    1920-22 y?llar?n?n Amerikan gazeteleri üzerinde yapt???m taramalarda, Ermeniler taraf?ndan gönderilmi? okuyucu mektuplar?nda, ?rkda?lar?n? ileri itip sonra terk eden Bat?l?lardan 'eli kanl? umursamazlar' diye bahsedildi?ine çok rastlam???md?r...