!áºÀ ="justify">Ah?ska Türkleri’nin anavatana dönü? meselesi ve Ah?ska bölgesinin statüsü sorunu son dönemde gündemi yo?un olarak i?gal ediyor. Özellikle Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru hatt?n?n faaliyete geçmesi ile birlikte Ermenistan’?n Ah?ska bölgesine kar?? duydu?u ilgi katlanarak artmaya ba?lad?. Ermenistan bu konuda bölgede ya?ayan Ermenileri de Gürcistan’a kar?? k??k?rt?yor. Bilindi?i üzere Ah?ska Türklerinin anavatan? bugün Gürcistan s?n?rlar? içersinde yer alan ve Cavaheti olarak an?lan bölgedir.ý:l;rülmeleri bu halk?n haf?zas?ndan hiç silinmedi ve bugüne kadar canl? bir iz olarak ya?amaya devam etti. Ah?skal?lar bu tarihi ac?y? nesilden nesile aktard?lar ve bir gün ana vatanlar? olan topraklara dönme umuduyla ya?amaya devam ettiler. SSCB döneminde yerlerinden edilen topluluklar?n önemli bölümünün kendi topraklar?na dönü?ü sa?lan?rken, Ah?ska Türkleri'nin Gürcistan'da ya?ad?klar? bölgelere dönü?ünde bugüne kadar önemli bir geli?me kaydedilemedi. Gürcistan Hükümeti Avrupa Konseyi (AK)'ne üyelik sürecinde 1999 y?l?nda, Ah?ska Türkleri'ni 2012 y?l?na kadar terk ettikleri topraklara yerle?tirmeyi taahhüt etti. Yönetim, Ah?ska Türkleri'nin kendi topraklar?na dönü?ünü sa?layacak yasal zeminin olu?turulmas? yönünde Avrupa Konseyi'ne kar?? sorumluluk üstlenmesine ra?men, bu konuda halen gerekli siyasi ve hukuki süreci tamamlayabilmi? de?il. Ayr?ca ekonomik sorunlar? gerekçe göstererek, bu yöndeki çal??malar? da sonuçland?rmas?n? da mümkün k?lm?yor. Gürcistan'a geri dönü? ile ilgili resmi sürecin ba?lat?lamamas?n?n d???nda Ah?ska Türkleri ayr?ca, yönetimin Ah?skal?lara kar??, “Ah?ska Türkleri, Müslümanla?m?? Gürcülerdir!” politikas? çerçevesinde yürüttü?ü Gürcüle?tirme faaliyetleri ile Ah?ska bölgesinde ya?ayan Ermeni az?nl???n, bölgenin Ermenilere ait oldu?unu belirterek Ah?ska Türklerinin dönü?lerine kar?? ç?kmas? gibi problemlerle de kar?? kar??ya kal?yor. Ah?ska bölgesinde ya?ayan Ermeniler, Stalin taraf?ndan sürgüne gönderilen Ah?ska Türklerinin yeniden yurtlar?na dönmesine ?iddetle kar?? ç?k?yor. Asl?nda Ermenilerin Gürcistan’da yerle?tikleri bölge, Ruslar taraf?ndan etnik olarak temizlenen Ah?ska Türklerine aitti. Ah?skal?lar, uluslararas? anla?malarla 180 y?l önce Kars ve Erzurum bölgelerinden Gürcistan’?n güneyine aktar?lan topraklarda ya?amak istiyorlar. Bugün vatanlar?ndan uzakta, eski SSCB topraklar?nda ya?amlar?n? sürdürmeye çal??an Ah?ska Türkleri, kendi topraklar?na tekrar dönmeyi istiyor. Buna kar??n, Ah?ska’daki Ermeniler, büyük Ermenistan’? kurmak hayali çerçevesinde Ermenistan ile Federasyona gitmek ve bu amaçla Gürcistan’?n Ermenistan s?n?r? yak?nlar?nda Ah?ska bölgesinde özerklik elde etmek için çaba gösteriyorlar. Cavaheti bölgesinde bir Ermeni Otonom Bölgesi yaratma fikrini sürekli olarak gündemde tutuyorlar. Bilindi?i gibi, 1994 y?l?nda Mesheti ve Cavaheti eyaletleri birle?tirilerek Samtshe-Cavaheti eyaleti olu?turuldu. Bu birle?me, Cavaheti’deki Ermeni nüfus yo?unlu?unu azaltt?. Ancak birle?me Cavaheti ile s?n?rl? olan Ermenilerin otonomi isteklerinin s?n?r?n? geni?letti. Günümüzde Cavaheti Ermenileri, gayr?-resmi de olsa, kültürel otonomiye sahipler. Hatta eyalette ya?ayan Gürcüler, Ermenice konu?urken, Ermeniler, Gürcüce bilmiyor. Ermenilerin özerklik kazanma çal??malar? kapsamda, Ba?kanl???n? Aram Karapetyan'?n yapt??? Yeni Zaman Partisi'nin organizasyonu ile Erivan’da zaman zaman toplant? ve mitingler de düzenleniyor. Toplant?larda Gürcistan Yönetimi'nden; Cavaheti Bölgesi'nde ya?ayan Ermenilerin haklar?n?n ihlal edilmemesi ve Ermenilere dil ve din konular?nda özgürlük tan?nmas?, Ah?lkelek'de bulunan RF Askeri Üssü'nün tahliyesiyle ma?dur duruma dü?ecek Ermeniler için bölgede yeni istihdam olanaklar?n?n yarat?lmas? gibi taleplerde bulunuluyor. Öte yandan, Cavaheti’deki okullarda Ermeni tarihi ve biliminin okutulmas?n? sa?lamak, Ermeni kültürel miras?n? ve milli kurumlar?n? korumak amac?yla kurulan Cavaheti hareketi, bölgede s?n?rl? bir özerklik için çal??malar?n? sürdürüyor. Gürcistan/Cavaheti bölgesinde faaliyet gösteren Sivil Toplum Organizasyonlar?'n?n (Cavahki, Zari, Virk, Ayd?nlar Birli?i, Cavahki Yazarlar Birli?i) kat?l?m?yla faaliyet gösteren Cavaheti Birli?i’nce Temmuz 2006’da Ah?lkelek’te gerçekle?tirilen toplant?da; bölgede ya?ayan Ermeni halk?n ç?karlar?n?n korunmas? amac?yla yeni ilkelerin belirlenmesi ve sosyal-ekonomik sorunlardan kurtulmak amac?yla özerklik talep edilmesi ana konular? ele al?nd?. Kongre sonunda Örgüt, Gürcistan Yönetimi’ne, problemlerin çözümü için etkin ad?mlar atmas?, Ermeni toplumuna politik e?itlik tan?nmas?, insan haklar? ve az?nl?k hukukuna uygun demokratik çözümleri kabul etmesi, ça?r?s?nda bulundu. Komite’nin, Gürcistan Yönetimi'nden; ülkede Gürcüce'nin yan? s?ra Ermenice'nin de resmi dil olarak kabul edilmesi yönündeki taleplerine kar??n, Gürcistan E?itim ve ?lim Bakanl???'nca bu yönde bir çal??ma bulunmad??? aç?kland?. Öte yandan, Cavaheti bölgesindeki yerel yöneticiler ile merkezi hükümet taraf?ndan atanan bürokratlar aras?nda devlet dairelerinde Gürcüce’nin kullan?lmas? ve her türlü prosedürün Gürcüce yürütülmesi konusunda da büyük anla?mazl?klar ya?an?yor. Bu anlamda Temmuz 2006’da Ah?lkelek Belediye Ba?kan? ve Javakh Birli?i Üyesi Nair Eritsiyan, halk?n resmi i?lemlerde ya?ad??? sorunlar?n çözülmesi bak?m?ndan Ermenice’nin bölgede ikinci resmi dil olarak kabul edilmesi gerekti?ini, ayr?ca, Rusça’n?n da ya?anan süreçte yard?mc? dil olarak kullan?labilece?ini ileri sürerek, merkezi hükümet taraf?ndan atanan Cavaheti bölgesinin Gürcü soylu Valisi Giga Hacidze ile görü?tü. Ancak Hacidze bölgede uyum sürecinin çok h?zl? bir ?ekilde sürdü?ü ve bölge vatanda?lar?n?n Gürcüce ö?renmesinin bir zorunluluk oldu?u, di?er yandan Rusça’n?n resmi i?lemlerde kullan?lmas?n?n mümkün olmad??? gerekçesiyle, Eritsiyan’?n taleplerini kabul etmedi. Bölgedeki Ermeniler ayr?ca, Gürcüce e?itimde kullan?lan kitap ve materyallerin Ermenilerin anlayabilece?i ?ekilde yeniden düzenlenmesi gerekti?ini, okullarda görevlendirilen Gürcüce ö?retmenlerinin de bölgeye devlet taraf?ndan iki kat? olarak ödenen maa?lar?n? almak amac?yla geldiklerini, ayr?ca, Ah?ska Do?u ?limleri Fakültesi'nde yüksek ö?renim görmek isteyen Ermeni ?ah?slara uygulanan giri? s?navlar?nda kolayl?k tan?nmas?n?, fakültede Gürcüce'nin yan? s?ra, Ermeni dilinde de e?itim verilmesini gündeme getiriyorlar. Cavaheti Bölgesi'ne Ah?ska Türkleri'nin yerle?tirilmesini engellemek amac?yla, RF, ABD ve AB'de ya?ayan Diaspora Ermenileri taraf?ndan da, bölgedeki geli?meler yak?ndan izleniyor. Bölgedeki Ermenilerin ayr?lmalar?n? engellemek üzere, haz?rlanan projeler kapsam?nda, öncelikli olarak bölgenin ekonomik geli?imini sa?lamak amac?yla Gürcistan Hükümeti'ne AB ve ABD (Millenium Challange) kaynakl? finansman sa?land?. Ermenistan yönetimi de bölgede ya?ayan Ermenilere özerklik verilmesi için çabalar?n? sürdürüyor. Ermenistan D??i?leri Bakan? Vartan Oskanyan, Haziran 2006’da Gürcistan'da Hükümet yetkililerinden Gela Bejuashvili ile gerçekle?tirdi?i resmi görü?mede; Cavaheti Bölgesi'ndeki Ermenilerin sorunlar?n? gündeme getirdi. Görü?melerde Oskanyan, bölgede ya?ayan Ermenilerin nüfusun büyük bir ço?unlu?unu olu?turduklar?n?, ancak Gürcistan'?n Ermenilere yönelik cayd?r?c? politikalar izlemeye ba?lad???n?, önümüzdeki dönemde bölgeye yerle?tirilmesi planlanan Ah?skal?lar ile Ermenilerin aras?nda sorun ya?anmamas? için planl? bir geçi? sürecine ihtiyaç duyulmas? gerekti?ini, ayr?ca RF Bar?? Gücü askerlerinin bölgeden çekilmesi sonras? Ah?skal?lar?n olu?turaca?? nüfuz ile Türk askerlerinin BM Bar?? Gücü statüsünde bölgede görev yapmas? ihtimalinden endi?e duyduklar?n?, ifade etti. Ermenistanl? politikac? Albert Bazeyan da, Erivan'da yapt??? aç?klamada, Ermeni makamlar?n?n bölgedeki geli?melerle ilgilenmesi gerekti?ini kaydetti. Bazeyan, gazetecilere, “Biz, sorunlu bir kom?u istemiyoruz. S?k s?k dile getirilen bölgedeki Ermeni nüfusunun sosyal meseleleri d???nda, ulusal kimli?ini korumas? gibi bir dizi siyasi problemler de mevcut. Kanaatimce, bu bölgeye kültürel bir statü verilmesini ele almak gerekiyor.” dedi. Gürcistan Parlamentosu Ba?kan? Nino Burdjanadze de konuya ili?kin yapt??? aç?klamada, "Belli baz? güçler, bölgede Ermenilerle Gürcüler aras?ndaki ili?kileri gerginle?tirmeye çal???yorlar." dedi. Di?er taraftan, günümüzde Kazakistan, Özbekistan, Azerbaycan, RF, K?rg?zistan, Türkiye ve Ukrayna'da ya?ayan ve Gürcistan’a tekrar yerle?tirilmesi öngörülen Ah?ska Türkleri, bu olumsuz ko?ullar nedeniyle geri dönü? konusunda ciddi a?ama kaydedememiyor. Gürcistan Hükümeti, Ah?ska bölgesinde ya?ayan Ermenilerin faaliyetlerinden rahats?zl?k duymakla birlikte, Ah?ska Türkleri'nin bu bölgeye dönmesine de s?cak bakm?yor ve Türklerin ülkenin di?er kesimlerine yerle?tirilebilece?ini savunuyor. Gürcistan Hükümeti yetkilileri, s?k s?k dönenlerin Ah?ska bölgesine yerle?mesine verimsiz topraklar nedeniyle s?cak bakmad?klar?n?, tar?mla me?gul olmay? seven Ah?skal?lar?n geçimlerini rahatl?kla temin edebilmeleri için daha verimli topraklar?n bulundu?u ba?ka bölgelere yerle?melerinin daha uygun olaca??n?, Türklerin Gürcistan'daki her bölgeyi kendi vatanlar? olarak görmeleri gerekti?i hususunu vurguluyor. Ah?ska Türkleri'nin önde gelenleri ise Ah?ska bölgesinde bugün 82 yerle?im biriminin bo? durumda oldu?unu belirterek, döneceklerin öncelikle buralara yerle?tirilmesi için mücadele ediyor. Gürcistan Hükümeti'nin bu dü?üncesinde; Ah?ska Türkleri'nin kendi aralar?nda birbirlerine ba?l? bir yap?s?n?n bulunmas?, bu çerçevede, özerk bölgelerle yeterince sorunu bulunan Gürcistan'a uyum sa?lamalar?n?n zor oldu?unun de?erlendirilmesi ve Ah?skal?lar?n sorunlar?n?n çözümünde en çok destek bekledikleri ve kendilerine yak?n gördükleri Türkiye'nin güdümüne girebilecekleri hususlar?n?n önemli yer tuttu?u ifade ediliyor. Di?er taraftan, Gürcistan Parlamentosu’nun yan? s?ra, Silahl? Kuvvetler ve sanayi/ticaret kesimi içerisinde yer alan a??r? milliyetçi blok taraf?ndan, "geri dönü? projesi" çerçevesinde Ah?ska Türkü ad? alt?nda hiç kimsenin Gürcistan'a giremeyece?i yönünde propaganda faaliyeti yürütülüyor. Bu meyanda, a??r? milliyetçi Gürcistan/Meshlerin Halil Gozala?vili Ad?na Uluslararas? Kurtulu? Te?kilat? taraf?ndan, Gürcistan hükümetinin, Ah?skal? Türklerin ülkeye geri dönü? projesinde kullan?lmak üzere ba?lat?lan kampanyada “Ah?ska Türklerinin asl?nda Mesh oldu?u, Osmanl?n?n i?gali ile birlikte bir k?s?m Gürcünün Türkle?tirildi?i, Çarl?k ve Bol?evik Rusya'n?n ise bu politikay? devam ettirdi?i, Ah?skal?lar?n Gürcistan'a dönü? için H?ristiyan Gürcüler ile ayn? kan temelinde bütünle?me yemini etmesi gerekti?i” hususlar?na yer veriliyor. Gürcü yönetiminin, Ah?ska bölgesinde Ermenilerin ya?ad???n? ve bölgede etnik problemler ç?kaca??n? ileri sürmesine kar??n, bölgede yap?lan incelemelerde sürgün edilmi? Ah?ska Türkleri'nin ya?ad??? kesimlerde Ermeni bulunmad??? ve Gürcülerin ya?ad??? belirlendi ve bölgede ya?ayan Ermenilerin konuyu sapt?rd?klar? ortaya ç?kt?. Konu ile ilgili olarak Gürcistan ?htilaflar?n Çözümünden Sorumlu Devlet eski Bakan? Georgi Haindrava taraf?ndan görev esnas?ndayken yap?lan aç?klamada, Gürcistan'a dönmek isteyen her Ah?ska Türkü'nün Cavaheti'de ya?ama hakk? oldu?u, AB ile yap?lan müzakereler neticesinde 2012 y?l?nda bir grup Ah?ska Türk'ünün bölgeye yerle?mi? olaca??, Cavaheti'de ya?ayan Ermenilerin her konuda sorun ç?kard?klar?, bu tutumlar?ndan vazgeçmemeleri halinde al?nan önlemlerin sertle?tirilece?i hususlar?na yer verildi. Bölgedeki Ermeni varl??? veya Gürcistan hükümetinin Ah?skal?lar? “Türkle?tirilmi? Gürcüler” olarak anayurtlar?na kabul edece?ini ifade etmesi, bu tarihi davan?n önünde bir engel olarak görülmemeli. Sovyet bask?s? alt?nda bile asimilasyona u?ramam?? olan bu insanlar?n Ermeni ve Gürcü etkisi alt?nda kalarak kimliklerini kaybedeceklerini iddia etmek de güçtür. Bugün Ah?ska’ya giderek bir ev sat?n almak, arazi sat?n almak ve oraya yerle?mek gerçek bir davan?n ve yurt sevgisinin göstergeleri olacak. Tüm bu olumsuzluklara kar??, Ah?ska Türkleri, ilgili dost ülkelerden, konunun aciliyetini kavramalar?n? ve Kafkaslar'da yeni bir kanayan yara yarat?lmas?na izin verilmemesini talep ediyor.